nUrI ikrnF

jIvn lIlHf ÈRI nfB kMvl rfjf sfihb jI

 

mhfrfj rfjf sfihb jI dy pVdfdf jI bfbf nODf jI sn.nODy dy do puwqr sn. vwzy df nF aqy Coty df nF isby sI. Boly df puwqr bfbf mMgl dfs jI aqy isby df puwqr rlf sI rly df puwqr Aumr cMd aqy mMgl dfs dy Gr kMvl df rUp nfB kMvl rfjf sfihb df jnm hoieaf. bfbf nODf ipMz mMnxhfxy ivwc nMbrdfr sI.iewk sO pwcI GumF jmIn df mflk sI. kfÌI ipMz ivwc nODy dI cODr df iswkf cldf sI.mMgldfs ipMz bwloafl ijlf jlMDr qihsIl nvF Èihr ivwc nMbrdfr Éjfny dI puwqrI mfqf sfihb dyeI nfl ÈfdIÈudf hoey.ivafh qoN ipwCoN keI sfl mfqf gMgf jI dI qrHF Gr puwqr nf hoieaf. puwqrF ibnF GrF dy Bfg aDUry hI rihMdy hn jYsy KUh ibnF jUh brfnI, cMd ibnF rYn sUnI, Puwl ibnF rYn suMnI, Ìl ibnF qrvr suMnf, nIr ibnF srovr suMnf, Éusbo ibnF kMvl suMnf, aYsy hI puwqr ibnF Gr, mMdr, dOlqF, hvylIaF suMnIaF, jYsy rfjf dÈrQ rfm cMdr jI dy ipqf ny puwqr pRfpqI vfsqy Xwg, hvn kIqy sn pqrysqI Xwg kIqf, pRBU dI BgqI kIqI aYsy hI bfbf mMgl dfs jI, mfqf sfihb dyeI jI vI lwgy sfDU sMqf dI syvf krn aqy Xwg hvn krn, pRBU dI BgqI krn lwgy.puwqr pRfpqI vfsqy BgqI krdy krdy Auwc kotI dy sfDU bx gey. Bjn dI hI mUrqI bx gey.guru qyg bhfdr jI vFgrF vYrfg nfl awKF dy koxy vI vYrfg dy pfxI nfl Érfb ho gey sn.kuJ njr vI kmjor ho geI . ieqnI Gor qpwisaf kIqI aqy Gor BgqI df sdkf rwb dI swcI drgfh ivwx bynqI suxI geI. aqy afkfÈbfxI hoeI- hoeI bydgI mnjUr. afp Bgvfn jI afp dy Gr pRgt hovygf. iewkI kuwlF df Audwfr krygf. sMsfr nMU iswDy rfh lfvygf, Drm nMU surjIq krygf, qyrf nfm vI roÈn krygf. pwQrF, ibRKF, prbqF, nr, gMDrQf, bn mfnsf sB nMU invfjygf. pwcI sfl bRhm crc dI pflxf krky virafm puwqr df sMklp kIqf. lwgf Aus BfgF Bry idn dy supny lYx, mn KuÈI nfl lwgf dlkF mfrn. lwgf kudrq dy armfn mn nMU ÈIqlqf bKÈx idl rom rom gd gd hox lwgf. jl dy zol vFg TMzy TMzy JUly af rhy sn, sohxy sohxy supny dyK rhy sn. mn df Jukfa hor vI idno idn pRBU BgqI vwl vDdf jf irhf sI. ijs KMz ivwc rwb df nUr pRgt hoxf hovy Aus KMz dy bx prbq, pÈU nr nfrI sB msqI ivwc JUl AuwTdy hn. ijs mfqf ipqf dI god nMU Bfg lwgxy hox Aus dI kI gwl afKxI hY mfqf jI dy rom rom ivwc nF dy rgx dIaF pRym dIaF JrnftF pYx lwgIaf rom rom sunihrI ho irhf sI. dyvqy hr roj supinaF ivwc vyKx lwgI. sohxy sohxy supny af rhy sn. mn ivwc bhuq srUr rihx lwgf, mn BgqI ivwc lIn rihx lwgf. mn sq sMqoK df puMj bxdf jf irhf sI. mn KusI ivwc zlkF mfrdf sI. nUr dIaF ltkF pYdIaF sn.

 

 

 

 

(sfKI pihlI)

 

sfKI jnm dI cwlI

 

sfKI mhfrfj nfB kyvl rfjf sfihb jI dy jnm dI cwlI, ijlf huiÈafrpur qihsIl gVHsMkr ivwc ipMz mnxhfrf ipqf mMgl dfs mfqf sfihb dyeI jI dI pivwqr kuwK qoN s: eIsvI aTfrF sO sfl (1962) swq Pgx idn aYqvfr rohxI nwCqr, isMG rfÈI, isv Xog Pgx sudI (11) igafrF ZlI rfq, iqMn vj ky pwcI imMt sqfrF sikMt qy jnm Zloafl nfnky ipMz ivwc hoieaf. afp nrYx klfDfr jg mih prvirAuN jnm smyN dyv lok ivwcoN dyviqaF ny PuwlF dI vrKf kIqI. mfq lok vwl lwK lwK isjdy kIqy, mMglfcfr kIqf.

not:-rfjf sfihb dy ipqf ÈIR mMgl dfs hurF nMU luiDafxy dy iewk sfDU imly sn ijnHF, BivwKbfxI kIqI sI ik quhfzy Gr rwb df rUp pRgt hovygf.

gMDrvF ny rfj mMzl kIqf (zfns kIqf) KuÈIaF dy gIq gfey nIly nIly afkfÈ vwloN isqfiraF ny zlkF mfrIaF, lwK lwK vfr slfmF kIqIaF. suwky KUh hry ho gey, suwky bfgF ny lfgrF CwzIaF, suwky dirafvF dy vihx bih qury. pOx rfxI bfgF ivwcoN PuwlF dy ishry gutF dy sohxy pRIqm jI dy Byt kIqy. swcy pRIqm jI qoN KuÈIaF hfsl kIqIaf. CyaF ruwqF dI sB qoN vwzI ruwq bMsq ruwq kysrI bsMq sUt pf ky hfr isMgfr lfeI jIvn ivwc msq hoeI KyqF bMny prbqF nMU husn df rMg cfVHdI hoeI, sohxy mfhI dy gIq gfAuNdI hoeI, sohxy sohxy pIly PuwlF dy hfr guMd ky ipMz blovfl pRgt hoey nUr dy gl pfAuNdI hoeI, bMsq ruwq KuÈI nfl msqfnI hoeI iPrdI sI. mor bfgF ivwc pYlF pf rhy sn. sB nr nfrI dy mn ivwc KuÈIaF dy ËËbfq zlkF mfrdy sn. sB pfsIN sIqlqf PYlI hoeI sI. "Gtf afeI prfvn hoey hoey rhI Dn Dn sfry mn qn pRsMnqf hY ilafAuNdI imwTI imwTI vgy pOx bMgly afkfÈ BYx sohxy dI isPq krI nhIN jfvdIN. pYx lwgIaF PuhfrF bUMd nnHI idldfr hoey hm hm vfr jfr kuslfm dI, aYsf smF suB sI, sB dy mn pRBU BgqI ivwc juV gey sn. AumrI dfdfI df idl jfxy rom rom drÈn kr ky inhfl ho igaf.ies qrHF bflk qF asIN kdI nhIN sI dyiKaf. ieh qF koeI Kudf df hI nUr pRgt hoieaf hY. iesdy ichry df jlfl aqy Jlk anOKI hI pYNdI sI. suMdr vI bhuq hY. msqk Auwcf, nwk KMzy dI Dfr vrgf, Bujf lMmIaF, gol gol AuNglF lMmIaF, nYx nÈIly, rom sunihrI kuMzldfr, crn koml gulfb dy PuwlF vrgy, jfxy srUp df hI puqlf hY, iesdI Coh nfl myrf sInf hI sfP ho igaf hY. bMsq ruwq dy afkfÈ vrgf inrml qy suwD ho igaf hY. srIr PuwlF vrgf hlkf lwgdf hY. koeI anoKf hI srUr af irhf hY.awKF imldIaF jf rhIaF hn. idl krdf hY, qwkI jfvF, awKF sbr nhIN krdIaF. cwkr vFg qwkI jfvF. BfvyN sfrf ijsm awKF bx jfx iewk iewk awK ivwc lwK lwK cÈmf ho jfvy. mYN afpxy pRIqm nMU cfr Xuwg qwkdI rhF, iPr vI nf QwkF. aYsf hfl AumrI dfdI df ho irhf sI. nMbrdfr Kjfny nMU dohqry dIaF vDfeIaF imlx lwgIaF. nfnf KuÈI nfl KIvf hoeI iPrdf KuwlHy idl nfl grIbF nMU lwgf dfn krn. pYsy vfly nMU pFsf dyvy. imÈrI dI borI KolH ky rwK leI. Kjfny df Cotf BfeI hIrf PkIrIaf, mrfsI, cOkIdfr lwgy Zol vjfAux qy KuÈIaF krn. jdoN mhfrfj jI qyrF idnf dy hoey qF mMnxhfry sunyhf, imÈrI ByjI. PkIrIaF lY ky igaf. bfbf Boly ny iml ky KuÈI mnfeI. bhuq dfn grIbF lokF nMU kIqf. 30 GumF ipMz kMgroV dI dfn vjoN Cwz idwqI. vwzI srkfr dIaF vDfeIaF dI rfjy mhfrfijaF vflI KuÈI mnfeI geI. ipqf mMgldfs jI AunHF idnf ivwc ipMz KYV ivwc hI rihMdy sn. nfnky vI KYV hI sn. mMgl dfs sfDU bx gey sn. jdoN jdoN mhfrfj jI dy jnm df sunyhf imilaf qF bhuq KuÈI mnfeI. iesy KuÈI ivwc KyV dy pUrb vwl Tuafxy dy rfh Auwqy iewk KUhI puMn arbI luafeI. cfr pMj knfl jgHf vI CwzI, ijhVI KUhI ies vyly rfjf sfihb jI dy nF ‘qy bulfeI jFdI hY. iewk cfr Kx df kmrf vI hY. pMj swq bUty aMbf dy vI ivwc lwgy hoey hn. lokIN mMndy qy pUjdy hn. mMgl dfs jI KUhI luaf ky ipMz bloafl shury Gr afey. af ky bflk rUp ivwc sohxy puwqr df muwKVf izwTf. icrf dI mno kfmnf pRBU ny pUrI kIqI. mn KuÈI ivwc Puilaf nhIN sI smfAuNdf. idl jfn rom rom KuÈI nfl JUm AuwiTaf. sB lfgI lok lwgy vDfeIaF dyvx. PkIrIey cOkIdfr puwiCaf bflk df kI nf rwiKaf hY?…kI ikqfb qy cVfeIey qy sfry Gr vfilaF ny slfh krky ipMz qfhrpur srhfl qoN ÈIR pMzq vyd pRkfÈ bulfieaf. pMzq jI ny jnm df smF puwC ky jnm kuMzlI bxfeI. gRihaF df myl kIqf. pqrI vfcn qoN dyiKaf ik bhuq cMgy Gr ivwc gRih myl KFdy hn. jnm kuMzlI bxf ky pMzq jI kihx lwgy ieh qF koeI rwb df rUp bMdy dI sUrq ivwc pRgt hoieaf hY. iesdy ipwCy bhuq lukfeI lwgI iPrygI. ies ipwCoN sMsfr AuDrygf ijsdf jws sfrI dunIaF ivwc hovygf. ieh qF guru pIr avqfr hovygf. rfijaF df rfjf hovygf. myrf joqÈ qF ieh hI dwsdf hY ivsnMU Bgvfn hI jnm DfrI ho ky afey hn. nfm BI Bgvfn dfs hI rwKxf bxdf hY.

rMg gorf, nËr iqwKI AuNglF muhry qoN pqlIaF, guwt, moZy, gozy, igwty, CfqI sB aMg gol hwzIaF qoN rihq. ies dy srIr dy icMn hn sB avqfrF vfly hI hn. rom sony vrgy sunihrI. swjy crn ivwc pdm, hwQ ivwc sMK cwkr gdf, pdm dy icMnH hn. ies sohxy ijhy bflk dy drÈn krky mn ÈIql ho igaf hY. ies dy rMg ZMg sB vwKry hn. Bgvfn df rUp smJ ky nfm Bgvfn dfs hI rwK idwqf igaf. mMgl dfs jI huwkf isgrt qoN bhuq nPrq krdy sn. kuJ idn hI bwloafl nihr ky cfr idnF bfad ipMz KYV hI cly gey. mMgl dfs Gr df kMm kfr sB Cwz bYTy sn. mn sMsfr dy irÈqy mYly qy JUTy smJ ky ibrqI Dfrn kr leI.jd KYV rihMdy qF kdI muMkdpur pUrn dfs jI kol Drmsflf ivwc rihMdy. iewk kutIaf ipMz loDIpur bxvf ky kdIN kdIN rihMdy. kdIN mromjfey Drmsflf vI kuJ smF rihMdy rhy. loDIpur vflI kutIaf qF sMn 47 (snqflI) dIaF JVIaF ivwc ZwTI hY. mfqf sfihb dyeI pyky Gr ipMz bloafl ipqf Kjfny dy kol rhI. Kjfny dy vI iewk hI DI sI hor koeI puwqr nhIN sI. hIry dy vI swq lVkIaF hI sn puwqr koeI nhIN sI. mfqf sfihb dyeI ipqf jI dI syvf krdI sI. do sfl mfqf jI mhfrfj sfihb jI nMU lY ky pyky Gr bwloafl hI rhI. ipwCoN mMnxhfry cly gey. kdIN kdIN KYV vI cly jFdy sn. nfnky Gr mMgldfs jI vI KYV hI rihMdy sn. keI lokIN mhfrfj jI df jnm vI ipMz KYV hI dwsdy hn. pUrI KoË krn qoN pqf lwgf, jnm nfnky Gr ipMz bwloafl hI hoieaf hY. mMnxhfry keI isafxIaf bËurg mfeIaF qoN pqf kIqf, mhfrfj jI dy mfsI dy puwqr ipMz qfhrpur vfly ibÈn isMG ny vI bwloafl df hI dwisaf. bwloafl vI do mfeIaF hn ijnHF dI afXU sO sfl qoN vI ijafdf hY. AunHF ny vI jnm bwloafl df hI dwisaf hY. bol BfeI jI awgy sfKI hor cwlI. au:not:-smF pf ky bËurg vI ieh hI dwsdy sn ik mhfrfj rfjf sfihb jI afp vI iehI ikhf krdy sn ik pihlF BI mYN hI sI qy dsvF vI mYN hI sI sfry avqfrI asIN hI afey hF.

(sfKI dUjI)

 

sfKI rsUlpur BUaf awqrI kol jfx dI cwlI

 

jdoN mhfrfj jI dI Aumr pMj sfl dI hoeI qF ieMnf dI BUaf mfeI awqrI ipMz rsUlpur mhfrfj jI nMU afpxy kol lY geI. mfqf awqrI dy koeI DI puwqr nhIN sI. ies krky ijafdf iKafl krdI sI, dUjy mMgldfs jI AunHF idnF ivwc loDIpur rihMdy sn. rsUlpur dy nfl hI ipMz musfpur pRiemrI skUl sI. jdoN mhfrfj jI pMj sfl dy hoey qF pVn leI lf idwqy . Aus awgy pVHn lf idwqf. buwDI bVI qIKr sI. mOlvI sfhdIn hYrfn sI. ies qrHF df bflk awgy kdIN nhIN sI dyiKaf. iek vfr hI sbk dwsx nfl Xfd kr lYNdf hY ijvyN pihlF hI cOdF ividaf pVH ky afieaf hovy. QoVy hI smyN ivwc sfry ielm pVH ley, PfrsI, ieMgilÈ, AuVdU, pMjfbI, ihMdI, nfgrI, arbI. afpxy rcy gRMQ Bgvfn iblfs dI rcnf qF pMjfbI ivwc kIqI hY. boldy sfrIaF jubfnF sn. AurdU bhuq boldy sn. qyrF sflF dI Aumr qwk afp jI ny pVHfeI sMpUrn kIqI. afp jI dy jmfqI rsUlpur dy nMbrdfr ikÈn cMd jI sn. iek vfr kihMdy CuwtIaF dy idn sn, brsfq df mOsm sI. ipMz ivwc iehnF idnF ivwc rfjDfrIey af gey. mhfrfj jI nMU nfl iljfx leI bhuq afKx lwgy. ikAuN ju suMdr bhuq sI ies krky ipwCf nf Cwzx. iek idn nfl qor hI ley. nvFÈihr cly gey. nvFsihr qoN jf ky iksn cMd nMbrdfr AunF nMU vfps lY afey. vfps af ky rfjf sfihb ipMz KYV hI cly gey. kdIN ipMz mMnxhfry vI cly jfieaf krdy sn. ijafdf KYV hI rihx lwgy. iewk sfl keI bwicaF nMU aqy isafxy lokF nMU vI pVfAuNdy rhy. afp pVfAux lwg jfxf kursI lY ky iewk hwQ ivwc lMmI sfrI sotI lY ky bYT jfxf. ikÈn isMG jI nMU mhfrfj jI ny AuVf aYVf pMjfbI pVHfeI sI. ibÈn isMG dI mfeI mhfrfj jI nfl bhuq pRym krdI sI. ieMnHF dy Gr hI ijafdf mhfrfj irhf krdy sn. ibÈn isMG ny hI mhfrfj jI dy jnm df smF pUrf pUrf dwisaf sI. ibÈn isMG vI mhfrfj jI df hfxI sI. ibÈn isMG dI mfeI ny sfrI gwl ibÈn isMG nMU dwsI sI ijs vyly dfs ibÈn isMG nMU imilaf sI. Aus smyN ibÈn isMG dI Aumr pcfsI sfl dI sI. ies smyN vI ibÈn isMG ijAuNdf hY qy rfËI KuÈI hY. mhfrfj jI qy bhuq ÈrDf rwKdf hY. AunHF idnF ivwc mhfrfj jI dI cflI izrnf qurnf sfrf sfDUaf vflf hI sI. ilbfs koeI pwkf nhIN sI Dfrn kIqf. kuJ nfnkÈfhI mq AudfsI sMprdf bfbf mMgl dfs jI sI. ies krky afp vI ies Bys nfl sMbD rwKdy sn. bsqr jYsf vI idl kry pihndy sn. lokIN bfvf Bgvfn dfs jI afK ky bulfAuNdy sn, lwgdy vI bfvf jI hI sn. rMg gorf, sunihrI bfvrIaF, cfl AuqfvlI, srIr pqlf. afp jI dI imwTI bolI sMsfr ‘qy jfdU df asr kr rhI sI. iewk idn iewk CotI ijhI GoVI pqf nhIN ikDroN lY afey, gl ivwc lfl mxikaF dI mflf pfeI hoeI, BgvyN rMg df colf gl ivwc pfieaf hoieaf sI. ibÈn isMG dI mfeI dyK ky afKx lwgI ieh kI vjf bxfeI hoeI hY? gl ivcoN mflf qoV idwqI, afp jI iewk sfl iesy hI ielfky ivwc rhy. iek idn ipMz dfqy dI jUh ivwc jf bYTy, cfr idn ryq dy Zyr ‘qy bYTy rhy, nf kuJ KfDf ‘qy nf kuJ pIqf, cfr idn bYiTaF nMU hoey, pÈU cfrn vfly muMzy dyKdy hn, ies sfD nMU pqf nhIN BuwK qryh lgdI hI nhIN, Duwp ivwc hI itwibaF ivwc bYTy rihMdy hn. dfqy df mUMzf Aumr cMd bfgIaF nMU kihx lwgf, clo awj rfjf sfihb jI koloN puwiCey ik tusIN kuJ KFdy pINdy ikAuN nhIN inrafhfr eI bYTy rihMdy ho mhfrfjf jI kihMdy sfnMU Bojn jdoN jI cfhy arÈF qoN af jFdf hY. Aumr cMd kihx lwgf jI awj sfnMU vI CkfAu sfzf kVfh Ckx nMU idl krdf hY. mhfrfjf jI AuwTy iewk Kyq ivwc CpVI dy kMZy jf KVy hoey Auh CpVI gfry nfl BrI hoeI sI. Aus gfry nfl BrI hoeI CpVI vwl ingfh kIqI qF Auh gfrf kVfh pRÈfid df rUp Dfrn kr igaf. sfry bfgIaF ny rwj rwj Cikaf ijvyN guru nfnk dyv jI ny ipMz qlvMzI bflkF nMU imwtI dy lwzU bxf ky Ckfey sn iesy qrHF hI nfB kMvl rfjf sfihb jI ny bflkF nMU gfry df kVfh pRÈfid bxf ky Ckfieaf ienHF hI idnF ivwc mMnxhfry dy lokF nMU bhuq sfry krfmfqI cmqkfr idKfey. iewk idn iewk bËurg pÈU cfrdf KuÈhfl pur purfxy bfg ivwc kI dyKdf hY ik iewk Èyr KVf isMG nMU dyK ky zr ky iek drÉq qy cVHn lwgf mhfrfj jI ny AslI rUp ivwc ho ky avfË idwqI. zrI df nhIN. jdoN bËurg afdmI ny ipwCy muV ky dyiKaf qF rfjf sfihb jI KVy sn. boly BfeI vfihgurU.

 

sfKI mMnxhfry dy lokF nfl hoeI

 

iewk idn mhfrfj jI ipMz KYV dy pUrb vwl dy pfsy iewk CpV dy kMZy qy keI idn inrMkfr nfl ibrqI joV smfDI lf ky bYTy rhy. Aus vyly afp jI dy muK qy bhuq jlfl sI. ruhfnI nUr zlkF mfrdf sUrj nMU mfq pf irhf sI. ipMz mMnxhfry dy bhuq sfry lok iewkTy ho ky afp jI dy kol afey bynqI kIqI, Bolf jI surgvfs ho gey hn, afp cl ky hwQIN sMskfr kro. mMgldfs jI qF sfDU rUp ivwc rihMdy hn, qusIN nMbrdfrI sMBflo bhuq koiÈÈ kIqI pr afp jI ny koeI Auqr nf idwqf iewk bËurg ny bVI inmrqf nfl bynqI kIqI Aus dy kihx qy afp jI boly bfbf jI bfby Boly df sMskfr kro AsIN kI krnIaF hn nMbrdfrIaF sfzf irsqf krqfr nfl hY sMsfr dy sfry irsqy JUTy hn," nf hI PkIr df dyÈ irhf afr nf hI PkIr kI hY rhI vsqI" ieh dunIaF sihr mylf dsqigrI nfhI kuV rfjf kuV sB sMsfr bfby Boly dy Coty Brf sIbo qy lokF nMU mhfrfjf jI nMU ieh AupdyÈ dy ky qor idwqf sIbo kuJ sfl srbrfhI krdf irhf, sIbo dy ipCoN Auhdf puwqr rlf nMbrdfrI krdf irhf rlf bhuq vfrI afp jI dy crnF ivwc bynqIaF krdf irhf, swcy pfqsfho jF nMbrdfrI Cwzx dy ibafn kr dyvo jF cwl ky afp nMbrdfrI sMBflo mhfrfj ieMnF gwlF vlw iDafn hI nhIN sn idMdy. iewk vfrI bfby mMgU dy kihx qy ibafn krn vfsqy iqafr ho gey, AuwT ky Pyr bYT gey, rly dy mrn qoN ipCoN rly df puwqr Aumr cMd ijhVf hux vI nMbrdfr hY, AusdI ÈfdI dy idn sn. hor bMidaF nMU nfl lY ky mhfrfj jI dy crnF ivwc bynqI kIqI, jI myrf ivafh hY, afp vI clo, mËfry vfly nQf isMG koloN vI aKvfieaf, mhfrfj kihMdy nwQU awj asIN vI ivafh jfvfgy kwl nMU sfnMU mkfxy vI jfxf pvygf, awgy vfsqy sfnMU Gr dy iksy kMm vfsqy nhIN afKxf, aYsy hI sMgqF nMU AupdyÈ idMdy Drm dI ikrq krnI, vMz ky Ckxf, afey sfDU nMU Ckf ky ipwCoN afp Ckxf, corI, ËfrI, bDI, ivroD, JUT bolxf, inMidaf krnI burf dwisaf, swc, DrmÈIl, sMjm, sMqoK Dfrn krny df qy nfm jpn df AupdyÈ dy ky sMgqF nMU inhfl kIqf, do sfl rih ky bhuq sfry kOqk ieMnF ipMzf ivwc idKfey afp jI dI bhuq ikrqI vwD geI, lokIN afp jI ‘qy rwb vrgI srDf rwKx lwg pey. bolo BfeI vfihgurU.

 

sfKI mMnxhfry qoN blovfl jfx dI

 

nfB kMvl rfjf sfihb jI dy sfl ies ielfky ivwc rih ky iewk idn ipMz blovfl nfny KËfny df aMq smF nyVy afieaf jfx ky ipMzoN pwCm vwl dy pfsy iewk ippl dy QVy go:‘qy af bYTy. ipMz dy lokF nMU pqf lwgf, bfbf Bgvfn dfs KËfny df dohqf sfDU rUp ho ky afieaf hY. cOdF sfl df sfDU ieMnf swjdf jfxo rUp df hI cMd ciVHaf hoieaf hY. muKVy dI joq cfnxI vFg cmk mfrdI hY. cMd df vI cMd Aus swc df afnMd hY, pMsd idlvMd jy bulMd asIN jfixaf ipMz ivwc KuÈI df sMnftf Cf igaf ijvyN mQrf ivwc ikRÈn Bgvfn jI gf jfx qoN hoieaf sI. goibMd rfey dy ptny ivwc pRgt hox ‘qy KuÈI hoeI sI. iCwp dI qrHF mfeI, BfeI, Bfl, buwZy sohxy pRIqm jI vwl Bwjy afvn ijvyN kfnU dI bMsrI DuMn sux ky gokl dy nr nfrI vx vwl Bwj pYNdy. BOry PuwlF dI byVI ‘qy ilpt jFdy hn. cukor cMd dIaF iksmF qy iKicaf jFdf hY, aYsy hI bfbf jI dy sunihrI bfvrIaf dy ikRÈmy pRymIaF nMU iKwc rhy sn. mfmy mfmIaF KuÈI ivwc nwcdIaF iPr rhIaF sn. jfmy ivwc nhIN sn smfAuNdIaf. mhfrfj jI sB nMU dUroN inmÈkfr krn leI hukm krdy. KËfny df Cotf BfeI hIrf afp jI dy crnF ivwc af ky bynqI krn lwgf," swcy pfqÈfh nMbrdfr bhuq Xfd kr irhf hY, Gr clo, nMbrdfr mMjI qoN AuwT nhIN skdf, keIaF idnF df afp nMU Xfd kr irhf hY. mhfrfj jI kihx lwgy, nfnf jI nMU imlx vfsqy eI qF afey hF, pRÈfid dI prfq BrI hoeI sI, hIry nMU hukm kIqf, sMgq ivwc vrqf dyvo. pqfisaf df pRÈfid vrqf idwqf igaf. duwD mlfeI qy srdfrI dI gVvI, hIry ny bynqI kIqI, jI afp vI kuJ Cko. hIry dy Gr vflI srdfrI dI gVvI ilafeI hoeI sI, afp jI ny srdfrI CkI qy duwD PkIrIey cOkIdfr nMU iplf idwqf. sMgq nMU CuwtI dy ky afp AuwT ky Gr mMjI qy pey. nfny KËfny nMU jf drÈn idwqy. KËfny df afKrI smF sI. nfnf jI lMmy ipaf hI hwQ bMn ky slfm kIqf, iDafn crnF vwl lfieaf. mhfrfj jI ny hwQ PVy, pivwqr hwQF nfl hwQF df sprÈ hoieaf. pqf nhIN kI pRym df tIkf lgfieaf, sfvn dy bwdlF vFgUM bhfrF ny awQrUaF dI JVI lwgf idwqI. sInf bYrfg nfl sfP ho igaf. mn ÈuwD, sfry sMklp Kqm ho gey. sfhmxy KVy zlkF mfrdy nUr dy drÈn krky krqfr nfl ilv jf juVI. mn ÈFq sI, iewk vfrI awKF pwt sfhmxy bYTy husn dI Kfn vwl izwTf. hux koeI mn ivwc vfsnf nf rhI, lyKy sB muwk gey, hux grB junI df isr lyKf nhIN irhf, nfnk ijnHF suixaf pyioKaf sy iPr grvfs nf pirAury, isr qy hwQ Diraf KËfnf awKF mItdf mItdf mIt igaf. gmrft pflkI lY ky rvfnf hoieaf. bYkuMT Dfm dy bUhy Kuwly sn, nfnf jI df Audfr krky afp ipMz dy lihMdy pfsy iewk ryqy dy QVy qy jf bYTy. KËfny df sMskfr kIqf igaf lokI kxkF dIaF ibjfeIaf kr rhy sn. bYiTaF bYiTaF idn Cupx qy jf irhf sI. rfq kflf sUt pf ky ÈUkdI hoeI afpxI sP ivCf ky bYT geI. cMdrmf smyq dI rotI nMU CoNhdf hoieaf tih tih krdf arÈF qoN PrÈF ‘qy rosin df iCwtf idMdf PslF qoN aMimRq dfn kr irhf sI. pfxI dy zl vFg ipRQvI qy irÈmF df PrÈ Cfieaf hoieaf sI, akfÈ inrml sI, qryl dy moqI bx bx ky PslF dy gl hfr bx rhy sn. kpfhF qy sxkF dy Puwl iKVy hoey sn, ieho ijhI soBf BrI rfq ivwc iewk pqly ijhy srIr df qpwsvI smfDI lfeI rvfnf ho gey. cVHdI vwl smyr prbq dI cotI Aupr dI lflI df Cqr akfÈ vwl qxdf jf irhf sI. qfry zlHkF mfrdy alop ho rhy sn. icVIaF bol rhIaF sn. mitafrF duwD irVk rhIaF sn. jwt KyqF ivwc hwl clf rhy sn. subhf AuwT ky iesnfn kIqf.hIrf qy imsqrI ny dhIN BuMn ky GrV bxf ky mhfrfj jI nMU Ckfieaf. hIry ny bynqI kIqI," swcy pfqÈfh kuJ idn iewQy hI Tihry." afp jI nMU afiKaf sfnMU krqfr vwloN bhuq izAUtIaF lwgIaF hoeIaF sn. sfzy isr sMsfr df AuDfr krnf, iswDy hfr lfAuxf Bly dy kMm krfAuxy, ieh krqfr vwloN izAUtI hY. ieh kuJ afK ky afp jI ipMz rihpy bfby bUlxÈfh jI dI jgHf pur jf bYTy. bolo BfeI vfihgurU.

 

sfKI rihpy qoN rwqy itwby jfx dI cwlI

 

bwlovfl qoN AuwT ky mhfrfj jI rihpy bulxÈfh dI jgHf ivwc jf bYTy. rihpy dy lok kuJ nhIN jfxdy ik ieh sfDU CotI Aumr df iks dyÈ iksy ipMz df hY sfrf idn lokI lMGdy vVdy dyKdy rhy. ieMnF nMU CotI Aumry DrUh vFg vYrfg lwgf hY sfrf idn Auh smfDI lf ky bYTy rhy nf kuJ KfDf qy nf kuJ pIqf. ipMz ivwc gwlF hox lwgIaF bfby bulxÈfh dI jgHf ivwc iewk sfDU bYTy hn iksy ny bfby srmuwK isMG jf dwisaf. srmuwK isMG pihlF qoN hI sMq syvI sn. srmuwK isMG dy ipqf ibÈn isMG jI bhuq dfnI Bgq sn. afey gey sfDU sMq dI syvf krnI Cy mhIny qoN bfad jg krnf ies krky srmuwK isMG jI nMU siqsMg df rMg ciVaf hoieaf sI. srmuwK isMG jI ny mhfrfj jI nMU bynqI kIqI kI Ckogy ? kihMdy srmuwK jo kuJ qyrI mrËI kr sfnMU qyrI sB gwl mMnxI pvygI srmuwK isMG mhfrfj nMU apxy nfl apxy bfVy ivwc lY igaf. pRÈfid Cikaf rfq srmuwK isMG jI dy kol hI rhy. hrI isMG mIhF isMG CwjU iJAUr bIr isMG rfmdfsIaf sfrI rfq swP qy bYTy rhy svyry AuwT ky ieÈnfn kIqf awgON ipMz moron mËfry cly gey AunF idnF ivwc mMgldfs jI mËfry DrmÈflf ivwc rihMdy sn. do mhIny afp jI iesy ipMz rhy kdIN kdIN diraf vwl cly jfxf iewk idn rqy itwby cly gey. rqf itwbf ipMz lsfVy qoN cVdI vwl do mIl qy diraf sqluË dy kMZypur iewk kutIaf hY ijs ivwc do sfDU rihMdy hn. iewk nfrfiex dfs cMgI phuMc vflf krfmfqI PkIr rihMdf sI ies ny nfB kMvl rfjf sfihb dy drÈn kIqy. awKF burf geIaF sinf pRym dI rMgx ivwc rMigaf igaf. KiVaf ho ky bynqI kIqI hy mhFpurÈ iewQy sfzy kol hI irhf kro. mhfrfj moË idl iksy dI bMidÈ ivwc nf rihxy vfly mhFblI Èyr rUp awgy inkl gey. nrfiex dfs ieMnI brkq vflf sI. kihMdy sn iewk idn diraf sqluË df pfxI bhuq ciVaf ies kutIaf awgy iek ippl df ibRC sI. ippl dIaF jVF pfxI ny Kod idwqIaF . ippl iewk pfsy izwgx lwgf. kuJ muDf hoieaf hI sI nrfiex dfs ny hwQ KVy kr ky mUMhoN afiKaf sfzy bYiTaF dI qy Èrm kr, bs ieMnf bcn kihx dy nfl diraf ipCFh ht ky vgx lwgf. ippl AuwQy hI KVo igaf. h"ly qIkr Auh tyZf hI KVOqf hY.kuJ dyr ies ielfky ivwc rih ky mMgldfs jI rfjf sfihb jI nMU nfl lY ky ipMz loDIpur cly gey. bolo BfeI vfihgurU jI.

 

sfKI loDIpur jfx dI cwlI

 

ipqf mMgldfs jI nMU nfl lY ky loDIpur kutIaf ivwc cly gey kuJ dyr iewQy rihMidaf nMU hoeI. mfG dy idn sn ipMz mihroNpur grcy sMq gMgf dfs jI df zyrf sI ies zyry ivwc mfG mhIny dI puinaf nMU sfDfrn pfT df Bog pfieaf jFdf sI. ieh sMq smfgm ivwc ielfky dy sfDU bulfey jFdy sn. mMgldfs jI dy nfl mhfrfj jI vI ies zyry ivwc afey ies Coty ijhy sfDU nMU bVI rIJ nfl qwk rhy sn. ieMnf df iPrnf qurnf,bolxf,clxf,pVnf dunIaf nMu jfdU pf irhf sI. aYsIaF zlHkF sohxy pRIqm jI dIaF nÈy dy jfm Br Br ipAuNdIaF sn. Drm arQ kfm moh cfry pdfrQF dIaF JolIaF Br rhIaF sn. ieMnF dI imwTI imwTI rs iBMnI rÈIlI sur ny sroiqaF dy rom rom ivMn idwqf ijvyN doDy dI iesqrI gurU nfnk jI dI sroq sux ky msq ho geI sI. aYsy hI sMgq rfjf sfihb jI dI bfxI sux ky msq ho geI sI. hux sroqy hor kuJ sxnf nhIN mMgdy. mhfrfj jI dy drÈnf dy iBksU bx gey. jdoN gMgf dfs jI dy zyry crn pfey qF zyry nMU cfr cMn lwg pey rOxkF df isqfrf cVdy sUrj vFg cmk AuiTaf sB pfisaF qoN byaMq pdfrQ afAux lwgy. gMgf dfs jI ny mMgldfs jI dy crn PV ky bynqI kIqI swcy pfqÈfho bfbf Bgvfn dfs jI nMU sfzy zyry ivwc hI rihx idAu. sMgq bhuq cfhuMdI hY . gMgf dfs jI dI bynqI mMn ky mMgldfs jI ny mhfrfj jI nMu mihroopur hI rihx df hukm kIqf. gMgf dfs jI ny afpxy cyilaF nMu afiKaf bfbf jI df siqkfr kro. iehnF dy crnF ivwc mfieaf bhuq afvygI. ieh bhuq blI hn. sMK cwkr gdf pdm dy icMn hn. ieh avqfrF dy icMn hn. mMgldfs jI loDIpur kutIaf ivwc cly gey.

bolo BfeI vfihgurU. awgy sfKI hor clI

 

ÈfKI iJMgVI jfx dI cwlI :BfeI jvfhr isMG df imlfp

 

BfeI bUtf isMG ipMz iJMgVf qoN gMgf dfs jI dy gur BfeI sn. bUtf isMG df puwqr virafm isMG sMq gMgf dfs jI df cMgf pRymI sI. bUtf isMG ny mihropur zyry jf ky bynqI kIqI sfzy ipMz iJMgVI jmfq drÈn idAu. pMJI Pgx idn dy cVfhH nfl sfzI jmfq nMU iJMgVf vwl rvfnf hox dI afigaf idwqI, pUrf slOa sI. do AUT nfl Cy GoVy sn. iewk nfl gwzf vI sI. jmfq dy qurn lwigaf rx isMG nMU Puk lfeI sMKf dI Gux Gfr ny afkfÈ guMjvf idwqf. mfhr GoiVaF df ihxk hxkft rfjy mhFrfijaF vFg jlUs ivwc jf rhy sn. cldI cldI jmfq ipMz iJMgVI idn dy cfr vjy phuMc gey. ipMz cVHdI vwl zyry df ieMqjfm kIqf hoieaf sI. ipMz dI sMgq mfeI BfeI ijs ijs qrHF iksy jMJ df svfgq krn vfsqy jfeIdf iesy qrHF isafxy afdmIaF ny Awgy vwD ky svfgq kIqf. slfmI leI. GoiVaF dIaF vFgF PVIaf. sMq mMzlI nMU Auqfrf idwqf. pfxI grm krky sMqf dy crn Doqy. afsn lwgf idwqy. bfkI syvfdfrF ny pÈUaf dI syvf ÉUb kIqI. rfq df BMzfrf BfeI bUtf isMG ny kIqf. iPr hor sMgq ny BMzfry vrjy. dUjy idn sfDfrn pfT vI afrMB kr idwqf. kQf df pRogrfm vI ÈurU kIqf. ies jmfq dy ivwc iewk sfDU hY.ijs dI Aumr koeI lgBg pMdrF sfl dI hY.lk dI qVfgI nMU ipql dI sMglI vI pfeI hoeI hY. gorf rMg, nÈIly nYx, nk KMMMMz dI Dfr, msqk Aucf, rUp zul, zul pYdf dyKx vfilaF dIaF awKF rom rom pRym dIaF JrnftF pYx lwg pYNdIaF sn. suMdr srUp df anUp sohxf dyK muKVy dI joq cMd sUrj srmfvdy. guru dy pMjy iswDy iKwcdy iÈkMjy lfl qfj mwQy joq idwsy Bgvfn jI. bfkI hor sfDUaF dI jmfq nfloN ies Coty ijhy bflk sfDU dI cfl vwKrI hI hY. Bujf lMmIaF crn koml msqk cOdvIN dy cMd vrgf aimMRq dIaF BrIaF irsmF dunIaF nMU sIqlqf bÉs rhIaF hn. sIs qy sunihrI rMg df sohxf jVf Cwqr vFg hI sjdf hY. iewk sohxy ijhy jVF dI Jlk nÈIly nYx ijs vwl iewk vfrI rihmq BrIaF nËrF nfl qwk lYNdy hn. ibn pIiqaF mqvfly ho jFdy hn. hflF ik lokI afp jI nMU ies qrHF smJx lwgy ijs qrHF kI iJMgVf ipMz df koeI mflk vflI hI af igaf hovy. sB dy idl aMdroN iehI avfjF afAux lwgIaF ik ieh qF koeI purfqn sfDf ipClf imlfpI hI af igaf hY. sBnF df idl afp jI dy awgy Juk igaf. joro jorI afp jI nfl sFJ pYNdI jf rhI sI. sB dy aMdr pUrb sicn krmF dIaF sDrF jfg peIaf AuDr BfeI jvfhr isMG jI vI ies sunihrI smyM vyly dI AuzIk kr rhy sn ik kdoN myry ÉjfinaF df mflk afvy qF BMzfr dy mflk nMU BMzfrf soB ky mYN sUrKrU hovF . jdoN jmfq dUjy idn zyry qoN bfhr lMgr Cwkx inklI mohry gMgf dfs jI dy nfl nfl swjy pfsy mhMq qy iewk CotI df sfDU ipql df qVfgf lfeI nfm dy nsy nfl msq ijhI cfl nfl quiraf jFdf dunIaF nMU jfdU vFg jyhr krI jFdf BfeI jI ny jdoN qwikaf qF lfl nËrI ipaf pfrs dy Aupr nfmohr amol khy sMn df insfn koeI Aupr nf lfl dy jfx nhI skdf. gvfr lok gux qfhIN, prÉU pCfx lYx mihrm qoN hfl dy Bojn pYx dy bfad jdoN jmfq zyry vwl clI qF iqwKI qy sohxI nuhfr vfly Coty ijhy sfDU nMU BfeI jvfhr isMG jI ny jf PiVaf afpxy afsn qy jwPI ivwc jf ibTfieaf. afiKaf ieh sB mlkIqF qyrIaF hI hn. ies dI sMBfl kro pqf nhIN Aus gwlvkVI nfl kI jfdU mfiraf rom rom dy aMdr ipafr df jfg lwg ipaf idl hux ivCoVf nhIN Jldf rom rom pRym dy rMgx ivwc rMigaf igaf iewk GVI nf imldy kljug hoqf. iewk imMt df ivCoVf XwgF dy smfn bIqx lwgf. jvfhr isMG jI ny Iwek do bcn afKy bfbf jI qusIN ieMnF igwdV rMigaF nfl kI krnf hY. qusIN iehnF df sMg Cwz ky sfzy pfs rho. jdoN pqf lwgf sMq gMgf dfs jI nMU kI bfbf jI nMU qF BfeI jvfhr isMG jI lY gey hn. Jwt pwt AuwT ky BfeI jI dy pfs gey. BfeI jI ny afAuNdy sfD dy pYr cuwk idwqy. afKx lwgy mMhq jI ieh Èyr qyry ikwQy kfbU af igaf. ieh qF blI hY. bVy Bfry byilaF df mflk hY. ieMnF nMU qF dyvqy slfmF krngy. ieh qyry rwKx df nhIN hY dyKI iesnMU Cotf ijhf bflk smJxf ies koloN Bfzy mMjvfxy ies koloN afpxI syvf nf krvfeI nhIN mfiraf jfvygf. Èyr bwkrIaF dy iewjVf ivwc nhIN rihMdy iewkly hI bxF dy mflk huMdy hn. ieh qF sfzy dafby dy DrqI nMU Bfg lfvygf. pMjfb dy kony kony df AuDfr krnf hY. vlYqF ivwc vI ies df nf Auwgf hovygf. dirafvF df pfxI pMjfb dyÈ dy hry Bry bfg dIaF psU pMCI BI nr nfrI sohxy pRIqm mhFblI bYT avqfrI rfijaF ky drÈn dy ipafsy hwQIN ipafly AuzIk rhy hn. jvfhr isMG dy bcn sux ky bVf Audfs ho igaf. afKx lwgf BfeI jI myrI jmfq df rMg qF ies dy nfl hI hY. myrI rjf nf Kovo. bfhr ipMzF ivwc ivdvfnF iehnF dy hI afsry hY. mMhq dy ijafdf afKx qy BfeI ny bfbf jI nMU nfl jfx dI afigaf dy idwqI. mMhq gMgf dfs jI ÉuÈ ho gey. kuJ idn iJMgVI rih ky sfDfrn pfT df Bog puaf ky iJMgVI qoN Jwt pwt awgy dI iqafrI kr leI. gMgf dfs mMhq bhuq bVk bVk krdf sI. ikqy iPr vI nf bfbf jI BfeI jvfhr isMG pfs cly jfx. Bog pfieaf jwg hvn kIqf. sfrf idn lMgr vrqdf irhf. grIb lok aÈIÈF idMdy jFdy AuDr jmfq nMU iqafrI krn df hukm kIqf. sfDU gogVHf qy hwQ Pyrdy hoey borI ibsqry bMn ky itafr ho rhy sn. ipMz vfsI sMgq iewkTI ho ky jmfq nMU aÈIÈ idwqI. avlwK GoVy dIaF vFgF Aupr svfr hoieaf bfkI vI sfry sfDUaF ny afpxI afpxI izAUtI sfB leI. sMgq qoN CuwtI mMgI. nr isMGy nMU Puk lfeI mMhq ny GoVy nMU iswDf ipwCoN vwl krky awzI lf idwqI. sMgq nMU aÈIrvfd dy ky rvfnf ho gey.

a:

bolo BfeI vfihgurU.

 

 

awgy sfKI hor cwlI ipMz pfsly qoN iJMgVI

 

awgy jmfq df ipMzF ivwc jfxf

 

iJMgVI qoN AuwT ky jmfq sMq mMzlI muMkdpur, jgqpur ivwc dI huMdI hoeI srhfl kfjIaF lMG mjfry zyry ivwc phuMc gey. Bro mjfry vI sMq gMgf dfs jI df iewk zyrf sI. koeI zyry kuJ idn Tihr ky awgy bVy ruVky cly gey. jdoN iewk mhInf hoieaf ies hI ielfky ivwc rihMidaf iewk idn pqly kwd df qpswvI ijsdf husn Biraf husn muKVf zlkF mfrdf sMsfr df AuDfr kr irhf hY. iewk mhIny qoN kuJ ijafdf hoey sn. ijs idn BfeI jvfhr isMG dI jPI df inwGf svfgq, inwGf ipafr iBMn iBMn JokyN imldy sn. kdIN kdIN aYsIaF iKwcF pYNdIaF sn. idl krdf sI Auwz ky Ausy sMq dy drÈn jf krF jdoN cflI idn ho gey. BfeI jI koloN mhfrfj jI nMU ikhf iewk idn BfeI jvfhr isMG jI ZfbI lflf jI dy drbfr smfDI lf ky bYTy sn. Aus dyÈ dy nËfry vyK rhy sn. anOKIaF JlkF pYNdIaF sn. bygmpur Èihr df nfAuN Aus gYbI mhwl dy aMdr pRkfÈ rUp joq ibrfjmfn ijs joq df pRkfs sfrI isRÈtI dy rom rom ivwc pRkfs dy irhf . sB jIvF nMU jIa df dfn dy irhf hY. awkry adnfsI aMnq klf sMpUrn sdf kYm dYm pfqÈfhI sdf sMnmq rihx vfly deÈ dy mflk df qÉq hIry moqI pMinaf dI jVq nfl jiVaf hoieaF qÉq dy mflk dI isPq iensfn dI smJ qoN prF hY. kotf sUrjF kotf ibjlIaF dI cmk nflo vI pRkfÈ ijafdf ijs dI Jlk iensfn dy nyqr nhI shfr skdy ayny qyj vflIaF irÈmF ijs nUM Coh jFdIaf hn. bs iPr Auh dunIaf nUM Bul jFdy hn."ipaf lÈkfrf idl lY igaf hmfrf hux kih rfjf sfihb jI gIq Ausdy hI gfvF mYN idl qy Aumfn krF jfn kurbfn Auh husn dI kfn jy purfn hU sy ipafrI hY." Aus gqbI joq nfl juVy bYiTaF BfeI jvfhr isMG jI nMU akfs bfxI hoeI mfyr ipafry Bgq qyry pfs mYN iesnMU bhuq BMzfry dy ky sMsfr df Audfr krn df hukm dy ky Byijaf sI Aus BMzfry dI sMBfl krnI sI. jdoN BfeI jvfhr isMG jI nMU Aus swcI drgfh vwloN hukm hoieaf swc dy anMd vwloN iewk Purmfn hoieaf hukm nfmf kysrI rMg dI PfeIl muhrF lwg ky Cpy afrzr dI muKqfr nfmy dI icwTI AuqrI hukm nfmy pVHy, pVHky idvX ingfh cfr cuPyry mfrI Jt afpxy ÉjfinaF dy mflk nMU lwB ilaf lwB ky aysf qyË rPqfr df tYlIPUn kIqf ijsdI rPqfr df koeI anumfn nhIN lf skdf hvf nfl qyË rPqfr vflf BfrI jI df sMdyÈ lihMdy vwl rvfnf hoieaf.

"qfh ielm dI nf AuQy phuMc skdI ijwQy pRym sunyhrf jf idMdf. pRym nihr ilafAuNdf pwQrF coN bfg ÈirIN dy nMU pfxI lf idMdf. vfierlYs pRym dI rucI huMdI Awuzdy pMCIaF nMU PfhI pf idMdf. pYNdI loV nfhI AuwQy pYisaF dI ijwQy pRym af ky zyrf lf idMdf. ivsnMU bwiJaf pRym dy jfl aMdr nfm dyv dI CMn bMnHf idMdf. ikRÈn bwiJaf pRym dy jfl aMdr, pYr afp sudfmy dy Do idMdf. nhIN dyKdf rMg qy rUp sohxf, byr BilxI dy rfm kf lYNdf. nhIN jfxdf mflH pUiVaF nMU rotI koDr dI nfnk Kf lYNdf. AUc nIc vflI Gft nfhI AUcy aMbrF dy gwl mukf idMdf. nhIN jfxdf rfjy rfxIaF nMU alUxf sfg ibdr df Kf lYNdf."

 BfeI jI dI smfDI ivwcoN sfvn dIaF Gtf vfgMU sYQr lwdf hoieaf icwTI rUpI bwdlI bx ky iksy pivwqr afqmf, akfÈ vrgy inrml ihrdy nMU jf pRym df pfxI idwqf. rMgx vflf jy rMgy sfihb rMg nf zIT. aYsI pRym dI zorI pf ky iKwc pfeI ik koeI ÈuD buD nf rhI, kbIr siqgurU sUrmy vfihaf bfx jo eyk lfgq hI BoeyN igr pirAu klyËy Èyk. aYsI DU peI awDI rfq afÈn iviÈaf hI Cwz ky ievyN Bwjy ijvyN Borf PuwlF qy, prvfnf smF ‘qy afÈk mfÈUk vwl Bwj jFdf hovy ijhVf ipafr df bUtf DUxf DuwKdy nMU iewk mhIny qoN kuJ idn ijafdf ho gey sn ijsdI jwPI df inwGf inwGf ipafr idl ivwc tmkdf rihMdf sI. awj Auh duKdI DuxI nMU iksy dUr bYTy ny hI BFbV bfl idwqy, bycYnI kr idwqI nf nINd rhI nf qRyh rhI nf iksy df nfl gwl krn nMU idl krdf Kfxf sOxf Buwl igaf. kih rfjf sfihb kIAu rYn bhfvy kMm guPqn kMm Kurdm lMmy lMmy sfh af rhy hn. iswDy qfiraF dI CfvyN nfm dy nÈy ivwc Jumdy ijvyN mfrUQlF nMU cIrdI hoeI swsI byly vwl hIr BwjI jFdI Pirafd nihr kwZx phfV vwl bhuq qyË rPqfr nfl mhfrfj jI iksy mhFpurs dy iKwcy hoey cly jf rhy hn. ipMz iJMgVI bYTy BfeI jI nMU jf slfm kIqf. swveIaf Aucfrn kIqf siqgurF dI isÌq ivwc "hy pRnfm kro ‘gur ky guru vfjnf mfnq aorn ky gur dfqf BieAu jg aMqr hY gur dfn idAu mn syirn ky Cb dyvq hY sB hI sur ky Auh cfhq hY gur jyrn ky dfs Bgvfn jih pfn Dry gur sIs nmF kih Torn ko." afp jI ny ienHF sbdF duafrf Ausqq kIqI BfeI jvfhr isMG jI bhuq pRsMn hoey afKn lwgy afAu myry lflf vrF dy dfqy mukqf BugqF dy mflk afAu jy mYnMU Aus alfhI drbfr df hukm hoieaf Aus gYbI mhMq QI jo afkfÈ bfxI hoeI sB kih suxfeI. jdoN aMnq klf sMpUrn akry abnfsI sohxy pRIqm jI vflf sunyhf imilaf afp jI ny bVI vwnd afvfË nfl Aucfrn kIqf.

"svYa pRIqm ipafry dy ies afry jy inmry inafry jdoN dy inhfry hoie khy bilhfry hF.. kysI idaf mYN insfnI nhIN ivwc dy jhfnI aYsI sUrq lsfnI dyK hoey vMxjfry hF Kyl hY iKaflI, cfl AusdI inrflI asIN jdoN dI hY BflI, lYNdy qdoN dy nËfry hF.. irhf nfhI gm ipaf dmF ivwc dm afey dfs Bgvfn hoey rih mqvfry hF." pIr ky akfÈ AuwT krIey sqfb ijnF ieÈk dy irvfË df ihsfb sKlfieaf hY pIr ny iplfieaf ipaflf kIaf mqvflf hm huaf hY Aujflf aflf aYsf bqlfieaf hY.. peI ieÈk aYb gYb gbl hy rih gYb drjf abYb aYsf pIr idKlfieaf hY pIr kMml ky irdy Dfr bMdnf hY vfir vfir dfs Bgvfn pIr sfd kI smfieaf hY afey guru kI hy sfm dMzyq pRnfm aYsy nfm nfmI inj rUp gurU hUey pfieaf hY dfn dIaf hY aqol ijhdf myl hY amol mol bol sy abol bol guru ny ilKfieaf hY.. guru pRqfp gey sB ibrlfp pfp pfieky ajfp jpf qpf ky jgfieaf hY guru kMvl ky irDy Dfr bMdnf hY vfr vfr dfs Bgvfn guru sfD kI smfieaf hY."

ds swveIey inrMkfr gurUu kI Ausqq ivwc

Aucfrn kIqy jdoN guru kfml df imlfp hoieaf

sfry kfrj suuDr gey. rog sog qIny qfp afdIaf

ivafdIaF kfm kroD loB moh hMkfr sB nÈt ho gey.

kotF sUrjF dy smfn AMdr roÈnI ho geI.

guru ny aMdr hI hft ptx bËfr idKf idwqy. inrml joq jgI Gt BIqr dfs Bgvfn hY drÈn pfey mhfrfj jI ny BfeI jvfhr isMG nMU guru rUp mMn ky inmÈkfr kIqI. Ausqq ivwc bhuq bfxI Aucfrn kIqI. Aupmf AuDfr kYsy krF mYN Aucfr mYhmF gurF kI apfr pRmfqmf sy pry hY. BfeI jI ny kMT dy QfpI lfeI Zfb kMZy bYT jfx df hukm kIqf. Cy mhIny mhfrfj jI lflf jI dy smfDI Zfb kMZy bYTy bVI GoV qwpisaf kIqI. grmI dy idn inkl gey cmfsy dy idn hfV bIq jfx qoN bfad sfvx ivwc bfrsF ÈurU ho geIaF. sB pfsy ipRQvI nfnf pRkfr dy jIv jMqUaf nMU jnm dy ky curfsI lwK jUn pUrI kr rhI sI. ÌslF qy nUr kihr df iKiVaf hoieaf sI. bnspqI huÈn dy vsqr pihndI iÌrdI hY, ÌslF sF sF krdIaF hn, bfrÈ pY ky bMd ho cuwkI hY. sB pfsy KuÈIaF hI KuÈIaF nc rhIaF hn. mor ppIhy boldy hn, zzIaF Èbd gf rhIaF hn. sUrj zuwbx lwgf ilÈkfry mfrdf hY phfV vwl swqrmgI ping peI hoeI hY jfnvr itkfAu ivwc bYTy jf rhy hn sB pfsIN cuwp cfp ho rhI hY lokIN GUk nINdy so rhy hn. rfq inrml, akfÈ qfiraF nfl zlkF mfrdf sjdI hY qryl dy moqI ÌslF dy gl df hfr bx ky KyqF ivwc hY cMdrmf sumyr pRbq dI cotI nMU CUMhdF hoieaf tyZIaF tyZIaF ikrnF df rs iKiVaf PuwlF dIaF vfVIaF nMU aimMRq dfn krdf hY afÈkF dy idlF nMU pRym dIaF zorF pf ky iKwcF pfAuNdf hY pRym df rMg idMdf hY. aaYho ijhI soBf BrI rfq ivwc diraf TfTF mfrdy hn. aoh pqly ijhy srIr df qwpsvI ipMz hyVIaF vwl iewk Auwcy itwby qy cVH ky bYTf iBMnI rYnVIey cmkx qfry jfgx sMq jnf sfry sfvn dIaF JVIaF dy mINh sB Auwpr hI pYNduy rhy, siqgurF dy hukm qoN ibnF AuwTy nhIN. Aus idn BfeI jI nMU idn dy cVHfa df alhfm hoieaf. amfnq vfly dI amfnq dy dyxI sI BfeI jI amfnq dI ibltI Cuzf ky pMz cuwkI af rhy hn bYTy qwpsvI dy mohry afx DrI ieh ibltI iksy bVy Auwcu qy suwcy dyÈ qoN afeI hY. ies sMdUkVI ivwc bhuq kImqI kImqI cIjF hn. amolk vsqF dy BMzfr hn. pMz KolI qF "nfnk ndrI ndr inhfl.iqMnF lokF df rfj spq dIp nO KMzF df rfj, mukqf Bugqf Drm arQ kfm moK irDIaF isDIaF, hIry, moqI, lfl jvfhr, pMinaF dy qy rfm nfm dy Bry BMzfr sn. dunIaF nUM nfm jpxf, isDy rfh pfAuxf. pÈU, pMCIaF, sB nr nfrIaF df AuDfr krnf, Drm nUM surjIq krnf ies pUMjI jI dI pMz Kolky kysrI rMg dy aKrF vflI drgfhI icTI Kol ky rK idqI. ies amolk aqy aqul Bry koTy dIaF cfbIaF BfeI jvfhr isMG jI ny mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb dy hQ dy ky afiKaF, "bs mYN surKrU ho igaF." "qKq Aupr so bih jo qKqy lfiek hoeI" Aus rbI hukm ny vzI rfjDfnI dy afrzr hoeI bKÈÈ nUM Kuly aqy PrfK idl nfl JolI pf lIqf.jIvF df Audfr krnf, nfm jpfAuxf, dfn krnf, Drm krnf, ieÈnfn krnf, Drm vDfAuxf, BulI hoeI irjq nUM rb df rfh dsxf,Bly krm krny, Drm dI ikrq krnI, vMz ky Ckxf dsmF ds bMD kZxf afey afiqbI dI syvf krnI dyÈ syvf krnI bury kMmF qo rokxf, julmI bdI ivroDI BYVy krmF qo jIvF nUM bcfAuxf ieh afp jI df AupdyÈ sI. iesy hI Zfb dy kMZy bYT ky afp jI ny jIvF dy Audfr vfsqy kilafx rUpI bfxI Bgvfn ivlfs grMQ dI rcnf rcI. ijs ivc bhuq gUVyH igafn dI rOÈnI pfeI, rock iBafnk XQfrQ bcn Aucfry afp jI ilKdy hn

 

 

kivqf –

 

iJMgVF dI jUh ivc Zfbdy iknfry pr

suKn ieh sfr hY inDfn khy mOj idl.

duaYq ko AuTfey ky aduqI ky mkfn pr

jfq pfq ByK nf bnfvt hY iql.

srb suafg ivKy Koldf nryÈ hoie

Brm Autfey inrpK drvyÈ iml.

aml kmfey ijhVy khy Bgvfn dfs

afvy nf inDfn afÌq aijl.

 

mhfrfj jI kihMdy ny jdoN pUry gurUu dI Èrn leI sfry BrmF df nfÈ ho igaf. duaYq df prdf Dur ho igaf. aduqI dy mkfn qy jf phuMcy ijQy koeI ByK, jfq pfq df vyrvf nhIN hY. AuQy koeI bnfvt dI vsqU nhIN hY. guru df drÈn hox nfl aYsy aml kmfey ijhVy kmfieaF qy mOq df vI zr nf irhf. Ks Ks smfn nf hoeI, iCdr inrfkfr nrvYr, inrdoK aYsf, imt jfx sMklp ivklp sfry sc JUT nf rhy sMqoK aYsf, mhfrfj jI ny Zfb dy kMZy lflf jI dy drbfr ivc jdoN kdy mOj ivc afvy bfhr iPr qur ky swveIey kibq rihklF, sIhrPIaF dy rUp ivc bfxI AucfrI.

 bolo BfeI jI vfihgurU.

 

agy sfKI hor clI.

 

agy sfKI eIÈr isMG dy vfVy ivc jfx dI clI

 

Zfb kMZy rihMidaF pfqÈfh jI nUM jdoN Cy sq mhIny hoey qF BfeI jI ny eIÈr isMG dI hvylI iek koTVI alwg jyhI sI Aus ivc mhfrfj jI dI afsn lf idqf bfby mfny dI BfeI sUbf isMG dI izAUtI syvf dI lf idqI. srdfeI df sfrf sfmfn KMz bdfm plMG dy hyT rK idqy. mhfrfj jI dy nF dIaF KbrF dUr dUr ho geIaF. lokI glF krdy hn iek ipMz iJMgVI sfDU hY ijsdf nUr sfrI dunIaF nflo vwKrf hI njr afAuNdf hY. ipMz mjfry qoN pihlF hI njr afAuNdf hY. ipMz mjfry qoN pihlF hI mMgU lflf jI dI syvf krdy sI hor BI bMdy mhfrfj jI dy pRymI bx gey. ipMz mUsfpur BI kfPI lok jdoN mhfrfj jI pHVdy sn Aus tfeIm dy jfxU sn suMdr isMG, nrYx isMG, bsMq isMG, gxysf Gumfr, ipMz rsUl pur df krm isMG, kflU mrfsI ipMz Bro mjfry suMdr isMG aqy bfbU ipMz KfnKfnf, guridqf isMG ipMz goslF mMgl rfm lohfr, muxsf isMG ipMz rYhpy, srmuK isMG, hrI isMG, mIhF isMG, CjU JIr isMG ipMz iJMgVIN hrnfm isMG mfnf sUbf eIsr isMG ieMdr isMG moqI isMG aYih ipMzF ivc muKI muKI syvk sn. sfry pihlF pihlF iJMgVIN jfx lgy. mUlf juaflf mjfry qoN mhfrfj jI AunHF idnF ivc icty lTy dI igltI mfrky rKdy sn pYrIN joVf vI pYhndy sI. sfihb idafl mjfry df bhuq sohxf joVf iqafr krdf sI sucy iqly df kZdf AI iek gYNzy dI sotI vI mhfrfj jI rKx lg pey. rfjy mhfrfijaF vFg afp jI rohb nfl gl krnI qurnf iPrnf ÈihnÈfhF vflf afp jI cldy sn. ipMz dy lokIN sfhmxy hQ joV rfh Cz ky KVH jFdy sn. BfeI jI ipMz dy lokF nUM kihMdy sn ies mhF purÈ dI syvf kro. mfx BAu riKaf kro aYih blI hY ies dy ipCy sMsfr lgf iPrdf hY mfieaf ies dI dfsI hY mgr lgI iPrygI ijQy vI ienHF dy crn pYNdy hn DrqI nUM Bfg lg jFdy hn. sfzy ipMz nUM dyÈF ivc AuGf krygf, iesdf drÈn gMgf prfg dy smfn hY pÈU pMCI pQr mfnsF BuqF ibrKF bxF prbqF jKF iknrF gMDrbF df Audfr krnf hY. krqfr df hI rUp bMdy dI sUrq ivc afieaf hY.

 

bYNq.

 

sfihb idafl vrgy keI vYrfgIaF dy,

byVy BvjloN pfr sI lfeI jFdy.

dfqF puqrF dIaF bKÈky aONqiraF nUM,

koeI AujVy Gr vsfeI jFdy.

ijhVf Èrn afAuNdf AuhnUM kMT lfvx,

duK rog ivjog imtfeI jFdy.

hjfrf isMG vrgy keI aMiDaF nMU,

muV Pyr crfg jgfeI jFdy,

drÈn dfs vrgy keIaF sfDUaF nMU,

msqI nfm dI pkV cVHfeI jFdy.

ZfbIN bYTky igafn df bfl dIvf,

 

roÈn sfry sMsfr nUM pfeI jFdy.

keI suikaF KUhF nUM hry kIqf,

muV Bfg anoKVy lfeI jFdy.

pY geI DuMm sI sfry jhfn aMdr,

koeI anoKf hI rMg cVfeI jFdy.

mUMho mMgIaF murfdF pFvdy ny,

Brky JolIaF GrF nUM jfeI jFdy.

af ky gIqF dy klfkfr sohxy,

sohxy pRIqm nUM gIq suxfeI jFdy.

dUroN dUroN hY sMgqF afAudIaF ny,

drÈn sohxy pRIqm df pfeI jFdy.

lokIN suK suKx Jt hoey pUrI,

af ky kVfh pRÈfd cVHfeI jFdy.

duD dhI mKxf dy iljf pyVy,

sohxy mfhI dy sIs lgfeI jFdy.

ijhVf Èrn afvy pY TMz jfvy,

jMmx mrn dy duK imtfeI jFdy.

 

 

agy sfKI lflf hmIr cMd jI dI clI

 

lflf hmIr cMd dy jnm dI khfxI df ies qrHF pqf lgf hY. iehnF df ngr iËlf aMimRqsr ivKy ipMz Piqafbfd sI, ieh afpxI CotI avsQf ivc afpxy skUl ivKy pVHfeI krdy sn. iehnF ny dsvIN df iemiqhfn dyxf sI, prcy hox qoN pihlF sfry ividafrQI muMzy Piqafbfd ivc kwTy ho ky iewk PkIr kol gey. Auh ÌkIr cMgI phuMc vflf sI. qrkfl drÈI eIÈr kotI sI, Aus msq dI ÈrnI jf ky sfry muMizaf ny bynqI kIqI dwso bfbf jI asIN pfs ho jfvFgy Aus idn joqI ingfh vfly ÌkIr ny sfry ividafrQI muMizaf vwl qwikaf qy afiKaf hmIrf pfs ho jfvygf. iemiqhfn ho gey rIËlt inkilaf qF hmIr cMd Ìyl, hmIr cMd jI Ìyl hox qy msqF kol iPr af ky bynqI kIqI sMq jI qusIN qF mYnMU afiKaf sI mYN qF Ìyl burI qrHF hoieaf iPr sfDU boly nhIN qUM pfs hY. hmIr cMd ny Pyr bynqI kIqI swcy pfqÈfh jI pUrI gwl dwso ikwQy pfs kr rhy ho. msq jI kihMdy hmIiraf qyrI nfm rUpI pVHfeI bhuq ho cuwkI hY. jy imhnq krygf qF pfs ho jfvygf. hmIr cMd jI kihMdy hn. dwso mYN imhnq ikvyN krF msq jI ny dwisaf ik qyrI imsl sFeI JMzI vfly kol hY. Aus dI kbr sqluË diraf dy kMZy qy hY. AuwQy cwl ky imnq kr qyrI cIË iml jfvygI. jYsy gurU nfnk jI ny ÌrId jI ko dwisaf sI, qyrI imsl kuqbdIn mlfh kol hY, aysI hI AunHF msq jI ny sFeI vMzI vfly kol hmIr cMd nMU qor idwqf hmIr cMd jI PwtI bsqf mUDf mfr ky mF bfp aMg sfk BYx BfeI qy sB irsqydfr Cwz ky mFJy nMU Cwz ky duafby vwl nMU rvfngI leI. iPlOr afx ky sqluj diraf ikDr vgdf hY. pqf kr ky diraf df kMZf af PiVHaf iswDf cVHdI vwl nMU cwl ipaf. kuJ pqf nhIN lwgdf Aurfr pfr df mMz hI mMz nËrI af irhf hY. idl bVy izwky zoly KFdf hY XkIn nhIN Drdf JfV iJMizaF nMU cIrdf hoieaf ipMz kMizafxy Xfr dI JuwgI kol phuMc hI igaf jf ky kI vyKdf hY. iewk diraf dy ipwCy vwl dy pfsy kbr hY. cfr Puwt AuwcI cfr cuPyry cfr dIvfrI bxI hoeI hY. mMz kfhI nfl Biraf ÈF ÈF krdf hY. sUr Gur Gur krdy iPrdy hn. bVI sunmsfn hY cVHdI vwl iewk Cotf ijhf ngr hY. idl Gbrf irhf kuJ smJ nhIN lwgdI kuJ nËrI nhIN afAuNdf hF, idl zoldf hY. DirË nhIN PVdf mYN iewQy iksnMU afvfË dyvF. qy iksnMU bulfvF iksdI imnq krF koeI suxdf hovygf. diraf hukm ivwc cldf vyK ky kuJ XkIn mMn ivwc af vI irhf hY. ipMz qy kbr nMU isËdf krky ipwCy hwt ky cldf ieh nËfrf qwk ky sfeIN dI kbr awgy pwlf awz ky bYT igaf sfrI rfq qfVI lfeI bYiTaF guËfr idwqI. ies ipMz dy vfsI sfry guËr hI sn ijs ivwc do Gr luhfrF dy sI. dUjy svyry ÌkIr sfeIN JMzI vfly nMU slfm krn afieaf bYTy hmIr cMd nMU vyiKaf syvf vfsqy bynqI kIqI hmIr cMd ny afiKaf ik pRÈfdf gurmuwKF asIN Ckxf hY . kuJ icr hmIr cMd jI pRÈfdf qrKfxf dy GroN Ckdy rhy rfq pur idn kbr mohry bYT ky BgqI krn lwgy iPr mn aMdr ivcfr afeI ik pRÈfdf imhnq kr hI Ckxf cfhIdf hY KwqrIaF dy Gr df ÈrIr sI tokrI cuwkxI vI muÈikl sI lfgy dy ipMz ivwc kfPI ieMnF dI qwpisaf dI Kbr ÌYl geI lokI kfPI srDf rwKx lwgy vfkPIaq dI vjHf sy moro vfly srdfrF dy nfl vI afAuxf jfxf bx igaf ieMnf srdfrF dy munÈIaF ny df kMm krn lwg pey ieMnf srdfrF dy Aus vyly kichrI lwgdI huMdI sI. cfr pMj sfl iesy qrHF ieMnf dy kMm krdy rhy. idn nMU ieMnf df kMm krnf qy rfq nMU diraf ivwc KVxf jf ky PkIrIey qrKfx ny iewk vYrfgx bxf idwqI ijsdy afsry qy sfrI rfq KVy hI guËfr idMdy sn. aYs vyly Auh vYrfgx iJMgVI imsqrI crn isMG dy Gr peI hY. do vlF vflI lwkV hY Cy sfl lMG gey hfly kuC pqf nhIN kdoN iknfrf afvygf iewk idn luiDafxy qoN kfgË lY ky afey jdoN pqn qy afey qF mlfh byVI bMn ky cly gey sUrË zuwbx vflf sI. donF dirafvF dy ivckfr KVf aYDr AuwDr dyK irhf hY kI hux kI krF qy iks pfr hovF KVy KVy nMU sohxI dy iemiqhfn df Jlkf ipaf idl krdf hY iswDf Xfr dI JuwgI nMU jfvF aYsIaF hI dlIlF krdf sI iewk pfisAuN pYsl afeI nIlf qihmq lfieaf hoieaf hY pfxI AuwqoN hI dvfdv quiraf jFdf hY. koeI anOKI hI Jlk dy igaf aYsf jmfl sI ihrdf ivÈfl kr igaf rom rom dIaF JrnftF pYx lwgIaF bs afKrI Jlk sI dunIaF dy sB irsqy qoV geI soicaf ijhnMU lwBdy nMU 7 sfl ho gey ny Auh sohxf pIr awj kol dI lMG cwilaf hux kI dyKdf hY jy hoAu qF afpy rwK lAu mrnoN kI zrnf kyhI hY prIq sohxI kwcf GVf dyK ky vI iTldI hY ndI ivwc mrnoN ne zrdI awg vFg qpy ryq swsI nMU soc hor krky Jurfnf hY bloc vflf mrdI diraf ivwc iTl hI ipaf pIr ny iewk vyr iPr afiKaf zub jfvygf (hmIrf) kuC hovy muVfgF nhIN swcf afiÈk diraf nMU pfr kr igaf Brosf ho igaf myrf kdy jfxf kdy nf jfxf iewk idn srdfr afKx lwgf hmIr cMd jI iewko kMm hoxf hY jF diraf fr:‘c KVy hovygF qy jF sfzf kMm hovygf afp jI ny afiKaf mYN qF diraf dI hI Byt hox vfsqy afieaf hF, do sfl bhuq Gor qwpisaf kIqI bfrF sfl ho gey BgqI kridaF nMU, ajy sO rwb nf bhuiVAu dyK bMdy dy Bfg srIr suwk ky qbIq ho igaf iewk idn idl zr igaf mYN ihMdU myrf pIr muslmfn hY nhIN qy muslmfn hI ho jfvF, Èfied jy KYr pY jfvy mYnMU nwcdy nMU Èrm nf afvy nwc ky mnfvF pIr nMU, iehI idl aMdr afeI kuC icr bfad iewk ÌkIr sfhmxy af KVf hoieaf afvfË idwqI hmIiraf hux zol nf, hux qy Pl pwk hI igaf hY.prsoN bfrF vjy rfq dy qyrI cIË iml jfvygI qYnMU idl DVk irhf hY. KYr kdoN pvygI, ËigafsU vYrfgI ho ky KVf arËF kr irhf hY nyqr bMd hY awg vrgy grm grm awQrU kyr irhf hY iksy pfisAuN gYbI afvfË pfeI, myhr myhr bhuq rosnI hoeI kotF ÈUrjF dy smfn gYbI lfeIt ivwcoN afvfË afeI . myhr myhr bhuq roÈnI hoeI, kotF sUrjF dy smfn gYbI lfeIt ivcoN afvfË afeI, hmIiraf mfr diraf ivc Cfl. jdoN diraf vl qikaf qF srp hI srp nËrI afey. hmIr cMd ny Cfl mfrI qF nfnk ndrI ndr inhfl ho igaf, hmIr cMd dy kvfV KulH gey,eIÈr kotI hox qoN bfad afp jI df nF lflf vlI krky lokIN afKx lgy hux afp jI bVy mfldfr bx gey. Aus KËfny dI prfpqI ho geI, ieh axqol KËfnf hY srIr dy icMnH bdl gey srIr sUKÈm ho igaf Gor qpisaf ny dunIaf nUM dMg kr idqf, hux dukfn mflf mfl hY gfhkF dI BIV bxI rihMdI hY, kfPI rOxkF vD geIaF iek idn zMgr cfrdy cfrdy muMzy lflf jI kol cly gey.lflf jI afKx lgy ilafA beI iksy mJ df co ky ilafAu. gujrF dy muMizaF ny lvyrIaF mJF pfsy kr idqIaF qy aONsrF JotIaF lflf jI kol ilafx KVIaF kIqIaF afKx lgy bfbf jI iehnF hyToN duD ddo lAu. lflf jI ny afpxf gVvf dy ky iek aONsr JotI cox df hukm idqf. Aus aONsr JotI dy hyTo iek gVvf duD df co ilaf. ies adBuq kOqk nUM dyK ky sfry bfgI muMzy hYrfn ho gey. lflf jI dI ies krfmfq nUM dyK ky hYrfn pryÈfn ho gey, iksy syvk ny lflf jI dy cVHn vfsqy GoVI vI sMklp kIqI. GoVI dy pytoN iek bÈyrI qy iek bÈyrf hoey, ipMz ÈokrF dI iek lVkI ipMz kMizafxy ivafhI hoeI sI. ies lVkI dy nfnky ipMz iJMgVF ivKy sn, ieh ijafdf qr iJMgVI hI rihMdI sI. ies lVkI ny BfeI jvfhr isMG jI nUM afiKaf BfeI sfDUaF dI syvf qF bhuq krdy ho, sfzy ipMz kMizafxy ivc iek sfDU hn AuhnF dy drÈn krn qy quhfnUM pqf lgy ik ies qrHF dy sfDU huMdy hn. BfeI jI nUM Ausy hI tfeIm aYsI iKc pYx lgI mn bycYn ho igaf, Kfxf sOxf sB Bul igaf, BfeI bhuq iqKy gfhk bx gey ik Aus bIbI nUM kihx lgy bynqI hY ik huxy hI clo Aus mhF purÈF dy huxy hI drÈn krfAu. dUsry idn AuT ky lflf jI dy drÈn krn ipMz kMizafxf gey. agoN lflf jI AuT ky JfVIaF ivc jf luky, BfeI jI kfPI toldy iPry pr lflf gI dI koeI Kbr nf lBI. hfr Qk ky vfps iJMgVI af gey, mn nUM cYn nf afeI. dUsry idn AuTky Pyr cly gey, lflf jI Pyr AuTky lFBy ho gey. Pyr Bfl Qk ky vfps Gr muV gey. qIsrI vyr jdoN BfeI jI cly qF afiKaf drÈn kIqy ibnF muVFgf nhIN.

 

 

 

agy sfKI BfeI jvfhr isMG jI dI clI

 

BfeI jvfhr isMG gI bVy Auc kotI dy Bgq sn, gRihsQ afÈrm dy ivc rihMdy hoey bRhm igafnI qq byqy mhF purÈ hoey hn.

 iehnF dI cflI ies qrHF isafxy loNkI dsdy ny, bsMq ruq dy afkfÈ vrgf inrml ihrdf, dsF nhuMaF dI ikrq krky prÈfdf Ckdy sI. afey aiqbI nUM Bojn Ckfky sfDUaF dI sMgq krnI, nfm jpxf, dfn krnf, ieÈnfn krnf, afey grIb dI rKÈf krnf iehnF df prm Drm krm sI, kbIr mn inrml Bieaf jYsy gMgf nIr pfCy lfgy hr iPry kihq kbIr kbIr.iehnF df ipMz iJMgVF ijlf jlMDr qihsIl nvF Èihr Qfxf bMgf sI, afp jI luhfrf kMm krdy sn. ieh aysI brkq vfly sn. bhuq sfrIaF khfxIaF iehnF dIaF ayho jyhIaF hn, keI asfD rogI iehnF dy drÈn krky rfËI ho jFdy sn. isr ‘qy hQ rKx nfl hI alfmqF dPy ho jfieaf krdIaF sI, sB kMm sMpUrx ho jFdyy sn. so Auh mhF purÈ BfeI jvfhr isMG jI Aus bIbI dy pryry hoey lflf jI dy drÈn nUM gey. lflf jI agoN do idn nf imlyN ijs qrF ppIhf suafqI bUMd df ipafsf pI pI krdf, vgdy diraf koloN inrfs ho ky ipafsf hI muV afieaf.BfeI jI Gr qF gey idl bycYn hY, itkfAu nhIN qoV lgI hoeI hY, kuC sudf nhIN Pty hoey imrg dI qrF zfvF zol iPr rhy hn, TMzy TMzy sfh lY rhy hn.jdoN qIsrI vyr GroN qury qF qurn ligaF idl ivc pkI Dfr leI ik hux aj vI nf imly qF muV ky Gr nhIN afvFgf. bVI rIJ nfl gl plf pf ky arËF dI mflf Pyrdy hoey ipMz kizafxy puhMc gey, agoN lflf jI duD pI rhy sn, PkIrIaf luhfr huËfry ivc bYTf sI. BfeI jI nUM dUroN afAuNidaF vyK ky lflf jI ny afiKaf aOh sfzf purfxf imqr af irhf hY. ipafsf bhuq hY aj hI ies dI ipafs dUr kr dyxI hY, scf pRymI scf Bgq izg ipaf, aQrUaF nfl crn Do idqy lflf jI ny isr qfhF AuTfieaF, DIrj idqf. rihmq BrIaF nËrF nfl afpxy sucy moqI iÈÈ vl qikaF qy icrkI lgI ipafs buJfeI. BfeI jI afKx lgy mhfrfj jI do idn afey nUM afp ny drÈn ikAu nhIN idqy iesdf kfrn kI hY, afp jI ny afiKaF myry ipafry lfl aj hI tfeIm afpxy imlfp df ÈuB sI, jy aj qoN pihlF afpxf imlfp ho jfdf qF afpxf kfrj isry nhIN sI cVHnf hux shI slfmq imqrqf inB jfeygI hux scf pRym ho igaf hY. lflf jI vloN nUrI nYxF df JlkF vjf, rom rom pRym TfTF mfrn lgf srUp nfl qn mn sB aMdr kI nfVI nfm dy rMg nfl rMgI geI. nfm df roh aTy pYhr cl ipaf. aKF muMdIaF geIaF anoKy hI srUr ivc jkVIaF geIaF hux iek pl df vI ivCoVf Jlxf muÈkl hY. afKF ivcry mr jfAu hukm hoieaF cly Gr kMm kro vMz ky Cko ies ivc sfrIaF brkqF hn. kMm BI krnf drÈn BI krnf, sfrf idn kMm krnf rjq dI syvf krky Èfm nUM qfiraF dI CfvyN hr roË siqgurF dI hfËrI BrnI siqgurF nUM Bojn Ckf ky afp Bojn sfrI rfq murÈd dI syvf krnI ieh iek inXm bxf lIqf ies qrHF syvf kridaF nUM aT sfl guËr gey. keI vfrI JKV, hnyrIaF, vrKf, pflf, grmIaF, srdIaF ny rokxy cfhy pr scf pRymI ruikaF nhIN scf vflf nMhu jyhVf pfldy hY afÈk ho mn dy mugr nhIN grmI qy srdI JKV JfgI mINh vrHy

 

 "BI gur dyKx jfeI Èmud sfgr hovy,

 bhu Kfrf gur isK lMg gur pY gfeI."

iek sfrI poh mfG dy idn sn. kkr pYNdf cl irhf sI. bfirÈ pY rhI sI. jfnvr pey mrdy sn. bfhr hQ nhIN sI kiZaF jFdf, aMdr bYiTaF kMbxI lgdI sI. aYho ijhy vgdy qUÌfn ivc afÈk BurI df JuMz mfr ky bfby PrId vFg afKrI prcf pfx vfsqy ieh rfhI tuiraf jFdf hQ pYr suMn ho gey bfrÈ bVI Ëor dI pYNdI hY. ipafr vflf qMd hor vI pwkf ho irhf hY. ieh swcf pRymI icwkV nMU imwDdf hoieaf nfly Èbd pVHdf jFdf,"glIey icwkV dUr Gr nfl ipafry nyhu" awgy lflf jI bYTy afqmf ÈkqI nfl dyK rhy sn. awj BfeI jI nMU kI dyvFgf bs awj qUM myry ivwc mYN qyry ivwc muk gey JgVy awj afKrI afAux hovygf izr nhIN afAuxf hovygf. BfeI jvfhr isMG jI lflf jI dy crnI pY gey aqrU ivh tury ÈInf vYrfg nfl sfP ho igaf crnF ivwc izwgy hoey dfs nMU siqgurF imhrvfn jI ny afpxy pivwqr hwQF nfl isr AuqFh cuwk ky sIny lf ky rihmq BrIaF nJrF nfl jdoN qwoikaf nfnk ndr inhfl ihrdf ivÈfl ho igaf,"kMvl iKV jYsy Bfn AudoN"Kt ckr Kuwl gey . lflf jI ny afiKaf myry ipafry asIN qyry kol hI cldy hF qy hwd kr idwqI ies gwl df jdoN sMgqF nMU pqf lwgf srdfr iÈv nrYx isMG myry vfly ijhVy kichrI kiraf krdy sn afp jI ienHF pfs pihlF af ky rhy sn. srdfr iÈv nrYx isMG ny bynqI kIqI swcy pfqÈfho sfzy koloN jy koeI glqI hoeI hovy qF mfP kro asIN Buwlxhfr jIv hF sfzy kol hI rho myry Gr clo pivwqr crn pf ky dfs nMU syvf bKso. lflf jI ny afiKaf,"gurmuwKf sfnMU krqfr df hukm aYsy qrHF hY. AsIN quhfzy kol hI hF. jdoN Xfd krogy drÈn hovygf, sfzIaF gwlF Xfd rwKxIaf. Drm dI ikrq krnI vMz ky Ckxf iksy nMu duwK nhIN dyxf.

"Klk Kflk kI jfxky Klk duKfvy nfih

 B: Klk duKy jv nMd jI Kflk kyKy qfih"

aYsf AupdyÈ sMgqF nMU aqy srdfr iÈv nrYx isMG nMu dy ky PkIrIey lOhfr nMu hukm kIqf sfzI GoVI lY afAu. lflf jI dI afpxI rwKI hoeI sI. ies GoVI dy pyt ivwcoN iewk bCyrf qy iewk bCyrI lflf jI dy kol hI sn. asIN iJMgVI awj hI cly jfxf hY. iÈv nrYx isMG ny nOkr Byj ky hfQI mMgf lIqf. hfQI Auwqy svfr ho ky lflf jI iJMgVI nMu cl pey. kMiZafxy ipMz dy Aus vyly pÈU pMCI ibRC sb nr nfrI ho rhy sn jYsy guru goibMd isMG jI dy jfx ‘qy aMndpurI roeI sI. rfm cMdr jI dy bnvfs dy smyN awXiDaf purI vfsI pfgl hoey DfhF mfr mfr ky ro rhy sn. ikRÈn Bgvfn dy gokul aor ibMdrf bn nMU Cwz ky mQrf ivwc cly jfx qy gokul vfsI qy gopIaF roey. aYsf hfl kMiZafxy dy guwjr aor gujrI df ho irhf. kdy kdy dwbIaF hoeIaF njrF nfl sfh svfr vwl qwk lYNdy hn. Audfsy hoey idl nfl hfQI dy ipwCy ipwCy tury jf rhy sn. vsIxf pfr ho ky ijvyN sUrj ndI qoN awXuiDaf vfsIaF nMU rfm cMdr jI ny DIrj dy ky moV idwqf sI. aYsy hI lflf jI nMU sB sMgq nMU AupdyÈ dy ky ipwCy muVn df hukm kIqf. iPr afp cldy cldy ipMz iJMgVI phuMc gey, ngr invfsIaF ny bVI KusI mnfeI. afp jI ipMz dy cVHdy pfsy Zfb kMZy zyrf lf ky bYT gey. afp jI cMgy rfjnIiqk adfilqI pMcfieqI Pysly krn jfxdy sn. ieh ivwidaf afp jI ny myroN pVI hoeI sI, ipMz pMcfieq koloN ijhVf PYslf nf hovy qF lflf jI kol muwkdmf jFdf sI. ipMz dy lok rwb vrgI ÈrDf afp jI qy rwKdy sI. iewk vfrI dwsdy ny slHf (itwzI dl) bhuq af igaf. isafxy lokIN iewkTy ho ky lflf jI pfs gey qy arjI kIqI swcy pfqÈfho kI krIey bhuq nuksfn ho irhf hY, lflf jI ny ikhf,"jfAu hmfrI GoVI lY afAu jhF hmfrI GoVI kfr kwZ afvygI itwzI dl Bfg jfvygf, awgy vfsqy BI nhIN afvygf." ab qwk itwzI dl Auwpr sy hI lMG jFdf hY. bYTdf nhIN jy bYT jfey qF nuksfn nhIN krygf. iewk vfrI dwsdy ny ayhn bhuq pYx lwg peI, cyqr dy idn sn. iesy qrHF lokF nu Pyr bynqI kIqI swcy pfqÈfho aYs vyly PslF prPuwlq hn kxkF df nuksfn ho irhf hY. hukm hoieaf BfeI dwso ikDr puaf deIey? IpMz bwjoN vwl dI jUh KflI sI swcy pfqÈfho ipMzoN hyVIaF vwl dI jUh ivwc aYhx pY jfvy bfkI PslF bc jfx, qF aYsf hI hoieaf KflI KyqF ivwc aYhx peI, PslF ivwc bMd ho geI, hflyN vI iJMgVf dI jUh ivwc gVy jF aYhx nhIN pYNdI. ieho ijhIaF khfxIaF lflf jI dIaF byaMq hn, iewk mMg mjfry ny bynqI kIqI ik mhfrfj myry Gr nMU pivwqr krIey clo awj hI clIey myry idl dI ipafs buJfvo jI jrf ik cuwp kr ky" mMgvfl Jrf gOr nfl qwk ky ikhf afKx lwgy,"mMgU hfly tfeIm nhIN kuJ hI vkq hY. QoVf hI arsf hY. qyry hI Gr aYsf vlI afvygf avqfr df avqfr pIrf df pIr ijsnMU kuqP slfmF krngy. mMgU qyry Gr ny qyqI kroV dyvqy vI isjdf krngy iÈv, brmf, ieMdr vrgy dyvqy Aus mhFpurs df drÈn krn afieaf krngy. qyry Gr nMU svrg bxf dyxgy klp ibRC bxf dyvygf qyry Gr nMU, jIvF nMU Bvjly pfr krn nMU pul bxf dyvygf qyry Gr nMU amr kr dyAUgf hjfrF hI jIv broN sfijaf krngy, mUMhoN mMgIaF murfdF pfieaf krngy mMgU qyrf Gr Aus mhF avqfrI mhF blI dI hI mlkIaq hovygI. mMgU sfnMU BfeI jvfhr isMG nMU Ausny prgt krnf hY. sfzf nF hI rOsn Aus nfl hovygf Auho sfiraF byiVaF df mflk bhuq jldI hI af jfvygf ies qrHF mMgU pRqI AupdyÈ krky mMgU nMu inhfl kIqf. mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI df ipMz mjfry mMgU dy Gr rihx df ieÈfrf kIqf. lflf jI ipMz iJMgVI sfihb jI qIh sfl dy lgBg rhy iewk idn Zfb kMZy bYTy sn BfeI jvfhr isMG jI nMU kol bulf ky aiKaf cIË sfrI df mflk jdoN af jfvy qF cfbIaF Jt PVf dyxIaF. BfeI hux Xfqrf Éqm hY, afKrI tfeIm af igaf hY sfzI mlkIaq aYQy hY afpxy sMskfr dI jgfh nIaq kIqI ijwQy hux guMbd vflI smfD hY. bwhqr nfVI srUp nfl Br igaf iqMn vfrI inhfl inhfl afKky kvfV Kol idwqy iqMnf lokF df mflk bxf idwqf.

-

 

ÈfKI krm isMG bwbr dy KUh dy pfxI dI

 

jyT hfV dy idn sn. mhfrfj jI eIÈr isMG dy vfVy ivwc rihMdy sn. sR: hrnfm isMG sUbf isMG bfbf mfnf ieMdr isMG syvfdfr sn. krm isMG ny ipMzoN lihMdy pfsy rtYNzy dy bsImy qy Kuh lfieaf. Kuh lf ky nfl lfeI. Pyh df pfxI nf AuwTy keI idn tkrF mfrdf rhy koeI pfÈ nf jfvy mn inrfÈ ho igaf cfr hËfr ruipaf vI lfieaf pfxI Pyr BI nf lwBf. hfr Qwk ky bYT gey zbolIey BI jvfb dy bYTy idn df duiphrf sI. sfry krmcfrI aMdr vV ky afrfm krn lwgy. krm isMG df mn bYcyn sI. mn ivwc igwitaF igxdf iewk mn ho ky gwl plf pf ky ardfs kIqI rwb df vfsqf pfieaf jy ikqy nyVy ho ky suxdf hovy qF byVy nMU pfr lfvy. mwKx Èfh df zubdf jhfË rwK ilaf sI, myrf grIb df BI kfrj kro. jdoN Bgq ny nIvF ho ky bynqI kIqI qy rwb df vfsqf pfieaf qF sMqf BgqF dI lfj rwKx vfsqy afpxy nfm dI lfË rwKx vfsqy nfB kMvl rfjf sfihb jI

"jhf jhf kfj ikrq syvk kI qhf qhf AuwT iDafvy. syvk ko inktI hoeuy idKfvy."

ijvyN Bgvfn ivsnMU jI ayrfpq hfQI dI rÉÈf vfsqy bYkuMT QI nMgy pYrIN Bwjy sn aYsy hI mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb pYNdI kihr dI grmI ivwc qFby vFg qwpdI ryq pYNdI loa kMnF nMU sfV rhI sI. jfnvrF dy dm ÉuÈk kr rhI sI. ndIN nflIaF df pfxI vI ÉuÈk ho irhf sI. mfry grmI dy lokIN aMdrI vV ky pey sn. aYho ijhI pYNdI grmI ivwc zoly hoey Bgq nMU vyK ky nMgy pYrIN mfrUQlF ivwc kMizaflI loh nMU cIrdy hoey icwtf duwD vrgf rMg icwty lwTy dI iglqI mfrI hoeI iewk vjy idn dy suwky qy nfBfg Kuh nMU Bfg lfAux vfsqy bl bl krdy mOx qy jf KVy hoey aMdr pey lokF kMnI jdoN duwK BmjnI hrqf krqf afvfË peI Jwt pwt sfry bMdy aMdroN bfhr afey bfhr ikaf dyKx ik mhfrfj jI Kuh dI mOx qy KVy hn. sB ny inmskfr kIqI. krm isMG vYrfg Cuwt ipaf. afKx lwgf,"jI myrf koeI itkfxf nhIN hY."myry ‘qy myhr kro jI, afp sB skqIaF dy mflk ho jI, afp guru nfnk dyv jI df hI avqfr ho jI, srdfr qyËf isMG ny dwisaf BeI myry sfhmxy dyKx dI gwl hY. mhfrfj jI iewk vfr Kuh ivwc JfqI mfrI, Kuh clfAux df hukm kIqf kUh BVOly vFg KflI sI. pqf nhIN kI kuJ nYxF dy ieÈfry nfl kIqf pfxI df vlUMbf Kuh dy awD qfeIN Puhfrf dy AuwiTaf. Kuh pfxI nfl Br igaf bYlF dIaF joVIaF clx lwgIaF Zol Zmfky lwgy vwjx. krm isMG nMU lwgIaF vDfeIaF imlx. KusI dy vfjy vjx lwgy. afp jI iewk pfsy mMjI zfh ky bYT gey. ies kOqk dy sfry ipMz jfdU vFg Pyl jfx afp jI dI kIrqI bhuq vwD geI. ieh sfrI sfKI srdfr qyËf isMG ny suxfeI sI. ijsdI Aumr 125 sfl dI sI. srdfr ny ieh BI dwisaF sI jdoN mhfrfj jI pihlF pihlF iJMgVI afey sn. srdfr dI Aumr pMJI sfl dI sI. mhfrfj jI cOdF sfl dy bflk sn bbr krm isMG df hux qIk Kuh cl irhf pfxI suwkdf nhIN hY. bolo BfeI vfihgurU

awgy sfKI hor cwlI.

 

ÈfKI srmuwK isMG nfl hoeI

 

krm isMG dy Kuh nMU hrf Brf krky mhfrfj jI eIÈr isMG dy vfVy jf bYTy. pfqÈfh nMU rihMidaf nMU iewk sfl ho igaf saI. afp jI dy muKI syvkF qy bfhrilaF ipMzF dy nF ieh hn.

ipMz iJMgVf dy syvkF dy nF

hrnF isMG mfnf, ieMdr isMG, nwQf isMG, sUbf isMG

ipMz rihpf dy syvkF dy nF

 

srmuwK isMG, hrI isMG, mIhF isMG, CwjU Jir ipMz mjfry dy syvkF dy nF nwQf isMG, mUlf, virafm isMG, juaflf ipMz gojlF dy syvkF dy nF

mMgl isMG, munÈf isMG ipMz Bro mjfry dy syvkF dy nF suMdr isMG aqy bfbU ipMz mUsfpur dy syvkF dy nF bMsq isMG, nrYx isMG, suMdr isMG ipMz ÉfnfKfnf dy syvkF dy nF guridwq isMG

ieh sn mhfrfj jI dy drbfrI iswK, iehnF ivwcoN iewk suwcf moqI srmuwK isMG sI ipMz rihpy vflf ijsnMU iewk rfq kol rih ky hI pRym df jfg lf gey sn. iesdf iewk inXm sI, pwkI Dfrnf sI hr roj nMgy pYrIN mINh jfey hnyrI jfey, grmI hovy srdI hovy, inÈkfm afpxy ipafry murÈd dy drÈn jrUr krny. keI GrogI kMm Ausdy swcy ipafr nMU BMg krnf cfhuMdy sn, lgfqfr cflI sfl siqgurF dy drÈnF dI Xfqrf krdy rhy. cflI sflF ivwc iewk idn nhIN sn gey koeI pÈU bfhroN lYx vfsqy cly gey sI. dUjy idn jdoN drÈn nMU gey qF mhfrfj jI afKx lwgy qUM srmuwK kwl nhIN afieaf, mhfrfj jI bld ilaFdf sI, AuhdI rfKI leI rihxf pY igaf. mhfrfj jI ny afiKaf,"jy kol bYiTaF qy hI Kulf deIey" srmuwK isMG ny bynqI kIqI mYnMU Buwlxhfr nMU bÉÈ lYxf jI mYN bVf gunfhgfr hF mYN JUTy kMmF ivwc pY ky afp jI dy drÈn Buwl bYTf hF. sB qfkqF afp jI dIaF hn, ieh jo cmylI df nUr zlHk irhf hY ieh sB afp jI df hI psfrf hY. jo bnfspqI dI hirafvl hY ieh sB afp jI dI hI krfmfq hY.

"sihs qvu nYn lYx nYn afhy qohy ky sihs mUrq nnf eyk qUhI] "hY sB qfkq PYl rhI, ijs afsry hY ieh dyh KVI] hY Gt aMqr srb inrMqr hoey ieMkqr bfq ivcfrI] Èbd kI kuMjI ko lYkr bflk qo gVH kfieaf ik kulÌ AuqfrI] inj afqmy irhf smfey]

ieh jo nYxf ivwc lfeIt hY sB afp jI dI hI lfeIt hY, srwmuK isMG jI df vYrfg cl ipaf. crn

PV ky bYT igaf.

"hAu mskIn hF dIn aMDf,

nf jfixaf siqgur gux mYN qyrf]

 

sfvn dy bwdlF vFg aQrUaF dI JVI lfeI hoeI sI. mhfrfj jI ny myhr BrIaF nËrF nfl isr qy hwQ DiraF qy rihmq BrIaF nËrF nfl qwikaf, srdfrI CkidaF CkidaF Èiq pRÈfd bÉiss kIqfÈIq pRÈfd CikaF aMimRq vrgf qn mn TMzf ÈIql CfqI CMd gux goibMd gfey, srIr suMn ho igaf, smfDI lwg geI. ilv jfey lwg jhF joq rhI jgmg dfs Bgvfn qF afnMd kul afeygf, ibrqI ilvlIn ho geI hY iksy vwzy ÈuwD Èumfr ivwc aByd ho geI. inrml jl hY keI ikxky Aus ÈwuD ivwc af ky aByd ho rhy hn, keI Aus byÈumfr ÈuwD ivcoN pRvfny bx bx ky eyk qoN anyk ho rhy hn. KMzf bRihmMzf nMU rMgIn bxf rhy hn, iDafey bn prbq aDUqf sB gx gMDrv, pÈU pMCI nr nfrI dyv lok sB rfjf rfjf gfAuNdy nËrI aey. keI purIaF dy drÈn hoey sB pfsIN rfjy df hI jfp ho irhf sI. "qum ho sB rfjn ky rfjf, duÈtn df grIb invfËf"

isr qy hwQ riKaF qF awK KuwlI qF kI dyKdf hY mhfrfj dy pMGUVy nfl lwg ky bYTf hY. hYrfn hY kI kuJ dyiKaf ÈurqI hfly BI nwseI qy mqvflI ijhI hY, iPr idl krdf hY ik AuwQy hI clf jfvF awKF imldIaF jf rhIaF hn koeI anoKf hI rMg hY srUr af irhf hY, srIr hlHkf hlkf PuwlF vrgf lwgdf hY. sInf sfP ho igaf hY. ijvyN BfeI ÈmIr bUdy mukq kr idwqf sI guru goibMd isMG jI ny aYsy hI nfB kMvl rfjf sfihb jI ny bfby srmuwK jI nMU bUdy mukq kIqf. nhfrfj jI afKx lwgy srmwuK kI dyiKaf, bfbf jI ny afiKaf jo kuJ afp jI ny ivKfieaf soeI dyiKaf. srmuwK isMG jI lMmy lMmy sfh lY rhy sn, AuhnMU iewk imMt df ivCoVf XuwgF dy smfn bIqx lwgf. siqgurF df hukm hoieaf srmuwK cl Gr cilaf cl asIN vI rihpy afvFgy, sfzI rihpy vI mlkIaq hY AusnMU vI asIN afbfd krnf hY, srmwuK isMG pfqÈfh jI awj hI cwlIey, myrf qusIN hI shfrf hY quhfqoN bgYr Èfk aMg BfeI Brf koeI nhIN hY . afp jI dy drÈn bgYr bc nhIN skdf,

ijAuN mClI ibn pfxIAu ikAuN jIvn pfvY]

u:       iPr hukm hoieaf srmuwK clo AsIN vI af rhy hF] hukm mMny hovy prvfn qF ÉsmyN kf myihl pfiesI]

bfbf jI ipMz rihpy cly gey ieMqjfrI bykrfrI, afpxy ipafry murÈd dI AuzIk ivwc bYT gey, idl XkIn nhIN krdf. Auh BfgF BiraF jIvn af hI jfeygf KMzf bRihmMzf dy mflk myhrF dy dfqf rihpf nMU Bfg lwgxgy. ipMzoN lihMdy pfsy bfbf jI iewk vfVy ivwc vwKrI kutIaf bxf ky rihMdy sn. mhfrfj jI dy nF df afsx ivCf ky mn ivwc sDrf rwK ky kol bYT gey. bynqIaF df tYlIPUn krn lwgy sfrI rfq mflf PyridaF hI guËfr idwqI. "iBMnI rYnVIey cmkx qfry rfm. jfgx sMqu jnf myry ipafry rfm]

 

awgy sfKI iJMgVf qoN rihpy afAux dI

Bfbf srmuwK isMG ny jdoN pfqÈfh nMU swcy idloN Xfd kIqf qy ardfs kIqI qF pRym BrI Ardfs suxI qF pfqÈfh mhfrfj Gt Gt dIaF jfnxhfry afpxy syvkF nMU pMj mIl qy bYTy dyiKaf. srmuwK isMG dI byhblfqf qy qrs Kf ky awDI rfq eIÈr dI hvYlIAuN nMgy pYrIN AuTy qury. rfq cfdnI sI. cMd tih tih kr irhf sI. cMd dIaF irknF arÈ qoN ÌrÈ pfxI dy zwl vFgUM ÌrÈ Cfieaf hoieaf sI, ÌslF nMU aimRMq dfn kr rhIaF sn. poh mfG idn sI. korf kihr df pY irhf sI. CwpVF qy pfxI jMmy hoey sn. lok rjfeIaF ivwc pey vI Tur Tur krdy sn. ryq dy DYVf pur mfrUQlF nMU cIrdy hoey ipMz lVoey vwl dI huMdy hoey iswDy iÈkfrf Aupwr dI rihpy dy Zwk nMU af inkly. ipMzoN lihMdy pfsy iewk PlfhIaF vfly KUh qy afx bYTy. phu Ptx vflI sI. cVHdI vwl afsmfn qy lflI df Cqr qxdf jf irhf sI. icVIaF cihkx lwg peIaF. mDfxIaF dI GmGfr nfl asmfn gUMjdf sI. mitafrF duwD irVk rhIaF sn. ikqy ikqy bol brflf ho irhf sI. iËmIdfr JUMb mfr ky isr qy cVs cuwkI jf rhy sn. srmuwK isMG df vwzf BfeI gurmuwK isMG PlfhIaF vwlw Kuh clwAux dIaF joVIaF lY ky phuMicaF qF awgy kI dyKy pMdrF sOlF sflf dI Aumr df qwpsvI sfDU rMg gorf srIr pqlf nYx nÈIly Ay iqwKf nok dI Dfr vrgf qy bVI iqwKI nuhfr vflf nUr zlHkF mfrdf hoieaf muKVf sIs qy sunihrI rMg dIaF bfQrIaF kory rMg nfl BrIaF hoeIaF sn. qwpsvI vI icwty lwTy dI cfdr dI buwkl mfrI Kuh dI mOx qy bYTf, jdoN gurwmuK isMG ny dyiKaf qF bVf hYrfn hoieaf aYnI pYNdI srdI ivwc ieh sfDU bYTf hY ik iehnUM srdI nhIN lwgdI. gurmuwK isMG ny inmÈkfr kIqI syvf vfsqy bynqI kIqI, pfqÈfh boly aY gurmuwKf sfzf srmuwK nMU sunyhf jf dyh afKxf rfjf sfihb bulf rhy hn. gurmuwK isMG ny afpxy BfeI srmuwK isMG nMU jf dwisaf ik afpxy Kuh Aqy iek sfDU bYTy hn. duwD grm kr ky lY clo mYN awg bfl ky skfvFgf. srdI bhuq hY, bfbf srmuwK isMG jI afKx lwgy. mhfrfj jI grm duwD nhIN pINdy dhIN BMn ky lY clIey srmuwK isMG ny CyqI hI GroN GrV bxf ky pfqÈfh dy hfËr ilaf kIqf. ÊvvI awgy Dr ky inmskfr kIqI mn ÉusI nfl gwd gwd ho AuiTaf pfqÈfh dy nF qoN lokI kfPI jfxU sn, pr drÈn Gwt kIqy sn, kfPI lok ijAuN ijAuN pqf lwgdf drÈn nMu afAux lwgy jYsy ikRÈn dI bMsrI dI DuMn sux ky ibRË dy nr nfrI vx vwl Bwj ky pYNdy sn. aYsy hI ipMz rihpf dI sMgq mhfrfj jI dy drÈnF nMu afAux lwgI. sB dy idl aMdr ÉusI tpk rhI sI. kMm kfr sB lokF nMU Buwl gey jfnvr vI ÉusIaF ivwc gIq gf rhy sn.

"imwTI imwTI vgy pOx, bgly afkfÈ Box"

sohxy dI isPq khI nhIN jFvdI. koeI duwD dyhIN qy Cuhfry afid lY ky mhfrfj jI dI hjUrI ivwc bYTI jFdy sn. lMbrdfr hrnfm isMG dy GrvflI mfeI bMsq kOr srmuwK isMG dI BqIj nUMh iesny soicaf ik sfry lokI koeI dhIN mwKx leI jf rhy ny mYN kVfh pRÈfd bxf ky lY jfvF, Gr qfËI mwJ sUeI hoeI sI. AuhnF idnF ivwc pihlf gurduafrf nfnksr ipMz hkImpur ivwc suwcy iGAu df pRÈfd cVHf ky Pyr iGAu Gr uivwc vriqaf jFdf sI.bMsq kOr ny rlI qoN iGAu lY ky pRÈfd bxfieaf. pRÈfd iqafr krky pfqÈfh dI hjUrI ivwc af geI. pRÈfd mUhry rwK ky inmskfr krky bYT geI, sfrI sMgq iewk sohxy drbfr dI Èkl ivwc ÈoBf dy rhI sI. ielfhI muKVy vwl qwk rhy sn. bVI nIJ nfl aimRMq dIaF kxIaF ieAuN lY rhy sn ijvyN ppIhf suafqI bUMd lY ky KIvf huMdf hY. swcy sfihbF ny myhrF BrIaF nËrF nfl sfrI sMgq vwl izwTf qF muwKoN Aucfrn kIqf bMsq kOr nMbrdfrnI vwl ieÈfrf krky afiKaf,"nfnksr vI rfjf ny hI afbfd kIqf, aMimRqsr dI nINh vI rfjy ny hI rwKI sI. srmuwK ijMny avqfr hoey hn. Auh mYN hI afAuNdf irhf hF. bMsq kOr sfnMU lfgIaF nfl rlf idwqf sfzy pRÈfd ivwc iGAu JIrf idAu ilaf ky pfAuxf sI." jdoN aynI rmË mfrI bMsq kOr Qr Qr kMbx lwgI swcy pfqÈfh mYN Buwl geI hF bÉÈ lE mYN Buwl geI hF. bMsq kOr ny sfrI gwl Kol ky dws idwqI peI mYN rlI JIrI dy GroN iGE lY ky pRÈfd bxf ky lY afdf sI GroN suwcf smJ ky nhIN sI pfieaf. jy afieaf pRÈfd sI Auh sfrI sMgq ivwc vrqf dyx df hukm kIqf, bfbf srmuwK isMG nMU pRÈfd vrqfAux leI afiKaf pRÈfd vrqf ky mhfrfj jI afKx lwgy srmuwK isMG clo clIey sfzy vfsqy ijhVf ibsqrf kIqf hoieaf hY. Aus Auwqy jf ky kuJ icr afrfm krIey. ipMzoN cwl JfrI vfly Kuh Auwqy iesnfn kIqf. iesnfn krky srmuwK isMG jI dI kOTrI BMinaf hoieaf dhIN Cikaf qy afrfm kIqf sMgq nMU CuwtIaF bÉÈIaF. bolo BfeI vfihgurU]

 

awgy sfKI hfkm Èfh gOst dI hoeI

mhfrfj jI hux ipMz rihpf ivKy rihx lwgy. kdy diraf sqluj dy iknfry cly jfxf ijafdf bfhr KyqF ivwv hI rihMdy sn. jdoN afrfm krnf hovy qF bfby srmuwK kol af ky ibrfj jfxf. srdfrI aqy pRÈfd CkfAux dI izAUtI vI srmuwK dI huMdI sI, ijDr vI mhfrfj cly jfvx zwby ivwc bMd krky pRÈfd lY jfxf qy Ckf afAuxf. ieÈnfn krfAux dI syvf CwjU JIr krdf sI. mIhf isMG qy hrI isMG vI syvf df ihwsf kfPI lYNdy sn. mhfrfj dI rihpy rihx dI Ébr sfry ipMz ivwc PYl geI. kfÌI sMgq dIaF afvfjfeI dIaF rOxkF lwgIaF rihMdIaF sn. iewk kuwlf mhfrfj jI dy rihx vfsqy ipMz blovfl dy pfsy bxf idwqf. ipMz rihpy dy lokI mhfrfj jI qy rwb vrgI ÈrDf rwKdy sn. koeI hukm nhIN sI moVdf keI vfrI suwqf isD hI bYiTaF afAux vflIaF BwivÉq gwlF afK idMdy sn ipMz rihpf ivKy iek pRqfp isMG Kflsf brfbr sI, pRqfp isMG dI ÈfdI hoeI, GrvflI mr geI, qy dUjI ÈfdI hor krvfeI, Ausdy pytoN iewk lVkf jnimaf iek sfl df ho ky mr igaf, bwcy dy aÌsos ivwv kfÌI bMdy iewkTy ho ky bYTy sn. mhfrfj jI bfhroN afey, sB ny AuwT ky inmskfr kIqI, afp ny puwiCaf kI gwl hY kYsy bYTy ho? ÈrmuwK isMG ny dwisaf ik pRqfp isMG df lVkf surgvfs ho igaf. pRqfp isMG rox lwgf, mhfrfj jI kihMdy pRqfpf roeI df nhIN hor bhuq puwqr hoxgy, Pyr khyNgf, sOhry mrdy nhIN duwK idMdy hn, pRqfp isMG nMU DIrj dy ky afp koTVI cly gey. afp jI df hukm swq. nO lVky kuJ lVkIaF vI hoeIaF, aYny lVky qy lVkIaF qy nUMhF df bfpU rotI afp pkf ky KFdf irhf, GrvflI awz pkf ky KfdI rhI qy pRqfp isMG awz. ieh sB gwlF awKIN dyKIaF hn. mhfrfj dI kIrqI dunIaF ivwc kfÌI vwD geI. CutI Aumr df sfDU dunIaF nfloN nUr anoKf hI zlkF mfrdf ey, qIjI krfmfq dunIaF nMU cmk pwQr dI qrHF iKcF pfAuNdI hY cOQf rUp sfDUaF vflf Dfrn kIqf hoieaf hY, pMjvyN mIrI pIrI vI pUrI hY, hukm awtl hY. nUr df vihx awT pihr hI vgdf hY, gYhrnf jfmy qfmyN lihr inafrI hY, ËnfnI nMU nyVy nhIN Cohx idMdy, cflI sfl qwk afp jI ny ËnfnI dy hwQ df pwikaf pRÈfdf vI nhIN sI Cwikaf.

hfkm Èfh ipMz kirafm ivKy rihMdf sI, cMgI phuMc vflf PkIr muslmfn sI. kfPI iswKI syvkI bxI hoeI sI, hfkm Èfh dI kbr hux vI ipMz kirafm ivwc hY kfPI muslmfnF dI Aumr ivwc mMny pujy jFdy sI. ienHF dy syvk ipMz rihpy ivKy vI rihMdy sI, guwjrF dy Gr afAuxf jfxf kfPI sI. iewk idn hfkm Èfh ipMz rihpy qkIey ivwc bYTy sI kfPI hjUm iewkTf kvflI gf ho rhI sI kMvfl cMgy sulJy hoey klfkfr sn. 8 vjy idn df tfeIm sI mhfrfj jI keI idnF bfad diraf vwloN afey. jdoN ipMz afey qF msq ijhI cfl nfl kvflIaF sux ky msq ijhy ho gey, cuMgIaF mfrn lwgy ieqnf mhfrfj jI nMU hfl ciVaf ik tpUsI mfr ky ippl idaF pwiqaf nMU jf hwQ lfAux, sfry lok mhfrfj jI vwl vyKx lwgy. ichry qy bhuq jlfl sI. hfkm Èfh eIrKf dI awg nfl sV AuwiTaf. afpxy afp nMU bhuq Auwc kotI df sfDU smJ bYTf sI. AuwT ky kroD nfl boilaf afKx lwgf iKwc lvF jo kuC qyry ivwc hY nfly iqMn lkIrF kwZIaF kihMdf ieh lkIrF twp ky dws jy qyry ivwc ÈkqI hY mhfrfj jI iqMny lkIrF twp gey sfeI dy idl ivwc iewk awg df cMiogafVf bVI dyr qoN DuKdf sI, Aus mhF blI smuMdr vrgI hsqI df zUMGfeI qy cOQfeI df Anumfn nhIN lf skdf sI. aYny Bfry asQfh nMU iewk awg df cMigafVf kI kr skdf sI. mhfrfj jI sumyr pRbq vFg azol smuMdr afpxI Aus qfr qy hI lwgy jf rhy sn jdoN sfeIN bhuq Gbrfieaf mhfrfj jI ny afiKaf sfeIN jI sfzf idl kry qF inMbU vFg suwtIey. pr ies gwl qoN lYxf kI hY. Pyr afp jI ny afiKaf sfeIN jI afh jy kIVIaF df Box hY, ieh quhfzy qkIey aMdr hY ieh Éudf dI Aumwq hY. iesnMU asIN lY cly hF ieh jIv Éudf dI rËf ivwc hY qF iehnF nMU moV ky dws, ieqnf hI bcn krky pqf nhIN kI afK gey afp qkIey qoN bfhr cly gey. vIh pwcI kdmF qoN bfbf jI dI kutIaf sI ivcfly iewk rfh qy Kuh dI pYVH sI qkIey dI QF hux skUl bixaf hoieaf hY ipMzf vwl dy pfsy bfbf jI dI kutIaf sI, mhfrfj jI koTVI aMdr jf ky bYT gey. kIVIaF df Box mhfrfj jI vwl ies qrHF jf irhf sI ijvyN isËdf krky vfpÈ muVdy jf rhy sn. kfPI lok vI mihPl ivcoN AuwT ky mhfrfj jI kol cly gey.

kuJ icr bfad KMBF vfly kIVy qkIey ivwcoN inkl pey ijwQy hfkm Èfh bYTf sI lwgy kIVy kMn qoV ky Kfx, sfry qkIey aMdr kIVy hI kIVy iPrn lwgy kuJ icr qF, afKr qkIey ivwcoN AuwTxf hI ipaf cfr murId vI sfeIN dy nfl sn. cl rfjf sfihb dI imMnq jf krIey, hfkm Èfh mfiraf Èrm df mfPI mMgx qoN vI iJjkdf sI ik mfrI Aumr 30 sfl dI mYN iewk Coty ijhy bflk qoN mfPI ikvyN mMgf iewQoN AuwT ky cly jfxf hI byhqr hY. Jtpt borI ibsqrf cuwk ky qkIey qoN bfhr ho igaf. BuwlI guwËrI dy Gr rfq guËfrI. svyry qurn lwigaF hfkm Èfh ny soicaf ik rfjf sfihb nfl mwlo mwlI vYr kIqI. kIVy hfly vI myrf ipwCf nhIN Cwzdy. PkIr dI vgI nMU Éudf vI nhIN moVdf ikqy mfiraf hI nf jfvF, nf hovy qF sulHf hI kr lYxI ibhqr hY. nhIn qy sfrI ijMdgI bYcyn hI rhFgf. hfkm Èfh mhfrfj jI pfs gey af ky crn PVn nMU dOiVaf. afp jI ny AuwT ky hwQ PV ley. mhfrfj jI ny afiKaf,"sfeIN jI bYTo qusIN qF isafxy bËurg ho GbrfeIdf nhIN, quhfzI qF CfvyN bYT ky Éudf dI irafieaf nMU bYT ky ÈIqlqf imlxI cfhIdI hY. hF srdfrI Cikaf kro krfmfq qF kihr df nfm hY, dunIaF df Blf krnf hI sfDU df hukm hY Éudf dI rËf ivwc clxf ieho hI ÉudfeI mohr hY, mhfrfj ny bfby srmuwK nMU afiKaf sfeIN nMU peÈfdf CkfAu, hfkm Èfh ny hwQ joV ky bynqI kIqI myrf afp awgy AuËr qFkoeI nhIN mYN afp dI gqI nMU sF jfxdf qusIN qF Éudf df hI rUp ho, bMdy dI sUrq ivwc sMsfr df Auwdfr krn afey ho. qyry ivc qy Éudf ivwc koeI Byd nhIN. qUM qy jnk rfjf avqfr qyrI mihmf aprm apfr, gusqfKI mfÌ krnI mYN afpdy sfhmxy keI Auwcy nIvyN bcn afKy hn mfÌI dyxI ruÌsq idAu. mhfrfj jI piqaf dy nfl jfx df hukm idwqf jfAu ijwQy mrjI rho. hfkm Èfh AuwT ky guwzjrF dy Gr gey, rfq kwtI ijs qrHF koeI vpfrI Gfty df mfiraf hoieaf hovy cuwp cupIqy ny rfq guwjrF dy Gr kwtI subHf sUrj cVHn qoN pihlF pihlF hI itMz vhuVI cuwk ky kirafm df rfh PiVaf. Pyr kdy rihpy df rfh nhIN dyiKaf sfrI afXU Bog ky ipMz kirafm ivky hI smf gey sI. mhfrfj dI kIrqI hor vI vwD geI. bolo BfeI vfihgurU]

 j:

 

ÈfKI sMqF nfl hoeI

mhfrfj jI nMU rihpy rihMidaf awT mhIny ho gey. jyT hfV dy idn bIq gey, cmfsy dy idn gey do mhIny mhfrfj jI ipMz qoN cVHdI vwl srkUlF vfly Kuh qy hI rhy. sMq gMgf dfs mihroNpur vfly jdoN mhfrfj jI iehnF dI jmfq nMU Cwz ky iJMgVI af gey iJMgVF qoN rihpy af gey. mMhq gMgf dfs dy idl ivwc bVI AudfsI rihx lwgI. gMgf dfs dy zyry dIaF rOxkF murJf geIaF. nIr ibnF nhIN sohb srov, rMg ibnF nhIN aMg suhfnI. cMd ibnF jYsy suMJ peI, ins Kuh ibnF jYsy jUh brfnI. puÈpo kI pMgq kho kb, sobq jo ivc gMd nfhI pRDfnI.

cMd qoN ibnF jYsy rfq zrfAuxI lwgdI hY aYsy hI gMgf dfs dy zyry dIaF rOxkF dy dIvy buJy hoey sn. gMgf dfs jI nMU ivCoVy df duwK hr dm sfV irhf sI. gogV sukdI jf rhI sI, inmy Juxf ho ky bYTf rihMdf sI. iewk idn afpxy sfiraf cyilaF nMU iewkiTaF krky afKx lwgf,"koeI aysI qdbIr kro koeI aYsf prym df jfdU mfro koeI rfjf sfihb nUUUUM afpxy zyry ivc lY afAu Pyr afpF Pyr aYsf prym duf jfl pfvFgy kdy jfx nhIN idafgy BfeI jvfhr isMG jI qoN eyh kM corI krnf. BfeI jvfhr isMG bVf BfrI mhFpurÈ hY, qrkfl drÈI Bgq blI hY ÌkIr dy qF hfkm dy mihry dI lMGxf hovy qF inmrqf dy nfl lMGxf cfhIdf hY gMgf dfs jI dy cyly cMgy rfjnIiqk ividaf dy jfxU sn. gMgf dfs jI qoN iejfËq lY ky sI afeI ZI Df sbk pVHky ipMz mYhroN pur qoN cwl pey ipMz iJMgVI afpxy gurBfeI bUtf isMG dy pfs phuMc gey. bUtf isMG nMU sfrI gwl Kol ky dwsI bUtf isMG ny dwisaf rfjf sfihb jI nMU qF ipMz rihpy swq awT mhIny ho gey hn. sfDU ny iJMgVf qoN cwl ky rfq muMkdpur kwtI muMkdpur vI sMqf df zyrf sI. eyQy mhfrfj dy ipqf mMgl dfs rihMdy sn. mMgldfs jI smfey vI muMkdpur hI sn. svyry sMq jI AuwT ky ipMz rihpy phuMc bfby srmwuK isMG jI nMU af ky imly bfbf jI ny jl pfxI dI syvf vfsqy bynqI kIqI aqy afsx ivCf idwqy. sMqf ny afiKaf ik asIN rfjf sfihb jI mhfrfj jI dy drÈn krny hn. bfbf jI ny ikhf ik Bojn Ck ky cldy hF. asIN vI jfxf hY pRÈfdf jd iqafr ho igaf qF CwjU JIr ny af ky bynqI kIqI lMgr iqafr hY sMqf nMu pRÈfdf CkfAu pihlF mhfrfj jI vfsqy iqafr krky rwK ilaf, bfad ivwc sMqf nMu Bojn Ckfieaf iPr afp Cikaf AuprMq bfbf jI ny zwbf ilaf aqy sMqf nMU nfl lY ky mhfrfj jI vwl cwl pey. mhfrfj jI jgq pur vwl iewk itby dy pYVy Aupr bYTy sn. smfDI lwgI hoeI sI krqfr nfl ibrqI juVI hoeI sI. bfbf jI ny aqy smq mMzlI ny jf ky inmskfr kIqI mhfrfj mhfrfj jI kih ky afvfË idwqI awgoN siqgurF dI smfDI KuwlI qy kI dyKx mohry mYihroN pur vfly sMq hwQ joVI KVy sn bYT jfx df hukm kIqf sfry zyry dI suwK sfd puwCI afp jI ny pihlF hI afK idwqf jo zyry ivwc qusIN bcn kIqf sI quhfzf ikhf hoieaf bcn sfnMU pUrf krnf hI ipaf asIN smiJaf ik afpxuy afp hI gMgf dfs dy pyÈ hoxf smiJaf clo awj hI cldy hF srmuK isMG jI afKx lgy prÈfdf jfnvrF nUM hI pf dy sfnUM dhI BMn ky iek glfs lsI df bxf dy CotI ijhI mDfxI CjU kol ÌVI hoeI sI mDfxI nfl gVvI ivc dhI BMn ky GrV Ckfieaf afKx lgy,srmuKf asI gMgf dfs nUM iml afvIey nfly keI sfzy pVf hn purfxIaF jYdfqF nUM ingF mfr afvIey abfd vI krnIaF hn. ieho

ijhIaF keI rmËF mfrIaF. bfbf jI afKx lgy mYnUUM vI ds jfvo mY afp jI dy drÈn ikQy krF mYN ppIhy vFg qrsdf hI nf iPrF mYnUM afp dy drÈn bgYr hnyrf hI hnyrf. "iek GVI nf imlqy qF klXug hoqf. drÈn ibnF bc nhIN skdf." "ijAu mClI ibn pfxIAuN ikAuN jIvn pfvy.

 srmuK isMG nUM bVy DIrj idMidaF hoieaF afiKaf iek mhInf iehnF nfl rhFgy Pyr eysy hI pfsy af jfvFgy mhfrfj jI sMqF nfl mYhroN pur cly gey.sMq mMzlI gMgf dfs jI bVy hI KuÈ hoey ijvyN iksy dI guafcI hoeI cIË lB peI hovy mHMq dy cyhry ‘qy KuÈI nwcx lwgI sfry ipMz ivc pqf lgf mhfrfj jI dy afvx qy lokIN iCp vFg nTy afey mhfrfj jI dy drÈn do sfl ipCoN hofy. hox mhfrfj jI dy afvx qy lokIN iCp vFg nTy afey.mhfrfj jI dy drÈn do sfl ipCoN hoey. hux mhfrfj jI dy gwl ivwc icwty lwTy dI alPI pihnI hoeI cfdr dI buwkl hY pYrIN joVF pihinaf hoieaf hY suwcy iqwly df kwiZaf hY. iewk gyNdy dI pqlI ijhI sotI vI hwQ ivwc PVI hoeI sI. ichry df nUr zlkF mfr irhf hY. mfno husn dI inrI Kfx hY. koeI aMdrUnI iKwc ijhI pf rhy aMimRq vrgIaf irsmF ÈIqlqf bÉsdIaF hn. jdoN afp jI dy pihlF drÈn kIqy sn Aus vyly mhfrfj jI dy qyV ipwql df qVfgf sI. BgvyN rMg df qyV prnf lwgf huMdf sI hux sihxÈfhF vflf ilbfs hY bol cfl qy qurnf iPrnf bhuq nuhfr vflf sI. ilbfs sfDUaF vflf hI sI. sMqF dy idl ivwc bVf cfa hY rfjf sfihb jI sfzy ipMz ivwc af gey hux nhIN jfxgy pr ienHF ÌkrF nMU koeI rok nhIN skdf. iksy dy bMdy hoey nhIN rihMdy

"afsk Bor PkIr qy nfg kfly

bfJ mMqrF mUl nf kIlIey jI."

 ipMz mihroNpur kuJ idn Tihr ky ipMz df dOrf ÈurU kIqf ipMz mUsfpur ipMz krxfly vwl dI huMdy hoey srfDF dy idnF ivwc ipMz mËfry sfrI jmfq phuMc geI. do AuNT sI cfr GoVy iewk gwzf ipMzoN pUrb vwl krxfly dy rfh qy iewk bVf BfrI bohV iojwQy hux Cotf bohV df bUt hY. nËdIk iewk CwpVI hY. srfDF dy idn iewQy guËfry. sqfrF idn sMq mMzlI ny jdoN BMzfrf Ckx jFdy sn. iewk idn BfeI jvfhr isMG jI ipMz iJMgVf qoN goibMd pur jf rhy sn. jFdy jFdy jvfly dy kol af bYTy iewk do syvfdfr hor AuwQy af gey jvflf isMG ny BfeI jvfhr nMU afiKaf swcy pfqÈfho rfjf sfihb jI sMqF dI jmfq ivwc Pyr cly gey hn. BfeI jI ny ikhf qusIN sfzf sunyhf dy dyxf jy sfzI ÉuÈI lYxI hY. qF jmfq nMU Cwz dyx jvflf isMG, nQf isMG, mUlf isMG, virafm isMG ny BfeI jvfhr isMG df sunyhf mhfrfj jI nMU kih suxfieaf BfeI jI nMU kihMidaf sunyhf mhfrfj jI ny gMgf dfs dI jmfq nMU Cwz idwqf AuwQy afp jI ny ieAuN Purmfieaf.

"Ër Ërfieq Coz jmfq

pkV kxfieq kfm sry."

gMgf dfs jI ny bhuq koiÈÈ kIqI afpxI jmfq ivc lY jfx dI ijs qrf anMd mihr ikRÈn dy mQrf cly jfx nfl duKI hoey ifs qrF gMgf dfs vI bhuq Audfs rihx lgf. Aus vyly afp jI dI Aumr rihx lgf. Aus vyly afp dI Aumr 21 sfl dI sI sMn eIsvI 1883 sI. bolo BfeI jI vfihgurU agy sfKI hor clI.

 sfKI BfeI jvfhr isMG jI dy nfl hoeI mhfrfj jI ipMz mjfry hI sn ipMzoN cVdI vl drvfËy mohry plMG qy ivCfeI ivCI hoeI sI. afp bVI hI Èfn nfl bYTy sn. afp jI qy ipMz mjfry dy lokI rwb vrgI hI srDf rwKdy sn ijMnHF icr jI

mhfrfj jI sMq mMzlI dy nfl rhy mMhq gMgf dfs qy bfkI cyilaF ny eyho hI ÈÉflq df Ëor rwiKaf kfPI ÈfÈqrF dIaF dlIlF dy ky mhfrfj jI nMU pwikaF kr idwqf ijvyN rfjf jnk jI qoN suKdyv jI inÈrdk kIqf sI iesy qrHF mhfrfj nMU sMq mMzlI ny pwikaf kIqf sfDU df Drm nhIN gRihsQI nMU guru Dfrnf jF inmÈkfr sfDU sMprdfvF ies ivwc hwqk hY gMgf dfs jI dy kihx df afp jI qy kfPI asr ipaf. mhfrfj drvfjy dy mohry bYTy sn. BfeI jvfhr isMG jI goibMdpur vwloN af rhy sn mjfry ivwc hI BfeI jI df rfh huMdf sI BfeI jvfhr isMG jI ny mhfrfj jI nMU inmskfr nf kIqI. afp jI ny nf qF inmskfr hI kIqI qy nf hI AuwT ky imly.

sMgq kfPI bYTI sI. BfeI jI ny kuJ hwqk smJI qF mhfrfj jI nfl guwsy ho gey, mUMhoN bcn afieaf. iksy cugl Kor ny cuglI kIqI hY Blf cugl Kor df vI nhIN hoxf ijnMU ipafr dy imlfp df qMd qoiVaf hY.

afpxf kIqf pfeygf inMdk pfqÈfh jI vwl vI iewk qIr Cwz idwqf jy qUM cugl dI suxI hY qF aOKf hovyNgf, srIrk kÈt pfvyNgf sMqf purÈF dI rcnf qoN jo kuJ inkldf hY so ho ky hI rihMdf hY. geI rUih klbUq kmfn QI, qIr Cutf eyh muV Pyr nf afvMdy ny.

ÈMq purÈF dy kihx dy nfl jug plt jFdy hn. sMq purÈF dI gwl nfl qvIaF ‘qy bYTxf ipaf qy kÈt Jlxy pey mhF purÈF dI gwl kihx nfl ikRÈn vrgy avqfrI hsqIaF nMU qIrF df iÈkfr bxnf ipaf. sMq purÈF dI gwl kihx dy nfl rfm cMdr vrgy Drm puwqr nMU roxf ipaf dÈrQ vrgy DrmI rfijaF nMU GoVI mOq dI qy cVHnf ipaf. sMq purÈF dI gwl kihx nfl cldy dirafvF nMU rukxf ipaf sMq purÈF dI gwl kihx nfl sUrj cVn qoN BI ruk igaf sMq purÈF dI ingfh ivwc qy rsnf ivwc bVIaF brkqF hn.

"sfD nfm jf ky inrml krm sfDU boly sihj

suBfie sfDU df boilaf ibrQf nf jfey."

BfeI jvfhr isMG jI nrfËgI dIaF gwlF kihky cly gey. mhfrfj jI kuJ idnF bfad bImfr ho gey. mhfrfj jI nMU sUgr pYx lwg peI. srIr inZfl ho igaf iPrnoN qurnoN vI rih gey. bfby srmuwK jI nMU BfeI jvfhr jI dy pfs jf ky bynqI kIqI mhfrfj jI ikrpf kro imhr kro rfjf sfihb jI qF bVy hI kmËor ho gey sn sfDU dI awvigaf sfDU qoN hI dUr ho skdI hY afp jI ikrpf krky qMdrusqI bÉÈo BfeI jvfhr isMG jI afKx lwgy jy siqgurF dI Èrn af jfvygf qF siqgurU bÉs dyxgy mhfrfj jI hOlI hOlI ipMz iJMgVI sidgurU bÉÈ siqgurU dI Èrn ivwc cly gey bynqI dy rUp ivwc iewk swveIaf Aucfrn kIqf "ho mskIhnF dIn aqI bÉÈn hfr qUM sfihb myrf, mYN mfhf mMd aqImd mMd nf jfixaf siqgurU qyrf. dIn idafl idafl inD jI eyh, Bulx hfr hy mUV svycf. hfr pVf dr afp dy bflk, dfs Bgvfn inDfn eyh cyrf"

jdoN siqgurF dI Ausqq kIqI BfeI jvfhr isMG jI ÉuÈ ho ky vr idwqy qUM qy vrF df dfqf hovyNgf qYnMU qy kuqb vI slfmF krngy afpxy kol bulf ley bs Aus hI idn Ausy hI pl bImfrI dUr ho geI mhfrfj ipMz iJMgVI hI rihx lwgy. bolo BfeI vfihgurU

awgy ÈfKI hor cwlI

 

ÈfKI srdfr hrnfm isMG nfl hoeI

iewk idn dI gwl hY mhfrfj eIÈr isMG hvylIey AuwTky ipMz lflo mjfrf vwl dI huMdy hoey ipMz guxf cOr vwl iewk ipwpl dy ibrC dy hyTF QVHy qy afx bYTy do Kx dI ipwpl dy Qwly kutIaf vI bxI hoeI sI. afp jI iewQy swq roj rhy. hrnfm isMG prÈfdf hr roj iqafr krky iljfieaf kro mhfrfj prÈfdf afp nf Cikaf krn jfnvrF jF kuwiqaF nMU pf idaf krn sq roj iesy qrHF hI lMG gey hrnfm isMG df idl bVf BY nfl zrn lwgf, pqf nhIN myry pfsoN kI Buwl hoeI hovygI swcy pfqÈfh afp peÈfdf ikAoN nhIN Ckdy inrfhfrI hI rihMdy hn aTvyN idn hrnfm isMG ny prÈfdf iqafr krky mn aMdr pwkI Dfr leI awj mYN vI nhIN CkFgf jy mhfrfj afp Ckxgy qF mYN CkFgf nhIN qF mYN vI rwK lvFgf. pihlF hrnfm isMG jd prÈfdf iqafr krky afp GroN qurdy huMdy sI Ck lYNdy sI ikAoNik pqf nhIN sI huMdf ik kdoN muV hovy jF iks pfsy afp jI dUr cly jFdy sI ies krky puihlF hI Ck lYNdy sI. Aus idn inrxy kflËy hI peÈfdf lY ky cl pey jdoN hsMU hsMU krdy gulfb dy Puwl vrgy iKVy ichry dy drÈn kIqy crnI sIs rwKky qpdy sIny nMU TMzf kIqf awgy Gt Gt jfnxhfry drgfh dy mflk hrnfm isMG nM afiKaf nfmf prÈfdf Ck ky aoxf sI sfzf kI hY asIN cfhy Ck leIey cfhy nf CkIey jyhVf drgfh ivwc afAuxf jfxf hovy AusnMU koeI Ìrk nhIN pYNdf jyhVf Aus dyuÈ dI sYr kr lYNdf hovy Auh amr ho jFdf hY Aus dfÈ dy nËfry axOKy hI hn Ausdy muwqlk mhfrfj ies qrHF PrmfAuNdy hn. "Ks Ks smfn nf hI iÈdr, inrfkfr inRvYr inrdoK aYÈf. imt jft sMklp vklp sfry, sc JUT nf rhy sMqoK aYsf."

"mOj idl nf igafn aigafn AuwQy dm mfr nf bxy muK aYÈf nfm ijsy pr bygm Èihr Jul irhf qfhF pMKf hY kudrq aYn Puhfr AuwT syhV afn AuwQy ibnF qyl qoN hI joqF jg rhIaf hn nfmf sfnMU swcI drgfh ivwc iqMn vfrI jfxf ipaf. ies krky sfnMU BuwK ipafs nhIN lwgI. Aus dyÈ dy vfsI nhIN kuJ Kfdy, nfm dy hI AuDfr huMdy hn suMdrqf qy cMigafeI dIaF mUrqF hn eyhnF dy rMg ajIb hn cmk qy dmk vI ajIb ijhI hY eyhnF dy srIr mfs imwtI dy nhIN hn hor iksy idb ijhI cIË dy bxy hoey hn AuwQy jgHf jgHF jr suMdr Ìuafry ÌulJVIaF nfl sjy hoey hn AuwQy dy GrF dI AusfrI iewtF dI nhIN hY iksy ÈUKsm vsqUaF dIaF kMDF bxIaF hoeIaF hn kdu purfxy nhIN huMdy izwgdy ZihMdy nhIN eyQy rfq idn df vyrvf nhIN hY eyQy koeI jMmdf mrdf nhIN hY eyQy koeI bfl buwZf nhIn hY iewk hI rs rihMdy hn eyQy iksy df prsfvF nËrI nhIN afAuNdf.

asl Èkl sy pry prym ngr jhF vjdI nfm dI qfr Auho, csmF lwgIaF aFvdI cYn aYsI nf hI imldI ivwc bËfr Auho, ies Èihr dIaF sB cIjF nfm dy hI AuDfr hn."

"ies suMdr Èihr dy ivwc iewk hor suMdr mihl hY ijs dIaF kMDF iksy ÈIÈy vrgI, ÈYa dIaF hn hIry pMny moqIaF nfl jVq hn. ies mihl dI Cwq kotF sUrjF qfiraF vFg iksy cmkIlI vsqU nfl jVI hoeI hY ies mihl dy aMdr iewk qÉq hY ijs dI jVq dI isÌq iensfn dI vsqU nfl jVI hoeI hY ies mihl dy aMdr iek qÉq hY ijs dI jVq dI isÌq iensfn dI klm nhIN ilK skdI AuwQy jg mg krdy qÉq dI Jlk qy cmk qF kotF ibjlIaF dI cmk nMu vI mfq pf rhI hY.

Aus jgmg krdy sUrj qÉq df:‘qy koeI idvX joqI srUp bYTf hY ijsdI iqwKI kotF sUrjF vrgI qfb nMU dyK ky awKF DuMdlF jFdIaF hn ijsdI koeI sUrq jF Èkl nhIN bYTf qÉq qy jdoN nIJ lf ky. "dyKIey qF sfry KMzF bRihmMzF ivwc risaf hoieaf hY sB nMU jIa dfn dyvx hfr hY."

"jl Ql cqr qy mUrK mYN iewk rs pÈUaf pMKyrUaF mYN ies df hI nUr hY, ÈUKm ieqnf hY krVI qoN krVI vsqU ivwc vI smiJaf hoieaf hY kotF kroVF ibjlIaF df prkfÈ iek QF iewkTf krIey qF vI Aus prkfÈ. myry gRihxy cMd vFg mYlf mYl nËrI afAuNdf hY. eynf qyË prkfÈ afÈkF dy dIidaF nMU TMz qy ÈIqlqf bÉsdf hY cmk pwQr vFg afpxy vwl iKwc lYNdI hY Ausdy drÈnF df rs hY kQn qoN pry hY ies idvX joqI srUp dIaF amr hoeIaF ikrnF ijsnMU Coh jFdIaF hn amr hI kr jFdIaF hn."

"ijq dr lK muMhmdf lK brihmf ibÈn muhyÈ."

ies qrHF mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI ny hrnfm isMG jI nMU akfl Ausqq suxfeI aqy afKx lwgy," nfmf lflf hmIr cMd dI drgfh ivwc bVI mMnI jFdI hY Éudf dy Gr lflf vËIr hI hn lflf jI afKdy hn. cIË qy sfrI qyrI hI sI BfeI jvfhr isMG qy qF aYvyN ingHf hI kIqI sI nfmf sfzy ijMmy krqfr bVI BfrI zItI lfeI hY jIvF df Audfr krnf Buwly hoey jIvF nMU iswDy rfh lfAuxf mrj nMU bcfAuxf swc df cwkr clfAuxf krqfr dy nfm df hokf dyxf BilaF kMmF nfl hI Blf huMdf hY ey krqfr vwloN nvF hukm hoieaf hY." bolo BfeI vfihgurU

awgy ÈfKI hor clI

 

ÈfKI BfeI jvfhr isMG jI dy joqI joq smfAux dI cwlI

grmuwKF mfieaf ivwc AudfsI

 

BfeI jvfhr isMG iJMgVf qihsIl nvF Èihr ijlf jlMDr Qfxf bMgf eyh girÈqf afÈrm ivwc rihMidaF hoieaF iewk bVI AuwcI pdvI hfsl kIqI ieh jnm qoN hI afey gey sfDU sMq dI syvf krnI, Drm dI ikrq krnI, nfm jpxf hornF nMU jpfAuxf grIb bMidaF df kMm muÌq krnf, bVy rihm idl sn eyhnF ny hI JMzI vfly dy drbfr ivwcoN ipMz kMiZafxy qoN bfrF sfl syvf krky lflf jI nMU ipMz iJMgVI lY afdf iehnF hI nfB kMvl rfjf sfihb jI nMU jOhrIaF vFg lfl dI prK krky afpxI buwkl JlI ivwc pf ky aYsf prym jfl pfieaf ik iksy pfsy jfx nhIN idwqf gMgf dfs vrgy zfkU bxky keI vfrI BfeI jvfhr isMG jI dy buwkl dy lfl nMU cukfAux vfsqy bhuq hI Xqn kIqy pr BfeI jI bVy buwDImfn sn. cMgy pihrydfr iÈpfhI sn gMgf dfs dI pfrtI df dfa nf lwgx idwqf. eyhnF dy pRym sdkf sfzy duafby dI DrqI nMU Bfg lwgy hoey hn QF QF jIvF dy Bly vfsqy mhfrfj jI ny puwl bMnyH hoey hn iJMgVf mjfrf rihx blovfl gOsl sujoN afp jI dy jnm dy ipMz mMnxhfxf ivwc vI Dfm hY.

nfB kMvl rfjf sfihb jI dy Dfm rcy hoey hn. BfeI jvfhr isMG jI goibMdpur cly gey goibMdpur vI eyhnF df BfeIcfrf ÈrIkF rihMdf sI. kuJ idn ipMz goibMdpur imlky vfps muVy goibMdpur dy vsIvyN qy jdoN afey iewk cldy Kuh pur asnfn kIqf pUl clfAux vfly bMidaf nMu ikhf ijwQy vI koeI rfhI jFdf srIr Cwz dyvy AuwQy hI Ausdf sMskfr kr dyxf cfhIdf hY. eyh sunyhf sfzf kih dyxf eynF hukm dy ky Kuh qoN cl pey, nyVy hI rfh sI rsqy qoN ho ky iewk pDrI ijhI QF aslI suj lwB leI suwcy pfxI df iCwtf dy ky kuJ icr cONkVI mfr ky bYTy rhy.

"GlY afey nfnkf sdY AuiT jfey,

jIvn Xfqrf ho geI Éqm.

gwzI afeI musfPr jfx vfly,

cV gey sfQI qyry nfl dy jI."

AuDr mhfrfj jI ipMz iJMgVf ivwc bYiTaF ny eyh Aucfrn kIqf.

(dohrf)

"Bgvfn dfs guru mnIey kfml vlI ÌkIr,

rsqy rsqy jFvdf dyvy Cwz srIr.

Bgvfn dfs guru igafq sy aYsy kIAu clfx.

PrfxF dI gT KolH ky bfxI sy inrvfx.

BMgy Èyhr sy mIl do pCm aor pCfn.

Xfdgfr qYNh gruU kI goibMdpur hI drimafn.

ijhI ky ho prÈfid sy jfinAu nfmI nfm.

khy muK Aupmf hON kroN sq gux guxI inDfn.

mo jYsy mqmMD ko kIno afqm igafn.

isrI jvfhr mrigMd ko guru ky BI prnfm.

gur ko BeI prfpqI imilAu hY moih rfm.

ivwc hjUrI murqby rYihMdy subHf Èfm.

siqgurU gurU ko gur aOlIey hmIr cMd hI nfm.

afKrI smF af igaf bYkuMT Dfm bI rfm gx pflkI lY ky af gey svrgI sVkF nMU sjfieaf igaf. sVkF ‘qy ÉUÈbUdfr gulfb iCVikaf igaf. dyvqy PuwlF dIaF mflf lY ky moVf ‘qy sohxy sohxy gyt bxf ky ieMqjfr kr rhy sn kdoN jvfhr mrigMd jI afvx qF drÈn krIey, PuwlF dI vrÈf krIey BfeI jI icwty cfdry df qMbU qfx ky sO gey.

"sfjn myry rMgly, jfey suwqy jIrfx"

hux BfeI jI sdf dI nINdy sON gey eyh pMj Buqk srIr nMU afqmf df ibbfx Drm pur vwl iljf irhf hY Drm rfj afpxy drbfrI krmcfrIaF nMU lY ky suafgq kIqf, crn cuMMmy prkrmf kIqIaF Drm purI dy mohry dI rfh swc KMz nMU jFdf hY eyh Aus dyÈ df rfhI hY. ijwQy koeI jMmdf mrdf nhIN Drmrfj ny AusqqI kIqI. ies rfhIN dI pflkI awgy vwl cwl peI dyvqy iewk dUjy mohry ho ky ies mhFprÈ df drÈn kr rhy hn. ies rfhI df inj Gr sdf slfmq rihx vflf Gr hY.

swc KMz idvX joqI srUp dy dr qy pflkI rwK ky rfmgx ipwCy muV afey. awK mIt ky AuGfVn dy nfl cMdrmf df shqIibMb aslI cMdrmf dy ivwc jf smfAuNdf hY aYsy jvfhr mrigMd jI dI afqmf Jlmx Jlmx krdy pRkfÈ ivwc aByd ho geI afqmf afpxy svfey srUp ivKy jf smfeI.

ijAuN jl mYN jl afey Ktfnf iqAuN joqI sMg joq smfnf

ies jMgl ivwc srIr Cwz gey BfeI jI dI Ébr awjy iksy nMU nhIN lwgI. ies pivwqr dyh ivKy afp prgt ho ky lwKF jIvF df Audfr kIqf iesdf roNm roNm pivwqr ho cuwkf sI. ies dyh dI rfKI sUrj Bgvfn kr irhf sI. iCafnvyN kroV mygÈflf kr rhy sn. pOx pfxI agnI, akfÈ, pirQvI, ieh vI pYrf dyy rhy sn. ieho rfhI icwtI cfdr qfx ky suwqf ipaf hY. nf ihldf nf hI boldf kfPI rfhI iewkTy ho ky jf rhy sn. ies rfhI dy pfsy ho ky bYT gey keI nfl buwiZaF vI sn. ikqy aPÈoÈ qy jf rhy bYiTaF bYiTaF iewk mfeI dI nËr peI kI dyiKaf srIr dy amg sfry iZwly pey hoey hn. hOlI dyxI jf ky dyiKaf ik muÈfiPr sdf dI nINdy suwqf ipaf dunIaF dy sfry irsqy qoV ky iksy ny jf ky goibMdpur Ébr kIqI Bgq jvfhr isMG kwlrF ivwc joqI joq smfey hn. sfry ipMz ivwc ibjlI dy kMrt vFgU Ébr df pqf lwg igaf. sfry lokI Bgq jI dy pfs phuMc gey ijwQy afp jI swuKF dI nINdy suwqy pey hoey sn. kfPI iewkT ho igaf ipMz vfsI lokF ny slfh kIqI ik sfzf vI hwk bxdf hY. eyhnF df sMskfr afpxy ipMz goibMdpur hI kr deIey eyDr mhfrfj jI ipMz iJMgVI hI bYTy sn. ieMdr isMG nMU swd ky afiKaf,"bhuq CyqI qoN CyqI ipMz goibMdpur cly jfE siqgurF dy hukm dI byadUlI ho rhI hY. afp jI afKx lwgy ieDr qusIN clo asIN vI af rhy hF goibMdpur dy lok pflkI bxf ky Bgq jI dI pivwqr dyh Aus pflkI dy ivwc rwK ky ipMz vwl nMU iljf rhy sn.

ipMz iJMgVF vwl iewk bMdy nMU sunyhf dy ky Byijaf, sunyhy vflf bMdf BfeI ieMdr isMG jI nMU rsqy ivwc hI iml ipaf. sfrI khfxI afp suxfeI. hor ipMz iJMgVf dy bMidaf nMU ijvyN ijvyN pqf lwgdf igaf kfljf PV ky awQrU vhONdy gey goiubMdpur nMU cl pey sn. srIk jnqf bVf hI ivrlfp kr rhI sI sfzy shfry df sUrj iCp igaf. AuDr mhfrfj jI ny eIÈr isMG dI hvylI af ky koTVI dy aMdr vV ky kuMzI lfeI iek awK mItx qy AugfVn dy nfl iJMgVf qy goibMdpur phuMc gey sI awgoN BfeI jvfhr isMG jI df BfeI cfcf pivwqr dyh pflkI nMU Gr lY gey sI. ipMz vfly lok afKx lwgy ky Bgq jI df sMskfr eyQy hI kIqf jfvygf. kfPI afps ivwc iJMgVF vfilaF df qy goibMdpur vfilaF df JgVf vwD igaf. mhfrfj jI ny afiKaf ik siqgurF df hukm qusIN nhIN mMinaf afp jI dy hukm qy Ausy hI jgHf sMskfr krn df sI ijs QF afo jI joqI joq smfey sI. hux Aus hukm dI AulMGxf kIqI geI hY, hux siqgurF dI pivwqr dyh df sMskfr ipMz iJMgVI lflf jI dy crnF ivwc hI kIqf jfvygf ijvyN ik mhfrfxI ijMdf ny aMiqm smyN afpxy puwqr dlIp isMG nMU ikhf sI ik myry lfl myry afKrI awQrU eyh hwzIaF dI muwT myry pqI crnF dy pfs hI dÌnfey jfx Ìorn kFtrI ivwc nf rihx idwqy jfx pMjfb dI DrqI ivwc lY jfeI mhfrfj rxjIq isMG dI smfD lfhOr sI rfxI dI dyh bMbeI qoN awgy nf iljfx idwqI AuwQy hI smfD hY.

aYsy hI vwzI srkfr df jdoN hukm hoieaf sI, Pyr iksy dI mjfl nhIN ik hukm dI AulMGxf kIqI jfvy ies qoN awgy koeI apIl nhIN sI mhfrfj jI dy hukm nfl BfeI jvfhr isMG jI dI pflkI AuTfeI geI bVf hI BfrI myly vrgf afkfr sI. ipwCy kfPI Élkq df jlUs sI. Èbd pfrtI ZolkI ÈYixaF dy nfl Èbd pVHdI jFdI sI. muhry muhry bYNz vfjf vwjdf jFdf sI. goiubMdpur qoN Bgq jI pflkI ipMz iJMgVI phuMc geI mhfrfj jI dy hukm nfl pflkI ZfbI lflf jI dI smfD qy ipwCoN vwl hIry suwcy moqI iÈÈ df afsx lf idwqf icqf icxI geI sMgq iGE TUTI Cuafry myivaF dy Qfl Brky ilaFdy icqf nMU hvn kuMz bxf idwqf. kVfh pRÈfd dI dyg iqafr kIqI geI Aus pivwqr dyh df iesnfn krfky kIrqn sohly df pfT krn AuprMq ardfs kIqI ik Bgq jI dI dyh nMU cMdn dI icqf qy rwK ky mhfrfj jI dy hukm nfl lfbU lf idwqf igaf. kVfh prÈfd vrqfieaf igaf.

BfeI jvfhr isMG jI cMigafeI dy puMj sony vrgI suKI iËMdgI ibafsI sfl iqMn mhIny qyrF idn Aumr Bog ky ies sMsfr qoN sdf leI alop ho gey iehnF dI smfD iJMgVI hY. bolo BfeI jI vfihgurU]

BfeI jvfhr isMG jI dy joqI joq smfAux qoN bfad bfhrilaF ipMzF dI sMgq aÌsos vfsqy mhfrfj jI dy kol afAuNdy rhy. mhfrfj jI kfÌI arsf ipMz iJMgVI hI rhy. ipqf mMgl dfs jI pihlF kfÌI cwkr ivwc rihMdy sI. iewk idn ijlf luiDafxy ivwc koeI cMgI phuMc vfly sfDU imly AuhnF ny mMgl dfs jI nMU afiKaf qusIN eyvyN ne jMglF ivwc qklIÌF Jldy iPro quhfzy Gr ivsnMU Bgvfn puwqr dy rUp ivwc afvygf.

sMsfr df Auwdfr krygf quhfzy qF iewkI kuwlF dy hI byVy pfr ho jfxy hn. AuhnF mhFpurÈF df bcn sux ky mMgl dfs jI iËafdf ipMz loDIpur jF muMkdpur hI rihx lwgy. iewk idn mMgl dfs mhfrfj jI nMU imlx vfsqy ipMz iJMgVI gey. kuJ pMj swq bMdy mMgl dfs jI dy nfl vI sn. ipMz jf ky mhfrfj jI df pqf kIqf hOldfr nwQf isMG jI nMU dwisaf ik mhfrfj jI ipMz rtYNzy vwl dy pfsy itwibaF :‘qy bYTy hn. mMgl dfs jI qy sfry bMdy afp jI dy crnF ivwc jf hfËr hoey. nwQf isMG vI nfl hI igaf mhfrfj jI ny afpxy ipqf mMgl dfs jI nMU isr Jukf ky inmÈkfr kIqI. BfeI jvfhr isMG jI dy joqI joq smfAux df afp jI ny afp jI dy kol aÌsos kIqf. afps ivwc kfÌI bcn iblfs huMdy rhy. mMgl dfs jI afKx lwgy Bgvfn dfs jy qusIN Gr jf ky afpxI nMbrdfrI dI sMBfl kro ÈfdI vI krfE afpxI bMs cldI rhygI myry idl ivwc ieh bVI cfh hY. mYN bMs rwKx Kfqr bVy kÈt shfry hn. keI jg kIqy KUh lgvfey, bVI Gor qwpisaf kIqI, keI rwb nMU myhxy mfry qy qF jf ky ikqy myrI JolI ivwc KYr ipaf sI. ies moh vs mMgl dfs jI ny bcn kIqy. moh vs vI ikAuN nf hovy iewk qy ibrD avsQf ivwc puwqr df muKVf vyKxf nsIb hoieaf dUjy afp jI suMdr cyhrf mn sohxI qsvIr avqfr hsqI sn. qm mn drÈn krky Èiql ho jFdf sI, keI XqnF dy nfl mhfrfj jI ny bVI inmHI afvfË nfl ipqf jI nMU afiKaf ipqf jI asIN hux Gr nhIN jfvFgy ies iKafl nMu hI Buwl jfvo jdoN Gr bfr Cwz ky sinafs Dfrn kIqf jfvy qF muV iPr gRihsQ afÈrm Dfrn krnf Drm nhIN hY jd sfDU bfxf pihx ilaf jfvy iPr dUijaF nfl myl kyhf sMinafs Dfrn krnf hovy qF pihlF hI mfx apmfn sfk aMg pRqI BYx BfeI, irÈiqaF df iqafg krnf pYNdf hY. hux sfzf irÈqf iksI sfQ nhIN irhf ies qrHF ipqf pRqI AupdyÈ krky afp jI ny iewk swveIaf boilaf

"hY kv ivwc Auh bMdn afvq jo nr bMd ÌkIr snfsI.

hfQ AuTfey sDorf lIAu jd Pyr ikAuN lotq sqI PfsI.

jfx krfs iqafg pdfrQ pfvq hfQ kry jg hfsI.

dfs Bgvfn nhIN Ps bYTfq by pRvfh jo ibrq iekfsI.

ies qrHF mhfrfj jI AupdyÈ dy rUp ivwc afiKaf

koeI nMbrdfrIaF kry sfzf vfsqf nhIN GrF dy kMmF nfl. sfzy ijMmy krqfr ny bVIaF izAUtIaF lfeIaF hoeIaF hn asIN qF sfry sMsfr dI Xfqrf krnI hY. qusIN clo bsqr pihno awgy jfx vfsqy" afp jI nuy ieh ieÈfrf kIqf pr ies rmË nMu koeI smJ nhIN sikaf.

mfq lok Cwz ky prlok jfx vfsqy rmË mfrI ieh guwJI rmË sI. suMdr isMG nMu hukm idwqf qyrf gË icwtf lwTf, iewk pgVI muMkdpuroN ilafAux df hukm kIqf suMdr isMG jo mhfrfj jI df gur BfeI sI Jt pt jf ky ieh kwpVf lY afey ilaf ky mhfrfj jI dy awgy Dr ky inmÈkfr kIqI mhfrfj jI ny lwTf isropfE ipqf mMgl dfs jI dy crnF ‘qy rwK ky inmÈkfr kIqI hukm kIqf jfE krqfr byVf pfr krsI iksy nMU kI pqf sI ik eyh tfeIm afÉrI imlfp sI eyh afÉrI mulfkq kr rhy sn pqf nhIN ik icwty lwTy dI qYh aMdr iewk itkt vI ipqf jI nMU kwt idwqf sI. ies potlI dy aMdr lMby rfh dy rfhF df Érc vI kuJ bMnH idwqf sI hux pfs Dur df hI bxf idwqf iewk Pl mhfrfj jI ny afpxy hwQ dy nfl ipqf jI dy hwQ qy Diraf. eyh aMimRq Pl iksy Auwcy qy suwcy dyÈ qoN afieaf sI. ies dy Ckx nfl bfbf mMgl dfs jI df ihrdf bMsq ruwq dy afkfÈ vFgU suwD ho igaf, aMdr koeI gYbIN hI Jlk pYx lwgI. koeI anoKf hI rMg cVH igaf bVf srUr ijhf af irhf sI. awKF joro jorI imldIaF jf rhIaF sn. dunIaF mYlI mYlI lwgdI hY sMsfr supnf nËrI afvn lwgf hux iksy hor hI dyÈ jlvy nËr afvn lwgy hux koeI klpnf nhIN rhI mhfrfj jI AuwTy qy afKx lwgy ipqf jI clo ivwidaf kr afvIey iewk PrlFg mhfrfj jI qury afey iPr ipwCy muVy mMgl dfs jI DrmÈflf ipMz muMkdpur ivwc af ky afsn lf ky idwqy eyh afÉrI afsn sI. smfDI lwg geI srUp ivKy ilvlIn ho gey hux koeI BuwK ipafs nhIN rhI koeI gYbIN hI nsf pIqf hoieaf anoKf hI afnMd af irhf hY.

bs bulfE nhIN hmko, koeI nos kIaf hY hmny. hux dunIaF dy irÈqy sB dUr ho gey, hux iksy Auwcy qy suwcy dyÈ dIaF JlkIaF pYx lwgIaF.

 

bfxI]

 

qMn mMn TMzf CfqI ÈIql CMd goibMd gux gfey.

csmF lwgIaF aFvdI cYl aYsI nhIN imldI ivwc bËfr Auh, sq idn qy sq rfqF inrF Dfr nfm dy nÈy ivwc hI bdyh ho ky pey rhy aTvyN roj svyry cfr vjy qVky bVI qyË cmk vflI rosnI hoeI. kol bYTy syvfdfrF dIaF awKF muMdIaF geIaF. aMimRq vylf dyviqaF nMU aMimRq vrqfieaf jf irhf sI mMgl dfs jI awj jIvn Xfqrf sMsfr dI pUrI krky iksy nvIN dunIaF bxdy hOlI hOlI eys sMsfr vwloN awKF mItdy mIt gey, suafs cldy cldy clx qoN ruk gey eyh jyhVf hwsdf Kyzdf suxdf boldf nwcdf TMzy qwqy Kwty imwTy suafd prKdf imwtI df iKzOxf cup cfp nhIN ihldf nhIN boldf bVy suwKF qy afrfm dI nINdy sO igaf mMgl dfs jI joqI joq smfey. mMukdpur dy lokF ny iewkTy ho ky sMskfr df bMdobsq kIqf kuJH isafxy bMdy afKx lwgy rfjf sfihb jI nMU vI pqf dyxf cfhIdf hY ik sfry lokF slfh cMgI smJI kuJ bMdy pMcfieq dy pfs KyqF ivwc hI bYTy sn. pqf krky mhfrfj jI dy pfs gey mMgl dfs jI dy joqI joq smfAux dI sfrI khfxI kih suxfeI hwQ bMn ky sfiraF ny bynqI kIqI afpxy hwQI cwl ky sMskfr kro ikiraf krm krfE. afp jI ny afiKaf ipafry gurmuwKo afp jfvo jf ky ipqf jI df sMskfr ipMz muMkdpur ivwc hI kr dyvo ikiraf krm ipqf jI df ho igaf hY ipqf jI dI afqmf afpxy srUp ivKy jf smfeI hY.

hux koeI lyKf nhIN irhf Drm rfey df dÌqr soiDaf bfkI irËm nf kfeI.

hukm mMn ky pMcfieq muV mUMkdpur af ky pfqÈfh df hukm kih suxfieaf. sfrI ipMz dI sMgq iewkTI ho ky iewk pflkI bxfeI. dukfndfr dukfnF bMd krky myvy lY afey. mMgl dfs jI df iesnfn krvfieaf igaf. afp jI ny icwty lwTy dI qYa KolI iek alÌI bxf ky gl pfeI geI kpnI bxf ky qoV lfeI mhfrfj jI dy hwQF df bKisaf isropfE lsUVI rMg df cIrf bfpU dy isr bMinaf igaf, kysr gulfb nfl iCVikaf igaf ml ml pf idwqI geI hux PuwlF vrgy qwpsvI jI dI sMudr dyh nMU hOlI ijhI cfr jixaf ny cuwk ky bxI kfT dI GoVI ‘qy cfV idwqf Aupr icwtf Duwp vrgf lwTy df cfdrf pf idwqf. ieh Jlmx Jlmx krdI pflkI nMU cfr khfr cuwk ky qur pey. brfhmx lok gruV purfx dI Èuqr pVHdy jf rhy sn.

ies sohxI kfieaf nMU awg dI Bytf kr afey, ÌulIaF df prÈfd vrqfieaf hrduafr bfbf mMgl dfs jI dy Puwl qfr ikiraf krm krfieaf spqfihk Bgvq df pfT krvfieaf, guV purfx df Bog pvfieaf.

iek afidk krm muMkdpur dy lokF ny ies bYrfg jI dy krvfey ies qrHF inMrkfr dI BgqI kr ky ipMz muMkdpur ijlf jMlDr ivwc sMq mMgl dfs jI joqI joq smf gey. bolo BfeI jI vfihgurU]

 

sfKI Bgq mfny nfl hoeI

 

iek idn mhfrfj jI ipMz lVoey dy KyqF ivwc bYTy sn. mfnf srdfeI bxf ky mhfrfj jI vfsqy lY igaf. mfny dy idl ivwc bVI KuÈI sI. qury jFdy df idl socF ivwc pY igaf. mMn ivwc kihMdf mhfrfj jI dy coË qF sfry avqfrF vfly hI hn. hr roj mhF purÈF vflIaf khfxIaF vyKdy hF. ipCly guru pIrF ny ijwQy vI koeI bYTdy sn rihMdI dunIaF qwk inÈfnI qIrQF dy rUp ivwc rc idMdy hn sfzy ipMz koeI qIrQ jF gurduafrf bxf dyx qF cMgI gwl hY ies qrHF mn ivwc PurinaF dI mflf Pyrdf afieaf bfbf mfnf jdoN mhfrfj jI dy awgy gey srdfrI dI gVvI awgy rwKI qy crnF ‘qy inmskfr kIqI. mhfrfj jI ny mfny dy aMdr dI buwJ ky mfny nMU iewk nkÈf bxf ky afiKaf mfnf eyh kI hY mnf nMU cyqf Buwl igaf ik mYN kI kuJ idl ivwc mMg krdf af irhf sI.

afKx lwgf jI quhfzIaF qusIN jfxdy ho mhfrfj jI vhoN hukm hoieaf,"dyyK mfnf ibjlI Gr bixaf hoieaf hY. phfV dy sIny nMU cIr ky sMsfr dy kony kony aMdr rosin jwgdI dyK, mfnf af dyK nihrF vg rhIaF hn, KyqF nMU pfxI lwg irhf hY, eyho ijhIaF keI rmËF mfny nMU mfrIaF bcn mfny nfl kr rhy hn. kMm rwb dI drgfh ivwc ho irhf hY koeI gupq mihÌl juVI hoeI ijvyN koeI jwj sfihb hukm ilKfeI jFdf hovy eysy qrHF afp jI hukm ilKf rhy hn. mfny nMU hukm kIqf mfnf kuC ipwCy hwt ky bYT jdoN mfnf ipwCy ds kdmF qy bYT igaf keI vwzy vwzy ieMjInIar mhfn ÈkqIaF ivÈkrmF vrgy dyvqy ies mihÌl ivwc Èfml hoey keI gYbI ivcfrf ho rhIaF hn dunIaF df bMdf nhIN smJ skdf. ies ielfhI mIitMg dI gwl nMU ies juVI hoeI mihÌl dy mYNbrF dI ilKq pVq ikwQy ho rhI ielm dI hY ies vwzy iejlfÈ dI soBf dyv lok ivwc qyqI kroV dyvqy vI kr rhy sn ielfhI drbfr hY mfny dI surq guMm Kfnf iewk izwkf lY afE.

lLdo ky lY afieaf izky nMu srdfeI dI BrI hoeI gVvI ivwc KiVaf krn df hukm kIqf mfny dy mMUhoN sihj suBfa inkl igaf srdfeI ivwc izwkf nhIN KVf ho skdf, izwkf srdfeI ivwc KVf kIqf qF iewk pfsy nMU izwg ipaf. pfqÈfh df hukm hoieaf mfnf sfzI mrËI huxy eyQy aMimRqsr bxf dyx dI sI hux smF pf ky bxygf. mfny nMU ies Kyz df pqf lwgf mhfrfj jI qF koeI nkÈf bxf rhy sn myry pfsoN Buwl ho geI sq vcn kih ky gVvI ivwc izwkf KVf kr dyxf cfhIdf sI. mfnf lwgf bynqIaF krn, swcy pfqÈfh myrI Buwl muafÌ kro jo kuJ afp jI bxfAuxf cfhuMdy sI soeI bxf duyvo, mfnf bynqIaF krdf vYrfg krn lwg ipaf. mhfrfj jI mfn nMU DIrj dy ky afiKaf mfnf qyrf ngr qy vrF df dfqf bx igaf qyry ipMz df pfxI duKIaF dy duwK dUr kiraf krygf, mfnf qyry ipMz ivwcoN dunIaF rfjI ho ky jfieaf krygI. qyry ipMz dy lokI dUroN dUroN af ky drÈn kiraf krngy, mfnf qyry ipMz df nF duwK BMjn hovygf vlYqF ivwc ies df nF AuwGf hovygf.

dI:

 

bYNq

pIrI pUrf hY ies df nF Dfiraf,

iehnMU mMnygf kul jhfn mfnf.

eyhdI DuMm pYsI ivc dunIaf,

iehnMU invygf kul jhfn mfnf.

dUroN dUroN afvn lokI vry sfvn,

KflI jfvy nf koeI jhfn mfnf.

jy koeI duKI afvy Jt hovy rfjI,

koeI vwlgy nf PIs jhfn mfnf.

lflo afl mwhly df nF Diraf,

ijwQy imlygf aMimRq pfn mfnf.

suk siVaf qy Cfieaf dy mfiraF nMU,

kry nlk dy ivwc Gr mfn mfnf.

eyny icr nMU mfny df puwq gMgf isMG afieaf. af ky crnF ivwc inmÈkfr kIqI. gMgf dfs vI mfny dy kol hI bYT igaf. mfny ny dyiKaf ik aYs vyly mhfrfj jI bhuq imhrF dy Gr ivwc bYTy hn kuJ Gr vfsqy vI mMg leIey. afpxy gMgf isMG poqry dI bFh PV ky bynqI kIqI ik ies nflfiek dI rojI df kuC bxf dyvo afp jI sfry Kjfny dy mflk ho ieh bhuq nlfiek hY koeI kMm kfr nhIN krdf ieh qF avfrf hI Prdf rihMdf hY iesnMU suwmq bÉÈo jI. mhfrfj jI ny gMgf isMG vwl myhr dI ingfh Br ky qwikaf. hukm kIqf mfnf jfE do rotIaF ies dIaF hmny lf idwqIaf hn pqf nhIN Aus ielfhI pRIqm dI iek vfr qwkxI ivwc kI ÈkqI brkqF sn. gMgf isMG dy aMdr suMgDI vFg swcf AupdyÈ rwc igaf iewk mhIny dy aMdr aMdr hI Poj ivwc jf BrqI hoieaf cMgf lok iÈpfhI bx igaf. iqMn sfl jd nOkrI krdy nMU ho gey iewk bfjU qy jÉm ho igaf sfihb df pyÈ kIqf hukm qy pihlF hI jfrI ho cuwkf sI drgfhI klm bih cuwkI sI. hukm hoieaf jfE pYnÈnIaF nfm drj kIqf igaf Gr jfx dI ieËfjq idwqI geI. gMgf isMG nMu hux sfrI ijMdgI df rfÈn buwk krvf ilaf. vfhvf myry sfihb qyrIaF guwJIaF rmËF df kOx Byd pf skdf hY kIVf bfp dyvy pfqÈfhF lÈkr kry suafhf ndIaF dy itwby idKfly blI kry asgfh gMgf isMG ipMz iJMgVI bVI afrfm dI ijMdgI bsr kr irhf hY pYnÈn lwgI hoeI hY. bolo BfeI vfihgurU.

 

sfKI sMq BUrI vfilaF nfl hoeI

 

iek idn mhfrfj jI ipMz mwlHy vwl tihldy jf inkly. BfeI jvfhr isMG df poqrf ieMdr isMG df puwqr crn isMG ijsnMU mhfrfj jI mMjI nfl AuTqeI lYjf rhy sI hukm kIqf buJf bfg ivwc cilaf cwl iswDy Kyqy Kyq mly dy bfg ivwc cl vVy. iek pDry ijhy QF qy mMjI zfh ky afp bYT gey eyny icr nMU mfnf srdfrI lY ky phuMc igaf crn isMG nMU mhfrfj jI afKx lwgy bUJf jfAu BUrI vfly prm hMs nMU bulf ilafAu mfno nMU afKx lwgy mfno, BUrI vfly cMgy brkq vfly sfDU hn jy asIN ikqy nf imlIey qF iesdI syvf hI kr ilaf krI iehnF dI hI syvf sfzI syvf hY. surF myry ivwc afx hI imldIaF hn. BUrI vfly sMq bVy cMgy rMgy hoey sfDU sn iehnF dI cflI bVI AowcI qy suwcI cotI dy brkq hoey hn. iehnF dI smfD ipMz mfhlI bxI hoeI hY ipMz mwlo bydIaF dy pfsy vwl iehnF dy ipMz mwlu bhuq hI syvk sn iksy nMU kI pqf ik mhfrfj rfjf sfihb bfg ivwc kI kfrj svfrn vfsqy afey hn. ipMz mwlo koeI kihr gujrn vflf sI ies afAux vflI alfmq nMU dunIaF dy mfilk jIvF dI rwiKaf krn vfly Gt Gt dIaF jfnx hfry sMq BUrI vfly dy BgqF nMU pfp krn qoN bcfvn vfsqy afpxy ipafry Bgq sMq BUrI vfly syvfdfr smJ ky myhrvfn Bgq vCl anfQF nfQ dy afAux vfly smyN nMU smJky ipMz ivwc KVo ky lVfeI BivwKq hox vflI sI prAupkfrI ies bfg ivwc amn df JMzf gwz ky bYT gey. ies amn dy JMzy ivwcoN eIrKf dI awg ivwc sVdy hoey lokF nMU TMz qy ÈIqlqf bÉsx hfrI aYsI hvf CwzI eyny icr nMU iewk dIvfn isMG nF df bMdf bfg ivwc afieaf. dIvfn isMG ny vyiKaf mhfrfj jI sfzy ipafry pRIqm afey ny ijvyN Bor PuwlF qy ilpt jFdf hY. mhfrfj jI dy crnF qy Zih ipaf afKx lwgf jI sfzy Dn Bfg hn afp jI ny drÈn dy ky inhfl kIqf dfs nMU hukm hovy qF Ckx vfsqy kI ilafvF mhfrfj afKx lwgy kfkf pihlF BUrI vfilaF nMU swd ky ilafE ipMz ivwc klyÈ vwD igaf hY. eyny icr nMU sMq BUrI vfly vI af gey. sMqF ny af ky inmÈkfr kIqImhfrfj jI ny awgoN hwQ PV ky hukm kIqf sMq jI ipMz vwl bhuq jldI cly jfE quhfzy jfx nfl Blf hovygf. ipMz dy DVy ho ky lVn vfsqy iqafr. ipMz ivwc kwl jogxf df pihrf hY. sMq BUrI vfly afKx swq mhfrfj qusIN nfl clo sfDU df ihrdf bhuq koml huMdf hY. ieh iksy df burf huMdf dyK ky shfr nhIN skdy. sMqF df srIr pfxI pfxI ho igaf. sMq pfqÈfh dI bFh PV ky afKx swq afp vI sfzy nfl clo pfrtI bVI Kqrnfk cl rhI hY. awj ies pfrtI df JgVf afp jI dI myhr nfl dUr hovygf. mhfrfj jI ny afiKaf clo asIN af rhy hF BUrI vfly sMq hvf nfloN qyË rPqfr nfl ipMz vwl cwl pey. sMqF df klyËf Dk Dk krdf sI ik sfzy jfx qoN pihlF ikqy Psfd nf ho pvy ikAuNik mhF purÈF df ihrdf PuwlF vFg koml akfÈ vrgf inrml rfg dvYÈ qoN vFJf huMdf hY. iksy df burf nhIN hoxf mMgdy ihrdy ivwc dieaf df rfg prPuwlq huMdf hY. ijwQy dXf hovy AuwQy Drm df invfs huMdf hY. ies krky sMq kflËf PVI ipMz vwl Bwjy jf rhy sn. sMq jI sfihb iek vfVy ivwc dI iswDy ijwQy bhuq bMidaF dy llkfry vËdy suxfeI idMdy sn. AuDr rvF rvF srkI jf rhy sn. hfly lVn vflI pfrtI qoN ipwCy hI sn awgy donF pfisaF dy bMdy iewk dUjy ‘qy gMzfsy brCIaF nfl vfr krn vfly hI sn sMq BUrI vfilaF qoN muhry jf ky icwty rMg icwtI Duwp vrgI gl alÌI gol gol bfhvF nwk KMzy dI Dfr msq Auwcf nYx nÈIly, hsmuwK cyhrf, sIs ‘qy sony rMgf ibjlI dI Jlk vFg dohF pfrtIaF ivckfr jf ky hwQ KVf kIqf eyny icr nMU sMq vI phuMc gey. Ébry iksny hwQ AuTfieaf iek dUjy ‘qy sMq jI hYrfn sn jdoN mhfrfj jI nMU afp qoN mUhry lVfeI dy mYdfn aMdr KiVaF nMU dyiKaf lVn vflIaF donoN pfrtIaF dy srIr suMn ho gey jdoN aYny BYa ivwc hoey pqf nhIN ikDry aMdrI jf luky. koeI bMdf sMq jI mhfrfj jI dy sfhmxy nf zrdf afvy sB mwlHy dy lokI ieqnf adb qy BYa rwKdy sn mhfrfj jI ieqnI JfkI dy ky ikDry alop ho gey jdoN mfny, dIvfn isMG qy crn isMG nMU pqf lwgf mhfrfj jI ny ipMz ivwc jf ky lVfeI bMd kIqI aqy bVy hYrfn hoey mhfrfj jI qF sfzy koloN gey hI nhIN sfzy dyKidaF dyKidaF eyQy hI rhy hn mhfrfj jI df hukm hoieaf bUJf mMjI cuwk afpf cwlIey mhfrfj jI AuwQoN AuwT ky ipMz iJMgVf vwl af gey ipwCoN sMq BUrI vfilaF ny sfrf ipMz iewkTf krky rfËI nfmf krvfieaf qy ksmF duafeIaF jy Pyr kdI ayho ijhf kMm kIqf qF asIN mwly ipMz ivwc pYr nf pfvFgy bhuq sfrIaF hdfieqF krky mwly ipMz ivc amn kIqf. bolo BfeI vfihgurU

 

sfKI vqn isMG nMU puwqr bÉÈÈ dI cwlI

 

ies idn mhfrfj jI iJMgVf qoN AuwT ky diraf vwl cly gey. swq idn aYsy hI pfsy afp jI rhy sfvn dy idn sn. bfrÈF pY rhIaF sn. vx prbq bnfspqI ‘qy sB pfsI nUr df KyVf iKiVaf hoieaf sI PslF KyqF ivc sUkdIaf sn. DrqI mfqf keI pRkfr dy jIvF nMU jIvn dy rhI curfsI lwK jUn pUrI kr rhI sI jfnvr mfry KusIaF dy gIq gf rhy sn, mor ppIhy bol rhy sn, Bory klIaF qy msq ho rhy sn sB pfsy KuÈI KuÈI nc rhI sI bhfr hfr isMgfr krky KyqF dy bMny bMny iPr rhI sI qryl dy moqIaF dy hfrF dy ishry guMd guMd ky sohxy pRIqm jI dy gly ivwc hfr pfAuNdI iPr rhI sI dirafvF df pfxI Cldf cuMgIaF mfrdf lihrF idMdf hoieaf afpxy aslI srUp vwl nMU ivCoVy dI qFG ivwc iKicaf hoieaf vfho dfhI smuMdr vwl jf irhf sI imMnI imMnI pOx rumk rhI sI eyho ijhy suhfxy smyN ivwc ikqy suwky qy inBfgy KUhF nMU hry krdy hoey, aoNqry jFdy GrF nMU sYNqr bxfAuNdy hoey mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI sqluj diraf dIaF CwlF dyKdy hoey iswDy hI myry vwly Zwkdy ivwc dI huMdy hoey rtYNzy vwl dy pfsy iJMgVF dI jUh ivc Buly nMbrdfr dy KUh ‘qy iekFq dI CfvyN Zly idn afx KVy hoey, inMrkfr nfl ilv juVI nËr cOdF qbkF ‘qy jf iPrI aYsf idl pRBU dI rcnf ivwc dyK ky ivÈmfd hoieaf surq krqfr dy nfl juVn sfr hI sB pfsI jf iPrI iksy pfsy koeI hwsdf qy koeI ro irhf hY ies mhFblI avqfr dI nËr jdoN iqMn lokF ivwc iPrI ipMZ iJMgVI koeI roNdf nËrI ipaf awj ies duKI vwl rihmq dI nËr nfl qwikaf igaf rONdf nËrI nhIN pvygf ipClf roieaf hoieaf vI Buwl jfvygf awj ies duKI df nF dunIaF ivc roÈn kIqf jfvygf awj duKI dI god ivwc Bgq pYdf hox df vr iml jfvygf aqy ies duKI dI Pirafd ielfhI drbfr ivc suxI jfvygI hux inrfÈqf afÈrm df byVf pfr lwgy sI mhfrfj jI myhr dy dfqy KMzf bRihmMzF dy mflk vqn isMG dy Kuh ‘qy do vjy idn dy vqn isMG aqy moqf isMG nMU AuTfky hukm kIqf vqn jfAu ipMz jf ky ieMdr isMG nMU afKxf do syr KMz lY ky afvo pfxI qyry KUh df pf lvFgy. moqf isMG ny mMjI zfhI kol bYT igaf crn PV ky bynqI kIqI swcy pfqÈfh, duwD qy imwTf mYN afpxy Gr ivwcoN hI lY avfgF mhfrfj jI kihMdy nhIN ieMdr nMU hI afKxf vqn isMG df Kuh ipMzoN iek mIl ‘qy hY. ipMz koeI pqf nhIN kI guËr irhf hY. ipMz igaf qF sfry luhfr vqn isMG dy kfrKfny aPÈoÈ ivwc bYTy sn. vqn isMG ny jf ky puwiCaf qF pqf lwgf, peI vqn isMG df lVkf guËr igaf hY. cfry bwcy ies qoN pihlF mr cuwky sn. vqn isMG df idl tuwt igaf sI. Dfh mfr mfr ky ro irhf sI ies dy Bfa df DrqI df qÉq hI Aulitaf hoieaf sI mfeI sMqf nMU vI gÈI qy gÈI pY rhI sI vqn isMG ny kuJ dyr bYT ky ieMdr isMG nMU mhfrfj jI df sunyhf kih suxfieaf vqn kihMdf qusIN aÌÈoÈ ivc bYTy ho duwD qy KMz mYN afpxy hI GroN lY jFdf hF. vqn isMG afKx lwgf nhIN jo siqgurU df hukm hY vYsy hI krFgf. vqn isMG ny afiKaf ieMdr isMG Jt pt jfAu eyh dunIaf dy irÈqy qF JUTy hI hn kdy juV jFdy hn kdI tuwt jFdy hn myrI Aus pRIqm jI dy nfl bxI rhy. ieMdr isMG jI ny Gr jf ky sfrf hI kfVHnf iewk vltohI duwD dI Br leI KMz dI prfq Br leI duwD afp cuwk ilaf KMz dI prfq vqn isMG nMU cukf idwqI afpxy isdkI iswK pRIvrqn hrmn ipafrf ieMdr isMG afpxy sky BfeI dy puwqr df isvf jldf Cwz ky siqgurF df hukm nfmf sux ky iewk imMt vI nhIN Tihr sikaf duwD imwTf lY ky hfËr hoieaf jf ky crnF ‘qy Zih ipaf gl plf pf ky bfnqI kIqI dfs nMU kI hukm hY? DuwD KMz hfËr hY ieMdr jl bxf ky rfhIaF qy GfhIaf nMU iplf dyh, ieMdr jl bxf ky bynqI kiqI pihlF afp Cko. hukm hoieaf pihlF Buwly nMbrdfr nMU iplf, Buwly nMU swd ky pihlF pfxI iplfieaf ipwCoN BfeIaF nMU qy rfhIaF nMU iplfieaf pfxI kfPI bc igaf. mhfrfj jI ny vqn isMG nMU afiKaf Auh qlvMzI dy hflI hl clf rhy hn bUby KF, anYq KF, gor alI iqMny Brf hl clf rhy sn. mhfrfj jI kihMdy pfxI iplf dyh, pr pYxy qF mfrny hI hY euh BwivKqf rmË sI AunI sO sMqflI dI mfrI. jl qoN ivhilaF ho ky ieMdr iÈMG jI ny bynqI kIqI mhfrfj vqn isMG df cOQf lVkf vI mr igaf hY. vqn isMG qy bhuq hI Audry hoey hn afp jI clo kuJ DIrj dyvo afp jI qoN ibnF duKIaF df kOx shfeI hY lok prlok ivwc afp jI dIaF hI rwKF hn siqgurU myhrbfn ho ky boly luhfr luhfrI nMU awj pyÈ kro awj ZfhIey curfeIey sB dPy kr deIey ibaOly df kVfh prÈfd bxf ky ilafAux df hukm kIqf jfAu afKvf roxf nhIN hY ilafAux dyKo krqfr kI rMg krdf hY ieMdr isMG sMqI nUM kih suxfieaf dovy mIaF bIvI mhfrfj jI df hukm sux ky Jt pt ieÈnfn krky bsqr bdl ky bVI sucm nfl prÈfd iqafr kIqf Bgq BgqxI dovyN gl plf pfky dMdI Gfh PV ky JolIaF az ky bVI dbI ijhI cfl nIvIN nkfr Aus sohxy pRIqm vl puqrF dI dfq lYx vfsqy qur pey aj JolIaF Brky GrF nUM muVxgy hOlI hOlI cup cfp cldy ijQy afp jI hËUr imhrF dy sfeIN Bgq vCl iek pfxI dy gVvy bdly puqrF dIaF dfqf bKÈdy sn kVfh prÈfd df zbf agy Drky crnI lgky aQrUaF dI JVI lf idqI. puqr dy ivXog nfl ag vFg sVdy aqrU vgfey. mhfrfj jI ny bhuq ipafr nfl vqn isMG df isr AuTfieaf hukm hoieaf hux krqfr Blf krygf jfAu sfvDfn ho ky bYTo hËUr dy sfhmxy hQ joVI bYTy hn crnF df iDafn Diraf hoieaf hY Aus pivqr prÈfd dy afpxy hQIN Coty Coty goly bxfky Ckx vfsqy idqy sfrf hI prÈfd sMqI aqy vqn isMG nUM Ckf idqf jfAu hux nhIN sog hovygf Bgq puwqr jnmygf quhfzf nF vI roÈn krygf iek sfl qoN pihlF pihlF hI Bgq puwqr df sohxf sohxf muKVf dyK ilaf ies bflk du jnm dy nfl hI Gr nMu cfr cMn lwg gey sohxy pRIqm dI bÉÈÈ hox krky nf vI pRIqm rwiKaf igaf. ies qoN bfad hor bwcy pYdf hoey sB rfjI KuÈI hY pRIqm dfs bfeI sfl dI Aumr ivwc pRgt hoey hfrf chI rogI iehnF dy sfhmxy afAux nfl rfËI ho jFdy sn. ieh brkqF nfB kMvl rfjf sfihb jI dIaF hI sn afqmk brkq df pRqfp hY sI. bolo BfeI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI.

 

sfKI hfkm Èfh nMu aMqm smyN drÈn dyx dI cwlI

iek idn mhfrfj ipMz iJMgVI Zfb kMZy bYTy sn kol mfnf qy hrnfm isMG, moqI isMG, ikrpf isMG qy eIÈr isMG hor kfPI ÈMgq drÈn krky rs mfx rhy sn. cODvIN dy cMd vrgy suMdr muKVy dIaF TMzIaF TMzIaF irÈmF dI ÈIqlqf lY rhy sn mhfrfj jI sMgq nMU AudyÈ dy rUp ivwc ieAuN AupdyÈ krdy rhy sn.

"iqMrjnf dIaF kuVIaF mudrsy dy lVky, jo ivafh vflf nf hmyÈF nMU TrF vxf, bukbdf nINh eyh srIr ny hI dyKI, BuwK Buwl Bxy dI vfr iejnF pl nhIN lfvxf, hwQ ptkfvdF rhy jfeygf, inDfn bIiqaf jo vylf Pyr nhIN afvxf."

ies ZMg nfl sMgq nMU AupdyÈ kIqf bYiTaF bYiTaF iek lMbf ijhf Èfh ilaf. hrnfm isMG nMU afiKaf, nfmf hfkm Èfh Xfd krdf hY. hfkm Èfh df aMq smF nyVy af igaf hY, cMgf sfDU qF koeI koeI imldf hY idwsr kotI ijhdI Kudf nfl rmË hovy eyho ijhy sfDU df drÈn BfgF nfl hI prfpq huMdf hY. ieho ijhy Pkr df drÈn hËfrF hI ielfmqf dvy kr idMdf hY eyho ijhy sfDU dy drÈn krky kotF hI jIv Bv sfgr pfr ho jFdy hn afp jI ny ieAuN Aucfrn kIqf

" afrP kI sMgq mYN aËb kI rMgq hY.

pyK ky pCfnI hty kotx bImfrI hY.

nUr df bYihr aty pYihr hI vgdf hY.

gYihr nf jfmy qfmy lYihr inafrI hY.

pIey jy ipaflf ÈONk vflf Auijaflf hoey,

rhy mqvflf nhIN Auqry KumfrI hY.

hoey jy nsIB pfey kqrf hbIb.

dfs Bgvfn imly ruqbf ieh BfrI hY.

ieqnf Pl mhF purÈ dy drÈn afp jI ny dwisaf. ies qrHF sMgq nMU rosin pf ky Jt pt AuwT ky ipMZ kirafm vwl nMU cwl pey ijwQy koeI suwcf pRymI afKrI TMzy TMzy sfh lYNdy mMjI qy ipaf Xfd kr irhf sI. eyh muwZf kdImF dI rsm clI af rhI hY jy koeI swcy idloN Xfd krdf hovy afpxf ibrd smJ ky pYj rwKdf afieaf hY ijvyN dropqI ny BIV vyly Xfd kIqf sI ayrf pq gimMdr ny afKrI Pirafd kIqI iek iCn afAuxf ipaf. iesI qrHF mhfrfj jI sfeIN hfkm Èfh nMU ijsdI afqmf afKrI tfeIm drÈn krn nMU loc rhI sI imhrF dy dfqy Bgq vCl grIb invfË Gt Gt dIaF jfnx hfr iek iCn pl ivwc sfeIN dI mMjI kol jf KVy. sfeIN jI dI afKrI ÉfhÈ sI Kudf ny pUrI kIqI. sfeIN dIaF sfrIaF swDrF pUrIaF ho geIaF sfeIN ny awKF pwtIaF bVI nIJ nfl qwikaf qwk ky idl jfn rom rom ÈIql kIqf afKrI slfm kIqf Pyr iek vfr awKF KolIaF mhfrfj jI ny isr qy hwQ rwiKaf. eyh afKrI svfs sI muV Pyr Èfh nhIN afieaf. awKF awD mItIaF hoeIaF sfeIN dIaF gwlF Éqm hoeIaF svfsF dI pUMjI Éqm ho geI, cogf muwk igaf.

"PrIdf iek idn sovn hovygf sfQ mMz psfr."

mhfrfj jI hfkm Èfh nMU afKrI drÈn dy ky ipMz kirafm qoN BdfixaF vwl dI huMdy hoey diraf dy kfsly rwqy itwby af inkly. hrI nrYx sMqf dy kol sq idn Tihry, mory vfly Zwk dI huMdy hoey ipMZ rihpy srmuwK isMG jI dy vfVy af gey.

bolo BfeI vfihgurU awgy ÈfKI hor cwlI.

 

sfKI rihpy dy lokF nfl hoeI

jdoN mhfrfj jI duy afvn df pqf lwgf ipMz invfsI sB mfeI BfeI iCp dI qrHF mhfrfj jI dy drÈn nMU afAux lwgy.

mQrf ho gokl moh leI aqy moh leI ibRj dI sB nfrI bMsI hY. afx bjfeI jQY qn Buwl geI sB kfr ibhfrI. ijvyN ikRÈn dI bMsrI dI sroq sux ky ibRË dI nfrI GrF dy kMm kfË Cwz ky suwqy pey sfQIaF nMU Cwz ky bMsrI dI mwDm iBMnI sur suxky msqfnIaF ho ky vx vwl vfho bfhI ZfhI nwT pYNdIaF sn iesI frHF mhfrfj jI dy drÈn vfsqy nr nfrI Bj pYNdy sn suD srdfrI lokI afp jI dy mgr mgr leI iPrdy rihMdy sn, Ckdy iksy hwk vfly dI kmfeI df sI keI keI roË afp jI inrfhfr nfm dy hI afsry qy rihMdy sn iksy dI koeI prvfh nhIN rwKdy sn BfvyN koeI ikwzf KwbI kfn ikAuN nf hovy sfhmxy afAux dy nfl duwDuN pfxI CFt suwtdy sn iksy dI koeI mËfl nhIN sI idl ivc koeI Ìryb jF kutlqf rwK ky gwl kro, Jtpt afAuNdy hI bMdy dI inÈf kr idMdy sn ikhf vI koeI Purnf Dfrky idl ivc Èrn afAuNdf sI afAux vfly df Purnf Kol ky ds idMdy sn. "shYs inmkf mgË lY bixAuN mgË PkIr slqnq sUKm pf ky roÈn hoey ËmIr aflI mgË PkIr kf bixAu mgË Kudf vyKfÈ by-grË hY afrP-aOrP gdf."

mhfrfj jI iek idn srkulF vfly KUh Aupr jf jf bYTy. aqr isMG rihpy drÈnF vfsqy igaf. aqr isMG dy idl ivc GoVI df Purnf AuzfrIaF mfrdf sI. ieh kfmnf rwK ky afp jI dy drÈnF nMU igaf sI sfhmxy jf ky crnF ‘qy Zih ipaf agoN siqgurF df hukm hoieaf aqrF GoVI rwK leIdI hY bVy bVy afdmIaF nfl imwqr cfrf rwKIdf hY" bs drgfhI hukm iml igaf muMkdpur dy srdfr kuldIp isMG dy nfl imwqrqf pY geI. srdfr GoVIaF rwKdy hI sn. iek kfly rMg dI GoVI aqr isMG nMU vI dy idwqI. amr isMG dI ijMdgI ivc keI vfrI idn grIbI dy vI aey pr GoVI KUMz qy hI KVI rhI. aqr isMG dy mrn nfl hI GoVI KUMz qoN Kuwl geI Pyr muV GoVI nhIN afeI eyny icr nMU bMÈbr qylI mMgl JIr krm isMG julfhf ipMzoN Gfh Koqx vfsqy qury. qurn lwigaF bMsbr kihMdf kinaF vwl dy pfsy Gfh Koqn cldy hF nfly srkUlF vfly KUh qy Bgvfn dfs jI bYTy hn. Bgvfn dfs jI dy drÈn krFgy iqMny jixaF srkUlF vfly KUh qy jf ky mhfrfj jI nUM inmÈkfr kIqI bMÈbr dy iqMn cfr iCtIaF mfrIaF cMgIaF boVIaF pvfeIaF kihMdy Pyr afKFgy Bgvfn dfs hm qo jmUM vfly rfjy hF. bMsbr lMbf ipaf hI imnqF krdf sI. Pyr nfhI iedF afKFgf jmUM vflf rfjf afKfgF mMgl qy krm isMG Qr Qr kMbdy cuwp cfp hwQ joVI KVy sn. mhfrfj jI kihMdy sux Auey mMgl isMGF qy krm isMGf Pyr ies qrHF nhIN kihxf nfB kMvl rfjf sfihb afKxf bMsbr nMU vI AuwTx df hukm dy idwqf mwJF gfeIaF leI Gfh Koq ky lY jfAu aYsy mhfrfj jI blI sB PurinaF dy jfxU sn. sB jIvF dy sMklp ivklp bklmF nMU jfnx hfr sn BfvyN ikqnI vI sMgq dI BIV hovy BfvyN koeI sYNkVy koh dUr bYTf mn ivc Purnf Dfr ky drÈn nMU afAuNdf sI BfvyN lwKF hI bMdy iewkTy hoey hovn jYsf vI iksy df kfrË hovy kr idMdy sn. afey jigafsU dI inÈf kr idMdf sn bolo BfeI jI vfihgurU

 

sfKI eIÈr JIr nfl hoeI

AunF idnF ivc afp jI aqr isMG dy Kyq ivc kuwlF pf ky rihMdy sn. Aus QF iek byrI df bUtf hY byrI dy byr bhuq svfd hn byrI qy nUr vrsdf hY. eIÈr JIr iek idn bMgI igaf muV ky afAuNdf hoieaf mhfrfj ipMz jgqpur vwl bYTy sn. kol dI rfh jFdf sI eIÈr dy mn ivwc afieaf ik jFdy jFdy mhfrfj jI dy drÈn kr clIey eIÈr dy kol do rupey cFdI dy sI. mn ivc socx lwgf mhfrfj jI rupey nf lY lYx eIÈr ny dovyN rupey pwg lVo Kol ky lMgotI dy lV bMn ley jy mhfrfj jI hflF mMgx mYN pwg Kol ky idKf idaFgf lMgotI lfh ky Auwpr DoqI bMn leI afpxy icqoN cMgf bMdobsq kr cilaf mhfrfj kuJ pfsy ijhy bYTy sn.

PslF nfl rfh Puilaf ipaf sI. mhfrfj jI iek sMn dy Kyq dy bMny bYTy sI. eIÈr ny jf inmÈkfr kIqI mhfrfj jI afKx lwgy CwjU idaF ikDro afieaf ey, eIÈr mYN jI bMigaF qoN afieaf hF drÈn nMU idl kr afieaf hF afp jI df hukm hoieaf hflF qyry vwl sI mhfrfj vwl dyK eIÈr aYmI jyb ivwcoN hwQ mfr ky afKx lwgf awj qF kol hY nhIN Pyr lY afvFgf afp jI kihMdy dyK qF ikqy lMgotI dy lV nf hovn, eIÈr kihMdf nhIN jI pwg dyK lvo pfqÈfh ny sotI cuwkI kihMdy Kol lMgotI jdoN mhfrfj jI ny lMgotI df nF ilaf qF eIÈr df srIr pfxI pfxI ho igaf. lwqF kMbx lwgIaF hwQ kMbx lwgy lMgotI dy lVo rupey Kolxy vI muÈikl ho gey sfrf srIr muVko muVkI ho igaf eIÈr bVf hI srimMdf hoieaf mhfrfj jI dy snmuwKF JUT boilaf prdf cuwikaf igaf eIÈr df ipqf CwjU mhfrfj jI df cMgf syvfdfr sI. eIÈr ny dovyN rupey Kol ky mhfrfj jI dy crnF qy rwK ky inmÈkfr kIqI dovyN kMn PV ky afp dy sfhmxy JUT bolx dI iKmF mMgI myry gunfhgfr qy imhr krnI mYN Buwl igaf hF afp jI dI gqI nMU nhIN smiJaf mhfrfj jI kihMdy sfnMU CwjU df pRym Xfd af jFdf hY kdy kdy koeI kMm krnf pYNdf hY. eIÈr nMU Gr jfx df hukm kIqf eIÈr jdoN ds ku kdm igaf qF Pyr muV afAux df hukm kIqf dovyN rupey Pyr eIÈr nMU moV ky idwqy jfAu pYsy lY ky jfAu kfkf pYsy asIN kI krny hn bolo BfeI vfihgurU]awgy ÈfKI hor cwlI

 

sfKI mfqf sfihb dyvI jI nMU drÈn dyx dI cwlI

mhfrfj jI dI Aumr ies vyly bwqI sfl dI ieh gwl sMn AunI sO iqMn dI hY. mhfrfj jI pihlF pihlF ipMz iJMgVI rhy. qkrIbn pMdrf sfl ipMz rihpy hI rhy. ivc ivc sfry hI afAuNdy sn. mjfry, iJMgVI, goÈlI, mUsfpur ies qrHF ivcrdy rihMdy sn. iek idn mhfrfj jI ny srmuwK isMG jI nMU rfq dy smyM afiKaf mfqf jI Xfd krdI hY. ikqy srIr nf Cwz jfvn jf afeIey keI vfrI rfq nMU mfqf jI nMU Xfd kIqf svyrf hox qy mhfrfj jI srmwuK nMU afiKaf clo JMby hI clLIey srmuwK nMU nfl lY ilaf iswDy ipMz mMnxhfry phuMc gey. mMjI qy peI mfeI nMU drÈn idwqy mfqf jI df afKrI tfeIm sI. dunIaF dy sfry irÈqy qoV bYTI sI. iewk afKrI idl ivwc cfhq sI Auh vI rwb ny pUrI kr idwqI idl bhuq nrm ho cuwkf sI. jdoN sfDUaF vfly Bys ivc ÈIÈ qy jtf sunihrI rMg df qrlokI dy Cqr vFg soBf dy irhf sI. muKVy qy ielfhI joq nMu sfhmxy bYiTaF dyK ky mfqf jI df kflËf iek vfrI pfxI df Puhfrf bx ky ipafr dy awQrU rom rom ivwc bih gey. idl hOlf Puwl vrgf ho igaf mfqf jI ny afpxy cMn df hwQ PV ky cuMimaf Pyr kflËy nfl lfieaf qy hwQ rwiKaf mF jI dy PuwlF vrgy hwQ sihxÈfh dy ÈIÈ qy ipafr dyxf cfhuMdy sn. Qky hoey mF dy hwQ AuqFh nhIN sn cuwky jFdy bs hux ehI afKrI cfhq dfqy ny pUrI kr idwqI qn mn ÈIql ho igaf mInf mInf ipafr df Aubflf af ky ruk igaf hux byÈwk prfn inkl jfx koeI aÌÈoÈ nhIN hY bYT sohxy qy mnmohxy awKF dy qfry vwl iewk vfr bVI nIJ nfl qwk ky iek lMmf ijhf Èfh lY ky awKF rfhI ipafr df afKrI Guwt Br ky bs aMdr nMU hI pI ilaf bs Pyr awK nf KuwlI nf hI muV iuksy vwl qwikaf bs hux bolxf clxf Kfxf pIxf hwsxf Kyzxf sB Éqm ho igaf. ieho ijhy prAupkfrI Bgq vCl anfQf dy nfQ pIrF dy pIr dunIaF nMU qfrnhfry mhFblI avqfr hsqI nMU jnm dy ky afpxI kuwK nMU pivwqr krky sMsfr dI jIvn Xfqrf sPl krky awj afpxy aslI srUp inj Gr sdf slfmq bx igaf hY Bvwjl qoN byVf pfr ho igaf imt gey gvn pfey eIÈrfm mfqf jI df afp jI ny hwQIN sMÈkfr kIqf srwmuK isMG nMU mhfrfj jI rihpy jfx df hukm kIqf afp jI iek mhInf mMnxhfry hI rhy bfby srwmuK isMG nMU hr roj pRÈfdf bxf ky ipMz mMnxhfry iljfx df hukm kIqf.mhIny qoN bfad mhfrfj jI Pyr qyrF idn blo afl rhy ipMz vfsI lokF ny bhuq hI bynqIaF kIqIaF afp jI eyQy hI irhf kro mhfrfj jI kihMdy BfeI asI afiKaf jnm BumI dyK clIey rhFgy qF rihpy hI afp jI dI mfsI ipMz bloafl qfrpur vflI mfsI df pqr vI ibÈn isMG bloafl hI rihMdf sI mhfrfj jI dI mfsI bhuq hI iKafl rKdI sI sfzy kol hI irhf kro mhfrfj kihMdy mfsI jI asIN afp dy kol hI hF jdoN vI Xfd krogy af ky imlfgy afey sfDU sMq dI syvf krnI, Drm dI ikrq krnI, vMz ky Ckxf Èrn afey kI rKÈf krnI.

 "kbIr mMn inrml Bieaf jYsy gMgf nIr.

 pfCy lfgy hr iPry kihq kbIr kbIr."

mhfrfj jI blovfl dy lokF nMU AupdyÈ krky awgy ipMz rihpy af gey. ieh sfKI munCf isMG ipMz goslf vfly ny sfrI khfxI suxfeI sI. bfby srwmuK isMG dy pRÈfdf lY jfx dI vI AuhnF ny suxfeI sI goslf gurduafrf munCf isMG dy Kyq ivc hI bixaf hoieaf hY.bolo BfeI jI vfihgurU.

 

sfKI srkulf vfly KUh nMu afbfd krn dI cwlI

ÈrkulF vflf KUh ipMzoN cVdI vwl iek mfeI pUrn dyeI df sI. pUrn dyeI ivDvf ho cuwkI sI. Ausdy iek hI lVkI sI mhfrfj jI srmuwK isMG jI nMU afKx lwgy jy pUrn dyeIN eYsy KUh pur kuJ jgHf Cwz dyvy iewQy koeI jgHf bxf leIey. srmuwK isMG dy kihx qy iek GumF Kyq pUrn dyeI Cwzxf mMn geI. jdoN pUrn dyeI dy idAur soBf isMG nMu pqf lwgf Ausny pUrn dyeI nMU mukrf idwqf pUrn dyeI ny bfbf jI nMU jf ky afiKaf myrf idAur jgHf CwzxI nhIN mMndf dwsdy ny ik iewtF sutfeIaF hoeIaF sn. suwitaf hoieaf mlbF vI cuwkxf ipaf

"ibn krmF ikC pfeIey nfhI jy bhu qyrf DfvY."

jy pUrn dyeI jgHf Cwz idMdI qF rihMdI dunIaF qwk nfm rOÈn rihMdf kilafx ho jFdf curfsI dy gyV Éqm ho jFdy. mhfrfj jI iesy hI pfsy AujfV ivc jFdy rihMdy sn afp jI df jVF vfl vfl tuwt ky ipCly pfsy nMU lihMdf igaf. keI idn QoVy hI vflF dy nfl ltkdf irhf. iek idn mhfrfj jI crIaF dy hfr ivc pqf nhIN ikDry jtF iswt afey. mhfrfj jI jdoN srmwuK isMG pfs afey qF ÈIÈ qy jtF hY nf sfry syvkF ny bynqI kIqI pr afp jI ny kuJ pqf nf idwqf dUjy idn srdfr hrnfm isMG vI iJMgVF qoN drÈn vfsqy afieaf mINhF isMG, hrI isMG, srmwuK isMG, CwjU isMG, hrnfm isMG sfry rl ky crIaF dy hfr ivc jtF dI tol krn lwgy. tolidaf tolidaf jtF lwB peIaF. sB ny lwK lwK Èukr kIqf lwgy vfro vfrI jtF nMU inmÈkfr krn srdfr hrnfm isMG sfry syvfdfrF awgy bynqI kIqI ieh jtF mYnMU bÉÈ idE mYN afp sB df bVf hI DMnvfdI hovFgf hrnfm isMG jI nMU jtF dy idwqIaF eys vyly ipMz iJMgVI gurbÉÈ isMG dy Gr sIsy dy mrhqvfn ivc peIaF hoeIaF hn. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI

 

sfKI rihpy qÉq dI cwlI

iek idn mhfrfj jI srmwuK isMG dI koTI bYTy sn. bYiTaF bYiTaF krqfr dy nfl ilv jf juVI. swcI drgfh ivcoN koeI Purmfn hoieaf. sMsfr dy jIvF dy Bly vfsqy kI kuJ krnf sI. ies ngr ivc BvjloN pfr hox df puwl bxf dyxf sI. mhfrfj bhuq imhrF dy ivc afey hoey sn. iqMn idn mhfrfj jI aMdr hI rhy. iek lwsI df iglfs pI ky inrfDfr hI rhy. iek idn rfq dy smyM srmwuK isMG nMU hukm kIqf sfnMU bulfxf nhIN hovygf sfvn dy idn sn bfirÈ pY ky bMd ho cuwkI sI cMd dI cFdnI Duwp vFgr ipRQvI qy pY rhI sI akfÈ ivc qfry moqIaF vFg zlkF mfrdy sn. ggn muh Qfl riv cMd dIpk bny akfÈ inrml TMzI TMZI pOx phfV dIaF cotIaF nMU cwtdI hoeI afÈkF dy idlF nMU KuÈIaF dy jfm dy rhI sI. rMg rqVy bhfrF dy mflk srb klf BrpUr ÈkqImfn inafsiraF df afsrf inpiqAu kI pq imhrF dy sfeIN, pfpIaF rfÉÈF pwQrF ibrÉF jKF iknrF, gMdrvF, pÈU pMCIaF mfnsf nMU qfrnhfry awj iek hPqy qoN bfad aMdroN kuMzI KolI avfË afeI srwmuK eyDr afAu srmwuK isMG jI hfËr hoey inmÈkfr kIqI aMdroN hvf srd cldI sIny ÈFq kr rhI sI aMdr bVIaF mhfn hsqIaF bYTIaF sn bfbf jI nMU drÈn krvfey mhfrfj jI kihMdy srwmuK kuJ dyiKaF jo kuJ afp jI ny idKfieaf soeI dyiKaf srmwuK jdoN vI mfq lok ivc koeI nvF inËfm ilafAuxf hovy, koeI qIrQ rcnf hovy, kfnUMn lfgU krnf hovy, iksy rfË dI qbdIlI krnI hovy sfnMU vwizaF vwizaF ivakqIaF nMU iewkTy ho ky kfnMUn bxfAuxf pYNdf hY imsl iqafr krky inMrkfr qoN hukm anusfr kMm kfr krdy hn ijhVf vI ies ielfhI koNsl ivc kfnMUn pfs ho jFdf hY iPr muVdf nhIN sfDU dI rËm inMrkfr nfl huMdI hY. ijhVI vI sfDU dy muwK QI inkl geI Auh hI drgfh mMnI jFdI hY. jdoN vYd rcy sn bcdI isafhI mhF purÈF dI rsnf qy pfeI geI sI. awj srmwuK qyry ipMz rihpyy asIN vwzf qIrQ rcf idwqf hY.swcI drgfh ivc mnËUrI ho geI hY. koeI idn aYsf afvygf qyry ngr ivc dunIaF jg kiraf krygI iewQy myly lwigaf krngy vlYqF ivc qyry ipMz dIaF lokI khfxIaF piVaf krngy.

ipMz rihpy nMU kwul dunIaF ivc AuwGf qy mÈhUr krn df vr dy idwqf hY. hux hukm nfmy afKy hoey pRgt ho rhy hn. keI cfr ku vjy rfq iek pihr rihMdI srmwuK isMG nMU hukm kIqf lwsI lY afAu bfbf jI dhIN BMn ky GrV dI gVvI bxf ilafey mhfrfj jI iek hPqy qoN bfad aMdroN inkly CwjU JIr ny af ky mhfrfj jI dy iesnfn krfey ipwCoN hor sMgq vI drÈn nMU afvn lwgI dUjy pihr idn dy bfby bulxÈfh dI jgHf ipMz dy drimafn bohV dy Qly afp jI jf bYTy kfPI sMgq afp jI dy kol bYTI BfeI vIr isMG Kflsf brfdrI vI drÈn vfsqy afieaf mhfrfj jI df hukm hoieaf BfeI awj hIr vfrs Èfh dI suxfAu vIr isMG Jwt jf ky ikqfb lY afey. hukm kro ikwQoN suxfvF mhfrfj jI kihMdy ijwQy rfJf jog lYx vfsqy cwilaf sI

"rFJy AuwT ky itly df rfh PiVaf

mqf hoieaf suh kMn pVfvny df"

vIr isMG kfPI dyr suxfdf irhf jdoN idn df tfeIm hoieaf srwmuK awj koeI jgHf BflxI hY. drgfhI hukm hY awj qÉq rcf hI dyxf hY srwmuK isMG ny bynqI kIqI jo afp jI df hukm hY so kro mhfrfj jI bohV QwilAuN AuwTy sfry bYTy lokI afp jI dy ipwCy ipwCy cl pey ipMz vwl nMu cl pey kfPI jlUs dI Èkl ivc bMdy nfl sn mohry rfijaF dy rfjf qfiraF ivc cMd vFg soBf dy rhy sn. pIr blI alf guwjIaF rmËF mfrdy iksy hor dyÈ dy vfsIaF nfl gwlF krdy jf rhy sn. jdoN ipMz do sO kdm qy afey. bfby srmwuK isMG jI ny mohry ho ky crn PV ky bynqI kIqI rfho pUrb vwl df Kyq qyrF knfl df hY. ieh sFB lvo mhfrfj jI iewk imMt Tihr ky afiKaf srmwuK sfzI mlkIaq awgy hY. agwy cl pey ksorUaF vfly CpwV dy kMZy jf KVy hoey sMgq nMu rfh ivc hI KVy riohx df hukm kIqf afp jI kuJ tfeIm Klo ky rfh twp ky pUrb vwl dy pfsy ijwQy hux drbfr bixaf hoieaf hY ies Kyq dy drimafn ivc af KVy hoey hukm kIqf afh jgHf hY jy koeI Cwz dyvy bfbf hrI isMG vI nfl hI sn hrI isMG ny Jtpt hwQ joV ky bynqI kIqI swcy pfqÈfh ieh Kyq afp jI df hI hY hukm kro dfs hfËr hY mhfrfj jI df hukm hoieaf hrIaf sfrf Kyq Cwz dyh ieh no knfl kuJ mrly jgHf sI qm mn sB soNp gur ky hukm mMnIey pfeIey

mhfrfj jI ny afpxI hwQI gYNzy dI sotI nfl hI iek pMj ku Puwt lIk vfeI ies qoN ipwCoN iek lIk hor vIh ku muwrby dI vfhI lIk vfh ky pihlI lIk vflI QF inmskfr krn df hukm idwqf dUjI lIk dy ipwCy joVf Kolx df hukm kIqf pMj Puwt mwurby dI jo lIk vfhI sI Aus jgHf afp jI ny afpxy hwQI ibBUqI iek kwTI krvfeI iqMn Puwt Auwcf QVf bxvfieaf hukm hoieaf ieh hmfrf qÉq hY iewQy inmskfr krnI, QVf bxvf ky pRÈfd vrqfieaf, sMK, GiVafl vjfey Bgvfn rfm cMdr jI df vI iewQy qp krn bfry dwisaf sI bolo BfeI jI vfihgurU

ies qÉq dI rcnf qIh julfeI AuwnI sO pMj nMU kIqI

 

sfKI bfbf hrI isMG dy bfg lfAux dI cwlI

 

hrI isMG ny hOlI hOlI sfry Kyq dy duafly zMzf bohV dI vfr kr idwqI. iewk vfr cuPyry bYTy tfhlIaF dI pfl lf idwqI. iek bohV df bUtf iksy qrIk qy lfhOr gey AuwQoN puwt ky lY afey. af ky mhfrfj jI dy mohry rwK ky bynqI kIqI ies bUty nMu dso ikwQy lfeIey? afp jI ny afpxy hwQI ijhVf gurduafry dy nfl ipwCoN vfly pfsy lwgf hoieaf afp jI ny hwQIN lgfieaf bfkI Kyq ivc aMbF dy bUty lf idwqy. iek suMdr vfVI bx geI. ies vfVI dy drimafn ivc nfB kMvl rfjf sfihb jI df qÉq bixaf hoieaf sI ieh rwbI drbfr ies PulvfVI nMU cfr cMn lf irhf sI.

ies bxy hoey qÉq dI Xfqrf puMinaf dI rfq nMU afkfÈ QI dyvqy vI af ky kiraf krdy sn. ies PulvfVI dI mihk ilaf krdy sn ies drbfr dI pivwqr DUVI msqk nMU lf ky jFdy sn, rfs mMzl kiraf krdy sn. ieh qÉq AuwnI sO qIh nMU pwkf bxf idwqf sI. cfr cuPuru jMglf bxf idwqf sI bohVF df cONqf iek nvIN KuhI cMdf isMG iJMgVF vfly nMU Tykf dy ky lgvfeI sI. ieh Érc sfrf bfby hrI isMG ny hI kIqf sI. sMn AuwnI sO Cy ivc iek KuhI qy iek kutIaf bxfeI sI ies KuhI dIaF iewtF rfhoN qoN ilafdIaF geIaF sn. cUny vfsqy roV blOxI qoN ilaFdy gey sI. rOVF vfsqy gwzy ipMz iJMgVf qoN gey sI sfrf mtIrIal iewkTf krky idn ayqvfr puK nCwqr nMU svf pfV df Tpf lfieaf igaf sMgq nMU bVf hI cfa ciVaf hoieaf sI. KuÈIaF dy gIq gf rhy sn. mMgl dfs goslF vfly nMU mINhF isMG rihpy vfly imsqrI nMU gMz bMnx dI afigaf idwqI. pfV puwitaf igaf mtIrIal iqafr ho igaf sfry syvfdfrF ny srkfr awgy bynqI kIqI koeI idn mukwrr kIqf jfey gMz suwtx df bfhr dI sMgq nMU vI swdf idwqf jfvy. bVI Dum Dfm nfl gMz suwtx dI rsm adf kIqI jfvy sMgq dI slfh mÈvry nfl afp jI ny ÈuB idn dyK ky idn mwukrr kr idwqf. sqfeI hfV nMU idn aYqvfr sB pfsy suxfeI kr idwqI ik Zly idn cfr vjy gMz suwitaf jfvygf. bMnf BrfeI lwgf Zol vjfvx kfPI iewkT ho igaf ipMz ivwcoN do ihwisaF ivc sMgq cwlI. mohry ZolkI CyixaF nfl Èbd pfrtI jf rhI sI. mYN bilhfry jfvF ijny eyho Qfn suhfieaf ipwCy ipwCy mfeIaF bIbIaF Èbd gfAuNdIaF jf rhIaF sn. "sfzy gurF ny Ëhfj bxfieaf afvo ijny pfr lMGxf." qMU dyh drÈN guru myry, sMgq afeI drÈn nMU" sfrI sMgq Èbd pVHdI jf rhI sI. prfqF ivc dfxy pf ky Auopr PulkfrIaF rwKIaF hoeIaf sn. ieh jlUÈ ies qrHF soBf dy irhf sI ijvyN dyvqy pIr smuMdr qoN aMimRq pIx vfsqy jFdy hoey soBf dy rhy sn. sUrj nfl prfqF ilÈk rhIaF sn suwcy ryÈm df gotf sUrj dIaF ikrnF nfl tkrfAu Kf ky mn nMU moh irhf sI sMgq df jlUs ipMz gurduafry qfeIN rfh Biraf hoieaf jFdf sI pfV dy duafly Jurmt pf ilaf gMz suwtx nMU jvfnF ny rsy pf ky KVy kIqf dUjy pfsy muitafrF ny joVIaF bMnH bMnH dohy lfey ies byVy nMU pfr lfE rfjf jI iesd byVy nMU pfr lfE. ies pRkfr dohy lf lf ky afkfÈ gUMjf idwqf ies rfjy dI sMgq dI rOxk ny ieMdr dy KfVy nMU vI mfq pf idwqf. mhfrfj jI dy hukm nfl gMz vrfieaf igaf mINhf isMG ny kwpVf ivCf idwqf sMgq ny imwTy qy dfixaF qy PulkfrIaF dy Zyr lf idwqy. dyv lok qoM dyviqaF ny PuwlF dI vrKf kIqI. ieAuN Ausqq kIqI DMn DMn rfjf sfihb jI ijn duKIaF dy duiK invfrn Kfqr aMimRq df somf mfq lok ivc lfieaf ies KuhI dI nflI Ausfrn dI syvf mMgl rfm ny kIqI. ijMnIaF vI KUhIaF lwgIaF mhfrfj jI dIaF iehnF sfrIaF dI syvf mMgl rfm goslf vfly ny kIqI ies lwgI hoeI KUhI df pfxI rogIaF dy rog dUr krdf hY koVH dUr krdf hY ieÈnfn kIiqaF qfp Auwqr jFdf hY mhfrfj jI ipMz rihpy qIrQ rc ky ipMz iJMgVI cly gey.

rihpy nMU svrg pUrI bxf gey.

bolo BfeI jI vfihgurU

 

sfKI gurduafrf duwK invfrn ipMz iJMgVF dy rcn dI cwlI

 

mhfrfj jI rihpy qoN qÉq sfihb dI rcnf krky hrnfm isMG dy kihx qy ipMz iJMgVF cly gey mohry srdIaF dI ruwq af rhI sI. hrnfm isMG ny mhfrfj jI df afsx ipMz dy ivc afpxI bYTk ivc hI lf idwqf.

poh mfG dy idn sn. bYTk dy mohry iek QVf bixaf hoieaf sI. idn nMU jdoN Aus Aupwr bihxf lokF dI afvfjfeI bVI bxI rihxI. ËnfnIaF qoN mhfrfj jI bhuq hI nPrq krdy sn. nyVy nhIN sn Cuhx idMdy.

"nfr kI jbfn hY jo nrm inÈfn, eyh krky ibafn vfr jfn ko clfeygI. md myN avfË nF hI suxIey drfË, euh krky ibafn rfj jo invfË so ihlfeygI."

mhfrfj jI ijafdf AujfVf ivc hI rfËI rihMdy sn bsqI ivc afAuxf bhuq hI nPrq krdy sn. isafl dIaF phfVF vrgIaf lMmIaF lMmIaF rfqF bfhr hI kwt lYNdy sn. isafl dy JVI vrgy JwKVF dI kdy prvfh nhIN krdy. eyho ijhI pYNdI srdI ivc lwsI qy srdfeI hI Cwkdy sn. iKËf dI ruwq vI inkl cuwkI sI pqJV qoN bfad bMsq ruwq mohry af rhI sI Bory PulvfVIaF ‘qy Jurmt pfeI iPrdy sn bnfspqI qoN kihr df nUr iKiVaf hoieaf sI. sB pfsIN hirafvl zlkF mfrdI sI ieMdrpurI dyvqy ieMdr KfVy dIaf prIaF afkfÈ qoN mfq lok dIaF PulvfVIaf dI rOxk dyKky ieMdr purI nMU Bowl jFdIaf sn Puwl afpxy sIinaF ivcoN sMsfr nMU KusbU dy rhy sn. CyaF ruwqF ivcoN sB qoN vwzI bMsq ruwq KyqF dy bMny bMny iPr rhI sI. kudrq rfxI hfr isMgfr krky KusIaF dy sohly gfAuNdI iPr rhI sI.

 

bYNq

 

kudrq rfxI hfr isMgfr lf ky,

rMg rMg dy gIq peI gfvdI hY.

Auwty lY cumin goty dfr sohxI,

sfg gMdlF df peI KfvdI hY.

 

KyqF ivc iZrdI aMimRq pf PslF,

rMg rMg Puwl KvfvdI hY.

ikqy leI iPrdI nfl shylIaF nMU

isly hfr bxky Bwqf cfhvdI hY.

ikqy jl krdI ikqy Ql krdI,

ikqy pfxI by-bfhF vgfvdI hY.

ikqy ho ky msq mMlg iPrdI,

ikqy qÉq qy qfË bxFvdI hY.

ikqy bxy kfzf ikqy cfry mwJF,

ikqy hIr slytI bx jFvdI hY.

ikqy Kfey cUrI ikqy cfr mwJF,

 

ikqy duD qy dhIN irVkfvdI hY.

ikqy bxI joVI ikqy cfr GoVI,

ikqy KuÈIaF dy gIq peI gFvdI hY.

jobn iKiVaf vFg gulfb idsdf,

jfmy ivc nf peI smfvdI hY.

sUt pfeI iPrdI pIly rMg df eyh,

Auwty cMnI bMsqI suhfvdI hY.

pOx dyvqf iesdf vfihx bixaf,

ÈYr cfr cuPyry df pFvdI hY.

iehnMU rMg kihr df afx ciVHaf,

eyh afÈkF dy mn BfvdI hY.

ikqy pMCIaF guMd gulfb lfAuNdI,

ikqy ËulPF peI KuaFvdI hY.

"gurbÉÈ"ies qoN rhI zrky,

pl ivc rfAu qy rMk krfmdI hY.

eyho ijhy suhfvxy mOsm dI hvf vI qn mn ÈIql kr rhI sI mhfrfj jI idny Zfb dy kMZy qy hI bYTy rhy. hrnfm isMg ny prÈfd lY ky jfxf. kdy Ck lYxf kdy nhIN Ckxf hrnfm isMG ny keI idnF bfad arË kIqI myhrbfn jIAu keI idn ho gey bfhr rihMidaf nMU awj Gr clo jy myry ivc koeI glqI ho geI hY qF muafP krnI. ieh iensfn glqIaF df hI puqlf bixaf hoieaf hY. mhfrfj jI afKx lwgy nfmf sfzy rihx vfsqy ipMzoN bfhr hI koeI jgHf bxf dyvo. ipMz ivc qF bhuq hI rOlf rihMdf sfDU nMU qF dunIaf qoN iknfrf hI PVnf cfhIdf nfly dunIaF dy Bly vfsqy koeI jgHf bx jfvygI koeI rfhI afrfm hI kr lYNdf hY. jdoN mhfrfj jI ny ieh sMklp pRgt kIqf srdfr hrnfm isMG ny moqI isMG nMU qy ikrpf isMG nMU pfqÈfh dI khI hoeI slfh suxfeI moqI isMG df qy ikrpf isMG df dohF BrfvF df ijwQy hux gurduafrf duK invfrn sfihb bixaf hoieaf hY ieh sqfrF knflf jgHf ikrpf isMG qy moqI isMg dI peI hoeI sI ies ivc awk palf JfV Jizy grUinaf dy bUty lwgy hoey sn. moqI isMG Aus vyly Gr ivc ijMmyvfr mYNbr sI. kuJ vI kr afvy Gr ivc by adUlI nhIN kIqI jFdI sI ikrpf isMG KyqI df kMm krfAuNdf qy moqI isMG aÌsrF ivc isafsI kMmF ivc kfPI ihwsf lYNdf sI. hrnfm isMG dy kihx qy moqI isMG mhfrfj jI dy kol igaf. crn PVky bynqI kIqI swcy pfqÈfh hukm kro dfs hfËr hY sqfrF knfl jgHf afp dy nF lvf idwqI jfvygI. jo kuJ vI ies ivc bxfAux df hukm krogy bxf idaFgy. sMn AuwnI sO Cy ivc cyqr dI sMgrFd nMU ies duK invfrn Drm asQfn dI nINh rwKI geI. ies dI gurduafry diaF iewtF vI sB rfhoN qoN afeIaf sn. nINh rwKx vyly moqI isMG ny bynqI kIqI jI mYN dyg bxf ky lY afvF? mhfrfj jI afKx lwgy dyg bx ky af rhI hY. QoVy hI tfeIm qoN bfad mMgl dfs goslF vflf luhfr dfg bxf ky lY afieaf. nINh rwK ky Auho hI prÈfd vrqfieaf igaf. pihlIaf swq iewtF nfB kMvl rfjf sfihb ny afpxy hwQI DrIaf sI ies gurduafry dI iemfrq df Érc sfrf srdfr moqI isMG ny kIqf afp jI ny hr vkq hfËr rih ky iemfrq nMU pUrf krvfieaf sB krqfr dI DuMn luafeI Cwzdy sn. syvfdfrF kMm krn vfly imsqrI krmcfrI sI. drbfr dy mohrly pfsy kMD bx rhI sI. kuJ idn mhfrfj jI ipMz rihpy af gey iek idn tihldy tihldy srmwuK nMU afKx lwgy srwmuK awj ikqy myry syvfdfr dy swt nf lwg jfvy Kqrf hI hY. pYV qoN izwgx df keI vfrI afp jI ny afiKaf. ipMz mjfry df afdDrmI muxÈI syvf kr irhf sI. mohrly pfsy dI pYV dy do rwsy tuwt gey sn muxÈI pYV dy Qwly kuJ kr irhf sI. AuwproN sfrf mtIrIal, Pwty Auwqy kMm krdy bMdy DVMm krdy izwg pey. muxÈI dy Aupr qÉqf izwgky ZUhI ‘qy vwjf hor vI sfrf mtIrIal iewtF sfmfn sB muxÈI dy Aupr hI izwigaf. ijs vyly pYV tuwtI mhfrfj jI rihpy hI KiVaf ny Auho afK afK ky awgy nMU bfhF krky koeI rok kIqI muxÈI dy Apur izwigaF qF bhuq kuJ sI pr vfl vI ivMgf nf hoieaf.

"qfqI vfAu nf lfgeI pfr bRhm srnfeI

cOigrd hmfry rfm kfr duK lfgy nf BfeI."

ijvyN dyvI cMd vËIr dI rwiKaf guru goibMd isMG ny kIqI sI phfVI qoN izwgidaF nMU PuwlF vFg hwQF qy boc ilaf sI aYsy nfB kMvl rfjf sfihb jI ny afpxy ipafry Bgq nMU swt lwgx qoN bcfieaf eyDr rihpy pfqÈfh ny avfË idwqI sUlI qoN sUl bx geI Blf hI hoieaf srmuwK jfAu myry kfimaF df pqf lY ky afAu bfbf jI ny jf ky sfry syvfdfrF nMU dwisaf ik pYV tuwt ky Qwly izwg peI. muxÈI hyTF af igaf sI Auprly bMdy vI bc gey qy muxÈI dy vI koeI swt nhIN lwgI. srmuK isMG ny ijhVy hukmnfmy pfqÈfh jI ny rihpy pYV tutx dy kIqy sI Auh sfrI sMgq nUM afx suxfey mhfrfj jI iek hPqf ipMz rihpy ivc rhy qy Pyr ipMz iJMgVIN hI cly gey keI idnF bfd siqgurU dy drÈn hoey sfry syvfdfrF ny afp jI nUM bVI inmrqf BrI inmÈkfr kIqI iek idn syvfdfr syvf krn vflI sMgq kfPI iekTI ho geI iËafdf bMdy dyK ky moqI isMG ny afiKaF mY Gr jf ky afK afvF ik lMgr ijafdf iqafr krn ago mhfrfj jI vloN hukm hoieaF aj lMgr iqafr krnf koeI hor iqafr krky leI af irhf hY kuJ icr bfad iPr moqI isMG ny arË kIqI iPr vI ieAuN hI hukm kIqf kuJ icr bfad kIrqn huMdf ZolkI CYxy vjdy Èbd pVHdy af rhy sn.

 dUUroN cl pRdysx afeI, rfjf jI qyry drÈn nUM.

 ieh lMgr ipMz rihpy qoN sMgq lY ky afeI sI ijMnf arsf gurduafrf bxdf irhf afp jI ijafdf kol hI rihMdy sn. afp jI vfsqy iek kursI rKI hoeI sI. Aus kursI qy hor koeI nhIN sI bYTdf iek idn mUsf pur vl gey hoey sI mukMdpur s amr isMG, moqI isMG nUM imlx vfsqy afey moqI isMG ny Auh kursI mhfrfj jI vflI s amr isMG dy bYTx vfsqy dy idqI. kuJ icr glF bfqF krky s amr isMG mukMdpur muV afey. Èfm nUM jdoN pfqÈfh jI gurduafry afey isDy kursI dy kol jf KVy. moqI isMG nUM bulfieaf puiCaf ik ieh hmfrI kursI eyQoN iks ny AuTfeI sI moqI isMG ny afiKaf srdfr amr isMG afieaf sI AusnUM zfh idqI sI mhfrfj jI ny Tuzy mfr ky cUrf cUrf kr idqI kihMdy moqI mYN qF qYnUM bhuq Aucf iljfxf cfhuMdf sI qUM cMgf nhIN kIqf aCf jfh ipMz cODr qF qYnUM dy hI idqI hY jdoN df pMjfb ivc pMcfieqF df aykt cilaf hY srdfr moqI isMG dy poqry dI srpMcI clI af rhI sI. moqI isMG df poqrf bfhrly mulkF ivc rfjdUq BI irhf hY sfrf pirvfr cMgy ahuidaF pr hY Auh kursI mhfrfj jI ny moqI dI qrkI vfsqy hI rKI hoeI si koei rfj gdI bKÈxI cfhuMdy sn.

 hukm dI byadUlI hox krky ieh imsfl aDUrI hI rih geI. koei vzI hI rfj gdI dI bKiÈÈ hoxI sI mhF purÈF dIaF guJIaF rmËF df koeI Byd nhIN lgdf glF iksy pfsy krdy huMdy kMm iksy pfsy bxdf huMdf hY gurduafrf duK invfrn dI iemfrq pUrI krky Aupr guMbd bnfAux dI iqafrI kIqI ibÈn isMG rfm purIaf ËYldfr dy muMzy jgq nUM afKx lgf guMbd Aupr nf bxfAu ieh Pkr lok hn iehnF df koeI pqf nhIN ikDr cly jfx quhfzI mlkIaq hY koTI dI Èkl ivc hI rihx idAu kfPUI icr ies df nfm hI pRisD irhf Aupr guMbd nf bxn krky Dfrimk asQfn mMdr nf bx sikaf bfkI ietF cUnf kfPI sI gurduafry dy mohrly pfsy KuhI lfAux vfsqy tpf lf idqf tpf lfAux smyN ikrpf isMG dyg bxf ky lY afieaf iek muMzf mjfry df afdDrmIaF df Auqm pqfsy lY ky afieaf.

 ies Auqm muMzy dI khfxI ies qrHF hY Auqm mfny iËMmIdfr df kMm krdf huMdf sI jdoN Cy mhIny Auqm nUM hoey Psl vzky Gr lY afdI ies grIb bcy nUM dfxy nf dyxy pYxgy bMgI jf ky Qfxy ieqlfh idqI Auqm ny myry pÈUaF nUM Ëihr dy idqI hY Qfxydfr ny ispfhI Byijaf Auqm nUM bMgI sidaf . Auqm nUM ispfhI PVky lY qury Auqm ivcfrf bhuq hI ziraf roNx lgf pr grIb ivcfry dI rUeI Pirafd iksy ny nf suxI dunIaF nUM koeI pqf nhIN JUTf jF scf hY sc JUT inqfrny vflf. Gt Gt ky pt py kI jfnq, Bly bury kI pIr pCfnq. icMtI qy kUMcr as Qulf, sB pr ikrpf dirÈt kr Pulf.

 eyh sc pRIqm kdI kdi jogIaf vfrI PyrI ivc pf jFdf sI. ies muMzy nUM jdoN iksy pfsy df shfrf nf lBf Aus rbI hsqI sfrIaF qfkqF dy mflk dy crnF ivc bynqi kIqi ispfhIaF df PiVaf hoieaf Auqm ijvyN mqI dfs sMglF dy nfl nUiVaF hoieaF muCkF bdIaF hoieaF qy BI Auqy CmkF dI mfr pYdIN qy sRI guru qyg bhfdr jI vl nUM isjdy krdf jf irhf sI eysy qrF Auqm rfjf sfihb jI dy crnF df iDafn krky iek mn ho ky aKF QI aQrU krky ieAuN afiKaf scy pfqÈfh jI sc JUT inqfrI myrf qF iek qUM hI shfrf hY Auqm nUM Qfxy dy ivc pyÈ kIqf igaf Qfxydfr ny puiCaf Auqm zrdf kihx mYnUM ijs kfsy dI vI sONh Klfvy mYN Ëihr nhI idqI Qfxydfr dy mn ivc idaf afeI afp jI vsy idl gl vrgf nrm hoieaf cly ipMz clky Pyslf krFgy ipMz iekTf krky ipMz dy drvfjy mohry iek gAU dy gl ivc atf bMinaf Qfxydfr ny mfny nUM afiKaf jy qyry pÈUaF nMU Ëihr idqI hY gAU dy gloN atf qoV sut mfny dy pYr inkl geuy gAU dy gloN atf qoV nf qoV sikaf rupey dy pqfsy Auqm ny Aus idn dy suKy hoey sn ijhVy KuhI dy pfV dy pRÈfd dy rUp vMzy gey sI KUhI lg rhI sI iek sMq dyv purI rfpur gujrvfl qoN afieaF krdy sn iehnF sMqF dI syvf srmuK isMG dy Coty BfeI cMdf isMG, mfeI aqrI ijafdf syvF nfl iehnF dI syvF kiraf krdy sI ieh Cy mhIinaF bfad rihpy af ky ds idn rihMdy sn ieh sMq kQf krdy sn iek idn iehnF ny sMgq ivc rfjf sfihb jI dI suK sFd puCI cMdf isMG ny afiKaf rfËI KuÈI ipMz iJMgVF ivc iek koTI bxvfeI hux KUhI lgf rhy hn sMq dyv purI afKx lgy iek ipMz rihpy vI dsdy ny ik jgHF bxvfeI hY sMq kihMdy rfjf sfihb jI duafby ivc srU df bUtf hY iehnF dI smrQf hY cfr cfr gj awg dIaF lftF ivc phfV vFg azol rihxf ijhVy islisly rcx lg pey hn ieh cMgI gl nhIN sfDUaF nUM koeI azMbr rcn dI loV nhIN ijhVy bMdy kMm kr rhy hn iehnF dI mËdUrI vI dyxI pvygI sfDF dy mkfn aYvyN ipCy vihly pey rihMdy hn iehnF ivc lok kukrm krn lg pYdy hn. Aultf pfp lgdf hY dUgy idn dyv pUrI ies iKafl nUM muK rK ky qur pey. rfjf sfihb nUM pRivrqI krmF qoN htf dyeIey sMq dyv purI ipMz qlvMzI lMG kuJ agy jf ky Klo ky isDy hI ipMz lVoey nMU AujfVO AujfVI ho pey rnpur gVI jFdy huMdy sI jdoN iJMgVF qoN jfx qoN ruk gey cMdf isMG ny puiCaf mhfrfj jI iJMgVIN nhIN jfxf rfjf sfihb jI nUM imlx vfsqy sMq afKx lgy sfnUM rfjf sfihb vloN jvfb af igaf hY jdoN sMq iJMgVF vl nUM sly sn qy agoN mhfrfj jI ieAuN afKdy hn iksy nUM kI iPkr hY ijhVf koeI kMm iks qoN krf irhf hY AusdI mjdUrI Auho afpy hI dyvygf hF muxÈI iksy dy kMmF ivc iksy df quaflk kI hY Ayho jdoN jvfb pfqÈfh jI ny tYhlidaF tYhlidaF idqy sMq rfh ivcoN hI ipCy muV gey.

 aYsIaF brkqF vfly sfDU sn cfr mIl bYiTaF ny hI afps ivc svfl jvfb kIqy KUhi mukMml hox qy mtIiral bicaf sI. iek KUhI smfDF ivc lvf idqI geI iek KUhI ipMzoN goslF gurduafrf mMjI sfihb ivc lvf idqI geI. iek hyVIaF dI juh ivc lvfeI ijhVI rOlI vflI hI vjdI hY pMjvIN KUhI ipMz rihpy gurduafrf qKq sfihb ivc lvfeI qy iek kutIaF drbfr sfihb dy moihrly pfsy bxfeI. ieh sfrf Krc srder moqI isMG df hI hoieaf sI eyh sfrIaF KUhIaF lgvf ky dmdmf sfihb dI syvf arMB kr idqI bfhrly ipMzF qoN afvqf dy rUp ivc syvf krn vfsqy sMgqF afAudIaF sn lMgr vI bfhroN hI bx bxky ipMzF ivxoN afAudf sI iek idn mjfry vflf nQf isMG ipMzoN aftf iekTf krky prfqF ivc pf ky mfeIaF bIbIaF mfeI BfeI nUM nfl lY ky isr qy prfqF cuk ky lMgr dI syvf vfsqy rfÈn ilaFdf. mhfrfj jI ipMz guxfcOr vl iek Kyq ivc bYTy sn. nQf isMG nUM iek Kyq ipCy hI KVH jfx df hukm kIqf kihMdy agy nhI afAuxf nQf isMG kihMdf myry mn ivc kuJ ihrK afieaf asI aYny pRym nfl lVkIaF dy isr ‘qy cukvf ky sIDf ilaFdf sfnUM kol afAux df hukm nhIN kIqf jdoN ieh PurnF nQf dy mn ivc afieaf nQf isMNG nUM aYsI Jlk peI mhfrfj jI dy cfr cuPyry dUr dUr qFeI sPYd bsqrF vfly ÈhIdF dI Poj sMgq dy rUp ivc bYTI drÈn krdy nËrI afeI jdoN aYsf qikaf qF mn ivc BY KfDf ikAuik agy jgHF koeI vI KflI nhIN sI kuJ imMtF bfad Aus gupq sYnf nUM cly jfx df hukm kIqf qF nQf isMG nUM hukm hoieaf nQU rb dyKxf hY. nQf isMG kihMdf jI afp dI ikrpf hY.

 mhfrfj jI afKx lgy AusdI kudrq qoN hI rb pCfixaf jFdf hY. eyny icr nUM ipMz guxfcOr qoN BI sIDy dIaF prfqF Br ky sMgq lY afeI. sB nUM lMgr ivc sIDf pfAux df hukm kIqf ies qrHF bfhrlIaF sMgqF koloN syvf krvfky dmdmf sfihb mukMml kIqf. ieh Kyq ÈyrU qoN Cuzfieaf sI ijs ivc dmdmf bixaf hoieaf hY.

 bolo BfeI jI vfihgurU agy sfKI hor clI.

kr:

 

sfKI mfeI nMdI nfl hoeI

 

 moqI isMG dy vzy BfeI ikrpf isMG dy Gr vflI dI cflI sfl dI Aumr hox qy vI aolfd nf hoeI moqI isMG dy Gr iqMn puqr sI jgq isMG, sfDU isMG, Bgq isMG. nMdI syvf vI bhuq krdI sI.jgq isMG kuJ ibÈn isMG dy kMnHy cVH ky nfsqk iKaflF df bx igaf sI. ibÈn isMG ny bhuq BrqI idqI srdfr moqI isMG ayvIN rfjf sfihb ipCy lg ky Gr df Dn lutfeI jf irhf hY. ikrpf isMG nMdI df pRym bhuq pihlF nfloN vI idno idn vDdf jf irhf hY ikrpf isMG nMdI df pRym bhuq pihlF nfloN vI idno idn vDdf igaf. iek idn nMdI ieek mfeI nfl subh iksy mkfn dy bhfny iËlF aMimRqsr mfJy ivc iek sMq kol clI kol pqfsy bMn ley Ggry ivc Cupfky GroN clI Dfgf qbIq lYxy vfsqy ipMzoN bfhr inklI qF agoN mhfrfj jI gurduafry dy lihMdy pfsy iek aMb hyT sn mhfrfj jI bYiTaF nUM dyK ky Ggrf ipCy rK ky inmÈkfr krn nUM agy vDI qF mhfrfj vwloN hukm hoieaf cl nMdI ipwCy muV, cl Gr hI sB kuJ iml jFdf huMdf hY. hor ikqy nhIN jfx dI loV. pqfsy vI iewQy hI vMz dyxy sI Aus idn hI nMdI nMU hukm kIqf awgoN aMdr pYr nhIN pfAuxf ËnfnI nMU gurduafry dy aMdr jfx dI mnfhI kIqI. bMdf vI iesnfn kIqy ibnF aMdr jfx dI ieËfjq nhIN iek GVf pfxI df Br ky rwKx dI ieËfËq idwqI. iksy rogI nMU pfxI iplf ky rfËI krn df hukm kIqf. ies GVy ivwcoN crnfmq vjoN pfxI pIqf jFdf hY hux vI pqf Br ky rwiKaf jFdf hY duKI jIvF nMU aMimRq idwqf jFdf hY bhuq Cfieaf dy mfry suwky koVHI rfËI ho jFdy hn. qIh bwqI sfl nf aMdr ËnfnI jfdI sI nf ieÈnfn kIqy ibnF aMdr jf ky mQf tyk skdI sI sMn 37 ivc bMqo ipMz krflf vflI nUM hukm dy ky qoiraf sI cl aj iJMgVF dy gurduafry ivc pfxI df iCtf nfly DUP dy afA jMdrf KolH ky cfbIaF prIqU nUM dy afvI Aus idn sB nUM hk imilaf sI aMdr jfx df. nMdI nUM Gr vl hI moV idqf iek sfl bfd Gr puqr jnimaf siqgurF dI bKÈÈ hox nfl Gr ivc bflk pYdf hoieaf. nfm BI gurbKÈ isMG BI mfqf vFg pRymI hY qn mn Dn krky guru Gr dI syvf krdf hY.

 bolo BfeI jI vfihgurU agy sfKI hor clI.

 

sfKI rlU nUM kYd ivcoN CuzfAux dI clI

 

 srdfr moqI isMG jI pfqÈfh dy syvfdfr nfl ipMz iJMgVF dy iek rlU nfmI bMdy nf dI DVy bfËI cl peI. rlU kuJ vDdf vDdf vD igaf dUjy pfsy isafsI pfrtI nfl vI kfPI sbMD rKdf sI. mOky dy aPsrF nfl myl mulfkfq vI rKdf sI. Bgvfn dI mfieaf bVI pRbl hY, cMgy mlfhF dIaF byVIaF vI mfieaf dIaF ClF nfl zol jFdIaF hn.

 "PrIdf ajy so nyk smuMd myN,

 ikaf jfno ikaf hoey.

 gey AulJ aPsos anyk aflm,

 rhy ivc aigafn dy atbylI" moqI isMG ny rlU JUTy ielËfm ivc PsfAux df ierfdf Dfr ilaf. moqI isMG ny afpxy bMidaF nUM nfl lY ky rfq dy smyN iek bkrI afpxI mfr ky rlU dy vfVy ivc sut idqI pMcfieq iekwTI krky rlU dy isr ielËfm lf idqf ik sfzI bkrI corI cuk ky ilaFdI hY. rlU bkrIaF df iewjV rwKdf huMdf sI rlU bfhr Kyq moqI isMG dy cfr lYdf sI eysy krky hI bgfvq vD geI sI, rlU nUM koeI pqf nhI ik myry nfl ayzf aiqafcfr ho irhf hY moqI isMG ny jf ky ieqlfh Qfxy dy idwqI ik myrI bwkrI rlU qy joqI moqI ny cuwk leI hY mOky qy PVky pihrf lgfieaf igaf hY, pulIs vfilaf ny rlU pfrtI nUM af ky igRPqfr kr ilaf. rlU df clfn nvF Èihr hwk nvF qihsIldfr Byj idwqf, muwkdmf ÈurU ho igaf rlu pfrtI ËmfnqF qy af gey sn pyÈIaF huMdIaf geIaf ipMz ivc koeI pqf nhIN hY kOx JUTf hY jF kOx swcf hY. rlU nMU qy moqI isMG nUM hI pqf sI jo kuJ QmimaF igaf hY. ijs idn hukm hoxf sI Aus idn moqI isMG imQI qfrIK qy jfx lwgf rlU pihlF AuTky svyry gwl ivc pwlf pf ky gurduafrf duwK invfrn ivc jf ky ardfs kIqI. awj swc JUT jy nf nqfiraf qF asIN kdy mMnfgy nhIN,asIN ieh mMnfgy ik rwb dI qfkq hY hI nhI qyry nfm nUM hI lfj lgUgI rlU aQrU bhfky ardfs krky qur ipaf mn ivc rfjf rfjf gfAuNdf qy crnF df iDafn krky nvF sihr phuMc igaf, jdoN rlU ny swcy ihrdy nfl ardfs kIqI qF KMzF bRhmMzF dy mflk Gt Gt dIaF jfnxhfry afpxy nfm dI lfj rwKx hfry suxI ardfs dqfr pRB, ZfbI bYTy sn moqI isMG qy hrnfm isMG qfrIK nUM nvyN Èihr nUM qur pey mhfrfj jI bhuq guwsy hoey iJVkF mfr mfrky moqI isMG nUM pfxIA pfxI kr idwqf. mhfrfj jI kihMdy moqI ivsfh Gfq krnf sB pfpF qoN vwzf pfp hY, ivsfh GfqI kdyN bKiÈaF jf skdf hY. pr ivsfh GfqI nhIN bKiÈaF jfdf, mhfrfj jI ny moqI vwl dyiKaf qF bVf ziraf bfro bfr bynqIaF krn lwwgf siq gur mYN Bul igaf bKÈ lvo mhfrfj afp vI Èihr nUM iswDy ho qury mUsfpfr lMGy iek BwTy pur jf ky KVy hoey. moqI isMG ny Pyr crn PVky bynqI kIqI jYsf afp df hukm hovygf mhfrfj kihx lwgy sfzf snyhf hwk nvF nUM dyxf nhwkIaF icVIaF nhIN bMnHIdIaF.afiKaf qF moqI isMG nUM sI BwTy qy KiVaf ny hI keI mIl qoN qihsIlder hwk nvF dy kMnF qwwwwwwwk avfË pucf idwqI, qihsIldfr hukm ilK irhf sI akfÈ bfxI dy rUp ivc afvfË kMnI peI. suinhrI jVf icwty cfdry dI igwlvtI mfrI hoeI ibjlI dI cmk vfgMU afpxy drÈn dI Jlk sI, sInf cfk kr geI, kuJ icr Tihr ky Pyr ilKx lwigaf Auho hI afvfË Auho hI JlkF Pyr ipaf qIjI vyr vI aYsf hI hoieaf Pyr qihsIldfr ny KVy hoey murjsf vwl qwikaf qFby gnfh nËrI afey rlU nUM puiCaf swc kho qusI swcy ho ky JUTy ho? QusI iks nUM rfjf sfihb dy syvk hF, qihsIldfr vI nfB kMvl rfjf sfihb dy pihlF drÈn kr cuikÈf sI qihsIldfr kihx lwgf quhfnUM burI vI rfjf sfihb krf rhy hn, myry kMnF ivc afvfËf af rhIaf hn nhwkIaF icVIaF nhIN bMnHIdIaF qihsIldfr ny moqI isMG nUM kol afpxy swdky afiKaF srdfr jI hor ijhVf kMm khogy krFgF rlU nUM nhIN mY sËf dy skdf moqI isMG qF pihlF hI pfxI pfxI ho cwukf sI ijvyN afp jI dI mrËI kro rlU joqI moqI brI ho ky DMn rfjf sfihb, DMn rfjf sfihb afKdy hoey ipMz af gey. ijvyN mwKx Èfh lubfxy ny koTy cVHky afiKaF sI gUru lwDf gUru lwDf aYsy hI rlU ny lokF ivc rOlI pf idwqI mhfrfj jI dy duwDoN pfxI Cfnx dI khfxI sfry ipMz ivc Pyl geI mhfrfj jI moqI isMG nfl kuJ guwsy ho gey moqI isMG mhfrfj dy crn PV ky aQrUaF dI JVI lf ky kihx lwgf aYsf kMm Pyr nhIN krfgF mY Buwl igaf hF jI myrf afp qoN ibnF koeI shfrf nhIN afp dI nrfËgI mY nhIN shfr skdf jy ievy rhogy qy pRfx aMq ho jfxgy afKf jIvF ivsr mr jfAu.ijvyN loeI ny kbIr jI nUM afiKaf sI, ‘krvq Bulf nf krvtu qyrI lfgU gly bynqI myrI ‘ijvyN cMd alop hox qy ckor murJf jFdf hY, ijvyN sUrj zuwbx ‘qy cwkvI duwK pfAudI hY nIr ibnF mwClI mr jFdI hY aYsy hI afp jI dy drÈn qoN ibnF mr jfvfgf jIvFgf nhI aYsI dInqF BrI klyjy nUM ihlfvx vflI qy ipafrI qy pRym BrI Pirafd suxky idaflU ikrpflu dInf nfQ Bgq vCl afpxy ipafry iÈÈ nMU gl nfl lfieaf awgy vfsqy bury krmF qoN kMn PVfey bolo BfeI jI vfihgurU

 

awgy sfKI gurduafrf goslF dy mMjI sfihb dI cwlI

musfpur qoN mhfrfj jI rwlU df kfrj krky ipMz iJMgVF vwl nhIN afey mjfry vwl dI huMdy hoey kuJ idnF bfad ipMz soqrf vwl dI huMdy hoey kuJ idnF bfad ipMz soNqrI Bfny jwt dy KUh qy jf bYTy Bfnf bVf pRymI gurmwuK bMdf sI mhfrfj jI jdoN vI ieDr afieaf krdy sn qF bVy pyRm nfl syvf kiraf krdy sI Bfny df pRym dyK ky mhfrfj jI Bfny df dilwdr qoVnf cfhuMdy sn Bfnf ZfeI ivwGy jmIn df mflk sI Aus idn Bfnf mhfrfj jI vfsqy CwlIaF BuMn ky lY afieaf CwlIaF cwb ky mhfrfj ny lwsI mMgf ky CkI Bfny CwlIaF bhuq pRym nfl CkfeIaF. CwlIaF cwb ky pfqÈfh jI ny Bfny nMU ieh vr idwqf cflI KyqF df qMU mflk bx jfvygf nfly hukm kIqf ÈbËI lfieaf kr Bfny dI iksmq df isqfrf cVdy sUrj vFg vDx lwgf idn pr rfq aYs vyly Bfnf cflI GumF jmIn df mflk hY sbjI bIjdf hY mhfrfj dy hukm nfl ijvyN gurU nfnk dyv jI ny sulqfn dIaF holF cwb ky cfry kutF ivc inBxgIaF df vr idwqf sI iesI qrHF nfB kMvl mhfrfj jI ny Bfny nMU ZfeI GumF qoN cflI GumF df vr idwqf CwlIaf cwb ky Bfny nMU qfr ky mhfrfj jI ipMz gsOlI ipMzoN ipCoN vwl dy pfsy iek ippl dy hyT afx bYTy idn dy cfr ku vjy df tfeIm sI iek bMdy nMU hukm kIqf ik muxÈf isMG nMU bulf ky ilaf muxÈf isMG hwQ rMbI dOVI lY ky pwTy vwzx vfsqy jf irhf sI mhfrfj jI df sunyhf sux ky rfh ivwcoN hI muV afieaf af ky hjUr dy crnF qy inmskfr kIqI mhfrfj smfDI ivc juVy sn muxÈF isMG ny mhfrfj jI nMU afvfË idwqI qF mhfrfj dI smfDI KuwlI hF hukm hoieaf muxÈF af igaf qUM muxÈF isMG hF af igaf hF kI hukm hY dfs nMU muxÈf isMG awj koeI jgHf BflxI hY awj qyry ipMz ivc klp ibRC df bfg lf deIey lokI mn bfCq Pl Kfieaf krngy mfJy mflvy nMU qy awgy hI Bfg lwgy hoey hn duafby nMU vI cfr cMn lf deIey mhfrfj kihMdy muxÈf ieh jo ipRQvI qum dyK rhy ho ieh sB rcnf krqfr dI rcI hoeI hY ieh sB DrqI AupjfAU hY iewQy ijs iksy cIË df bIj bIiËaf jfvy Ausy iksm dy Pl lwgdy hn ijwQy DrqI qy jihr vflI cIj zol idwqI jfvy Auh imwtI jihr vflI imwtI ho jFdI hY Aus imwtI nMU kIiVaF afid cUs lYx qF Auh mr jFdIaF hn ijs jgHf ijafdf pfp ho jfx Aus jgHf df suBfAu qfmÈI ho jFdf hY ijs jgHf KubsUrq KuÈbUdfr cIjF iGAu aMimRq afidk df asr hovygf AuwQy mn ÈIql ho jFdf hY ijwQy mhFpurÈ bYT ky qwpisaf krdy hovn Auh ipRQvI pivwqr ho jFdI hY. Auh BumI vrF dI dfqI ho jFdI hY jYsy cMdn dy ibRC vI cMdn bx jFdy qfmsI suBfa vfly vI ÈIql ho jFdy hn ijs dy inkt vfly ibRC vI cMdn bx jFdy hn aYÈy hI siqpurÈf dI syvf krny pfpI vI qr jFdy hn ijwQy iGAu zuwl jFdy kIiVaF afidk AuDr Br lYNdIaf hn aYsy hI mhFpurÈF dI syvf krky jIv AuDr jFdy hn amr ho jFdy hn. jYsy kory kfgË Auwqy bfdÈfh dI mohr lwg jFdI hY Auh iewk dmVI df kfgË hËfrF df hI bx jFdf hY aYsy ijs jgHf pr gurU pIr avqfr drgfhI mohr lf dyx Auh hI qIrQ bx jFdf hY ipMz goslI vI awj koeI qIrQ bxf deIey pivwqr hoeI BumI rwbI lokF dI mlkIaq bx jFdI hY qy mlkIaq vI qyry Kyq ivc hY a wj asIN afpxI mlkIaq lwBxI hY muxÈF isMG nMU nfl qor ilaf muxÈf isMG dy cfr cuPyry hI Kyq sn CwbI GumF df mflk sI ipMz cwk krflf vwl dyK dy jdoN ipMz bqUlI vwl dy pfsy gey qF muslmfn mhfrfj jI dy drÈn vfsqy nwTy afvx do iqMn muslmfn muxÈf isMG dy bhuq imwqr sn rfmf, nwbU, rihmf mhfrfj AuwdRo Kyq dyK ky awgy cwl pey muslmfn ipwCy muV gey mhfrfj ny muxÈf isMG nMU afiKaf ieMnf muslmfnF nfl ijafdf pRym nf kiraf kr ieMnf ny ieDr rihxf nhIN ieMnf vfsqy qo hmny lIk vfh idwqI hY ieh judf kr idwqy hn ieh gwl 1907 ivc khI muxÈf isMG kihMdf Aus vyly qF mYnMU pqf nhIN lwgf kI rmË hY sMn 1947 ivc jdoN Gtnf vfprI qF iPr smJ lwgI Kuq dyKdy dyKdy mhfrfj muxÈf isMG dy vfVY af KVy hoey muxÈf isMG nMU pRÈfd Cwkx df hukm idwqf afp mMjI qy vfVy :‘c bYT gey kfPI sMgq drÈn vfsqy ipMzoN afAux lwgI pihlF pfqÈfh vfsqy duD ilafieaf Pyr ipwCoN prÈfdf Ckfieaf mMgl rfm prÈfdf iqafr krky lY afieaf qy syvfdfr prÈfdf Cwk ky nO vjy rfq dy vfVy ivc iewkTy ho gey 11 kqk idn buDvfr sMn 1907 puMinaf dI rfq cMn tih tih krdf cfnxI sihbr lf irhf sI phfV dI bfrÈ vFgU rosnI dIaf ikrnF mfq lok vwl aYs qrF pY rhIaF sn jYsy pfxI dy ql Auwpr PrÈ Cfieaf hovy igafrF vjy mMjy qoN AuwTy pUrb vwl nMU cwl pey qy ipwCy sfrI sMgq cwl peI ijwQy hux gurduafrf mMjI sfihb bixaf hoieaf hY sfzI mlkIaq iewQy hY rfm cMdr jI vI bYT ky qwpisaf krdy rhy hn ijs jgHf muxÈf Cwzdy ieh isqfrf knflf Kyq muxÈf isMG df sI qy mhfrfj dy nfl lgvf idwqf igaf Ausy hI idn ies jgHf Auwpr mhfrfj jI vfsqy QVf bxf idwqf igaf iek kmrf cfr Kx df mhfrfj jI nMU bxf idwqf ies drbfr qoN cVHdy pfsy iek CotI ijhI kutIaf bxvfeI qy Aus ivc afp rihx lwgy mMgl rfm qy muxÈf isMG afp jI dy awnn syvk sn iek idn muxÈf isMG mhfrfj vfsqy prÈfdf lY ky igaf qF awgy kI dyiKaf kutIaf ivc kihr df Èyr bYTf hY muxÈf isMG df srIr suMn ho igaf KUn jMm igaf pYrF dI imwtI inkl geI zr ky ipwCy muVn lwgf jdoN ipwT moVI ipwCoN afvfË afeI muxÈf zrIdf nhIN hY Èyr cIiqaF ivc vI hmfrf hI nUr hY jdoN ipCFh muV ky dyiKaf qF pfqÈfh afp bYTy aslI rUp ivc drÈn dy ky inhfl kIqf, jlQl cqr qy mUrK my eyk rs, pÈUaF pKurUaF my iqsdf hI nUr hY muxÈf isMG hfly vI kMb irhf sI iek vfrI mINhf isMG nMu vI ieMJ hI Èyr dy rUp ivc drÈn idqy sn kmfdIaF dy KyqF ivcfly bFJ ivc bYTy sn mINhF isMG zr ky nwTx lwgf sI ik iBafnk rUp Dfrn krky iswKF syvkF nMU prÉ lYNdy sn mMgl dfs siqgurF dI bhuq syvf krdf sI Ausdf pwuqr vI Ausy cfl qy quiraf jFdf hY ismly ivc rihMdf hY dsF nhMuaf dI kmfeI ivcoN dsvF dsvMD kwZ ky gurduafry ilafAuNdf hY iek nvIN KUhI lgvfeI iek hltI vI lgvfeI sfry sqfrF knflF dy duafly cfr dIvfrI dy vI sfl lf ky syvf hws ky kr jFdf hY ies gurduafry nMU mhfrfj jI ny bhuq vwzf bxn df hukm kIqf hoieaf hY bolo BfeI vfihgurU

awgy sfKI hor cwlI

 

awgy sfKI goslF qoN rihpy jfx dI cwlI

mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb qoN gurduafrf mMjI sfihb bxf ky rihpy bfby snmuwK isMG kol af gey. eyQy jdoN do mhIny rihMidaf nMU hoey iek idn ipMz dy drimafn ivc bfby bUlx Èfh dI jgHf ivc bYT rhy mINhF isMG qrKfx nMU pihry ivc KVy rihx df hukm kIqf. mINhF isMG ny dwisaf Aus rfq mhfrfj jI gupq rUhF nfl bhuq glI krI jf rhy sn. keI mulkF qy rfjDfnIaF dIaf imslF bulfAuNdy rhy. jrmn, PrFs, brqfnIaF dIaF guJIaF rmËF piksqfn ihMdosqfn judf-judf bxf deIey, jrmn dIaF qy brqfnIaF dI jMg dIaf gwlF dy bcn ilKvfey qy kIqy. iesy qrF vwizaF vwizaF ivakqIaF nfl sfrI sfrI rfq bcn kridaF gujfr CwzI. idn cwiVaf sMgq nMu drÈn afAux lwgy kfPI iewkT ho igaf. sMgq nMU AupdyÈ kridaF hoieaF afiKaf nfm jwpxf, Drm dI ikrq krnI, vMz ky Cwkxf, afey aiqQI dI syvf krnI, aiq afidk AupdyÈ dy ky sMgq nMU cly jfx df hukm kIqf. ieMny icr nMU mUsfprIey suMdr isMG df BqIjf hrnfm isMG afieaf qy inmÈkfr kIqI. gl plf pf ky arË kIqI swcy pfqÈfh afp jI nMU bMsq isMG ny Xfd kIqf hY.suMdr isMG jI vflI icwTI mhfrfjy jI dy mohry rwK idwqI. icwTI ivc ieh kuJ iliKaf hoieaf sI, hy myry siqgurU prI pUrn srb QF hfjrf hËUr, myhrF dy dfqy afpkf nfcIË afijË inqfxf iÈÈ afp jI df rfh dyK irhf hY. asF nfBy ivc nvyN mkfn bxfey hn. mkfnF dI cwT krnI hY qy sfDfrn pfT kIqf hoieaf hY. afp ies gRih nMU crn pf ky pivwqr kro, afp jI dy afieaF qy Bog pYxf hY. ijvyN rfm cMdr jI ny BIlxI dy suwky byr Kf ky mMqg irÈI dI kutIaf nMU pivwqr kIqf, ikRÈn Bgvfn jI ny ibdr dI JuwgI nMU pivwqr kIqf. gurU nfnk dyv jI ny aymnfbfd ivc BfeI lfly nMU mfx idwqf, rfjf jnk jI ny 96 kroV vIh lwK jIvF dI bMd KlfsI kIqI sI. aYsy hI myrf pfpI df byVf pfr kro, drÈn dI ikRpflqf krnI mhfrfj jI df pRogrfm qF pihlF hI bixaf hoieaf sI, suMdr isMG dy mkfn dI cwT df qF aYvyN hI iek bhfnf sI ijvyN gurU nfnk dyv jI ny imlxf qy huMdf sI bhfnf mrdfny dI BuwK df rwiKaf hoieaf sI. qF BfeI jI ny afiKaf sI jo kuJ myry pfs amfnq sI mYN dy idwqI hY bfkI pitafly sfhb dfs jI kol hY smyN isr jf ky lY lYxI Aus ivc bhuq brkqF dwsdy hn peI bfby bUlx Èfh jI afp jI nMU bhuq pitafly jfx leI pRyrnf krdy sn. mhfrfj jI ny pitafly jfx dI iqafrI kr leI. bolo BfeI jI vfihgurU. awgy sfKI hor cwlI

 

sfKI pitafly sfhb dfs jI dy imlfp dI cwlI

ÈMn 1907 ivc pMdrf nMvbr nMU mhfrfj jI rihpy qoN nfBy cly gey, muMdr isMG drÈn krky bhuq pRsMn hoey. gxyÈf Gumfr mUsfpur df afp jI dy nfl igaf hoieaf sI muMdr isMG qF mhfrfj jI dy drÈn krky ibdr Bgq VFg bysuwD hoieaf, mhfrfj jI dy hukm nfl Bog dy idn imwQy, hor vI ielfky dy sfDUU mhfqmf bulfey gey. sB nMU XQf Xog bsqr afidk arpx kIqy, mhfrfj jI nMU suwcI pÈmIny dI cfdr qy alPI mntykIaf Bog qoN bfad mhfrfj jI Cy mhIny nfBy hI rhy. BfeI muMdr isMG jI afp nfl syvf vfsqy hrdm rihMdy sn. iËafdf mhfrfj jI BIV ivc hI rihMdy sn. Cy mhIny nfBy Tihr ky pitafly guridwq isMG Kfn Kfnf vfly Bgq dy Gr cly gey, muMdr isMG qy gxyÈf nfl hI sn do mhIny pitafly jdoN rihMidaf nMU ho gey qF iek idn mhfrfj jI cfr vjy qVky BfeI muMdr isMG nMU afvfË idwqI mhfrfj jI ny afiKaf muMdr awj krqfr vwloN hukm hor df hor hI ho igaf hY drgfhI afvfËF pY rhIaF hn. akfÈbfxI ho rhI hY amfnq dI ibltI ho cuwkI hY amfnq vflf afpxI amfnq sFB lvy inMrkfr vwloN Cipaf afrzr dI pflxf kro rcI hoeI iÈRÈtI df AuDfr kro, jIvF nMU iswDy rfhI lfvo, Drm df AupdyÈ kro. aYsy hukm nfmy muMdr Kudf dI drgfh vwloN Cwpky afrzr jfrI ho cuwky hn nfl mhfrfj jI ny iek svweIaf Aucfrn kIqf.

(swveIaf)

"hY sB BI sI sMqn ko jb pfey brhm igafn bpy. cfhy kyÈ svfr bly dsqfr Auqfr cfhy bIafbfn rhy. cfhy cfVq rMg AumMg kro cfhy bsqr rMg igafn ghy. cfhy mMn ko pfr guËfr kry dmrfjf sfihb ibiKafn khy.

ieh swveIaf gf ky ieÈnfn krky cuwp cfp AuwT ky moqI bfg ivc cly gey. moqI bfg dIaF rOxkF nfnf pRkfr dIaF PuwlJVIaF nMdn bfg nMu vI mfq pf rhIaF sn. PuwlF dI KusbU kI svrgI prIaF vI af ky zFs krdIaF sI. gMDrv rfs mMzl krdy sn. ies rmxIk bfg dy ivc Cotf ijhf qflfb hY ies qlfb ivc iek koTI bxI hoeI sI ies koTI dy aMdr iek mhF blI qwq srUp avqfr iek hsqI bhuq BfrI sMq krqfr df hI rUp msq ibrqI ivc bYTy hn. aYsy mhFblI dI Dfrnf bwDI hoeI sI ies cfr dIvfrI aMdr. koeI joVf ilËf nhIN skdf sI, nf ËnfnI nMu aMdr jfx df hukm sI bfhroN hI inmÈkfr krky muV jfx df hukm sI. syvfdfr hr vkq pihry qy KVy rihMdy sn, mhfrfj jI sUrj dI itwkI inklx dy nfl sfihb dfs jI dy drbfr ivc cly gey. gxyÈf Guimafr mUsfpurIaf nfl sI. mhfrfj jI dy pYrI suwcy iqwly nfl kwiZaf joVf pihinaf hoieaf sI. gwl suwcy psmIny dI alÌI pihnI hoeI sI. Auwpr suwcI cfdr dI buwkl mfrI hoeI sI. hwQ ivc gYNzy dI sotI PVI sI. sunihrI bfvrIaF sUrj dIaf cVHdIaF ikrnF nMU mfq pfAuNdIaF sn. icwtf Duwp vrgf rMg afp jI df sohxy muKVy qy nUr zuwl zuwl pY irhf sI. Aus vyly afp jI dy ichry dI Jlk ilKx qoN pry sI bMdy dI kI mËfl sI ichry dI qfb Jwl sky, nYxF dI anoKI Jlk rMg lVf rhI sI cODvIN dy cMd vFg sMsfr nMu ÈIqlqf BrIaF irÈmF bÉÈ rhI sI jigafsU pRymI swcy afskF dy byVy pfr kr rhI sI jdoN mhfrfj jI afpxI amfnq lYx vfsqy msq sfhb idafl jI dy bUhy ‘qy gey qF KVy syvfdfr ny aMdr jfx qoN rok idwqf kihMdy joVf lfh ky jfAu msq boly ijwdF vI afAuNdf afAux idE. pfqÈfh hY iehdf qF iek dygf cVHdf hY qy iek lihMdf hY. ieh qF bfbf blI hY Auey afAux idE, Auey afAux idE, aYsy iqMn vfr afiKaf ieh qF sfzy koloN vsUlI krn vfsqy afieaf hY jorFvrF dI cIj sMBflxI bVI muÈkl hY asIN vI aj srKrU hovFgy" aYsy hukm nfvy msq jI awgoN afKdy sn. mhfrfj awgy aMdr cly gey. ies mhFpurÈF dI mulfkq nMU dyv lok QI dyvdy vI dyKx afey. svrg QI kysr gulfb ksqUrI PuwlF dI vrKf hox lwgI, mhfrfj jI msqF kol jf ky inmÈkfr kIqI awgoN msqF ny AuwT ky inmÈkfr kIqI qy hwQ Pvy Pyr afsx qy bYT gey kuJ dyr afps ivc gUPqgU kIqI Aus vyly kol koeI nhIN sI sB ipwCy dUroN hI KVy mulfkq df nËfrf dyK rhy sn. kuJ smyN qoN bfad msqF ny AuwT ky lIk vfhI ieh myrI kfr kwZI nMU twp skygf? Mhfrfj twp gey Pyr dUjI kwZI mhfrfj Auh vI twp gey Pyr msq jI bYT gey, kuJ imMt bYT ky qIjI lkIr Pyr kwZI kihMdy afh twp ky dws mhfrfj jI Auh vI sihË hI twp gey. sfihb dfs jI bhuq hI Kus pRsMn hoey, AuwT ky jwPI ivc mhfrfj jI nMu ilaf hwQ PiVaf bfhr cly gey. aYsy hI iqMn idn mhfrfj jI msqF kol afAuNdy rhy qIsry idn pqf nhIN kI rMg idwqf PuwlF ijhy sohxy srIr nMU msq ny sIny nfl lfieaf nyqroN sy nyqr imlfey jYsf rUp afpxf sI qYsf mhfrfj nfB kMvl nMU bxf idwqf. msq afp vI alÌ nMgy sn. qy mhfrfj jI vI mlÌ nMgy avDUq bx gey. ikDry suwcI alÌI, ikDry psmIny dI cfdr, ikDry joVf, ikDry sotI sB lfh mfrIaf. ies rMg ivc ho ky vYsrfey dI koTI moqI bfg dy nfl hI sI Aus rUst hfAUs ivc jf vVy. koTI ivc bfhr dI dIvfr du nfl nVy lwgy hoey sn niVaf ivc jf pey. mMjy ibsqry sB Cwz ky keI idn niVaf ivc hI pey rhy. kuJ idnF bfad mUMdr isMG jI nfBy qoN drÈn vfsqy af ky suMdr isMG qoN pqf kIqf suMdr isMG ny sfrf hfl kih suxfieaf mhfrfj jI msq ibrqI ivc ho ky bYsrfey dI koTI ivc pey hn, nf kuJ Cwkdy hn qy nf kuJ pINdy hn. qy nf kol iksy nMU KVHx idMdy hn. muMdr isMG suxdy sfr hI koTI vwl nwT ipaf. jf ky sohxy pRIqm jI dy drÈn kIqy. ies hflq ivc mhfrfj pfqÈfh nMU ipaf dyK ky iek vfrI qF isr cwkr Kf igaf awKF awgy hnyHrf Cf igaf mMudr isMG hYrfn sI gwl kI hoeI mhfrfj qF kdy imwtI dI roVI vI nhIN sI lwgx idMdy awj imwtI nfl BrpUr hoey pey hn. mhfrfj jI ny muMdr isMG nUM iPkrF dI ndI ivc ruVHy pey hoey dyKky hukm kIqf "muMdr isMG crn PVky bYT igaf afKx lwgf mYN nhIN iksy nUM jfxdf mYN qF qusI hI Kudf df rUp ho. dUjI vfrI Pyr hukm hoifaf muMdr isMG jf drÈn kr nfnk dy qul df sfDU hY jFdf hoieaf BMg lY jfvI Pyr muMdr isMG ny koeI bdl nhIN kIqI hukm pf ky msqF dy drÈnF nUM qur ipaf kory lwTy dI cfdr lY ky iekrupey dI BMg leI kfPI BMg dI pMz bwJ geI BMg lYky jf msqF dy pyÈ hoieaf msq bhuq hI KuÈ hoey bwlf bwlf afK ky QfpI idwqI mhfrfj jI muMdr isMG vwl qor ky afp srhMd vwl dy lty nUM jf inkly.

 bolo BfeI jI vfihgurU.

n:

 

awgy sfKI sMq vIrm dfs vDOcI vflY nfl hoeI

 ÈMn 1808 ivc jyT hfV dy idnF sMq vIrm dfs dy zyry af Tihry. iek mhInf iesyhI ielfky ivc ivcrdy rhy kuJ idn kurkÈyqr ivc hI rhy iehnF hI idnF ivc vIrm dfs cMgf Xug bwl dI phuMc rwKdf sI lokI kfÌI mMndy sn iek do cyly vI iesdy cMgI brkq vfly sn iek idn afpxy cyly nfl slfh bnfAux lwgf ieh jo PkIr msq rUp ivc hY ieh bhuq krfmfqI hY ijs qrHF rfm cMdr dI ny prs rfm dy crn Cohky krfmfq iKwc leI sI afpF vI iksy idn BulyKf dy ky corI iehnF dy crn Cohky krfmfq iKwcIey. AuhnF idnF ivc mhfrfj jI pRÈfdf vI hwQ ‘qy rwK ky Ckdy sn. pqxI vI Aujl nfl hI pI lYNdy sI DrqI dy swQr ‘qy hI iltdy sn.

ryq ak afhr kr roNVf dI gur krI ibCfeI]

BfrI kIqI qwpisaf bzy Bfg hr isAu bx afeI]

iek idn mhfrfj jI Cy swq idn qoN bfad vIrmdfs dy zyry afey, jl Ckx lwgy, vIrm dfs ny afpxy iek cyly nMU afiKaf ik qUM iehnF hwQF qy pfxI pf mYN crn Coh ky iehnF dI krfmfq iKwc lvFgf. ies iKafl nfl sMq vIrmdfs pfs Klo igaf ijvyN ik vfrs Èfh ny iliKaf hY.

Jt cor qy cugl dI jIB vfgMU

guwJy rihx nf eIdVy Xfr dy jI.

cor Xfr qy Twg nf rihx guwJy,

Cupy rihx nf afdmI kfr dy jI.

mhfrfj jI vIrmdfs dI kutlqf nMU aMqrafqmf nfl dyKky pfxI pIx qoN ipwCoN hwt gey, vIrm dfs nMU afiKaf,"suxfAy sfDf corI krnf kI Drm hY, iksy df hwk Kfxf kI vizafeI hY? imhnq kro imhnq krn nfl Kud mfldfr bx jfvogy. jdoN mhfrfj jI ny vIrmdfs dy mn dI kutlqf dwsI vIrmdfs df rMg pIlf ho igaf, srimMdf ho igaf, bhuq ziraf, srIr sMuN ho igaf, cyhrf pIlf pY igaf, Kun jMm igaf, bolx dI smrwQf nf rhI ijvyN sMn, qy cor pkiVaf jevy, Èrm nfl mr jFdf hY. mhfrfj dy dsqUr dyKky bhuq zrdf sI ikAuNik jo kuJ vI hËUr dy mUMh qoN inkl jFdf sI Auh pUrf ho jFdf sI. vIrmdfs nMU zr pY igaf ikqy srfp nf dy dyx. mhfrfj jI dy crn PV ky rox lwgf. jFdy jFdy ndro ndrI inhfl kr gey. aYsy ÈFqI dy somy sn sfrI ijMdgI ivc iksy nMU Èrfp nhIN idwqf, bhuq sfry pfpI jIvF nMU qfiraf asmfn dy qfry igxy qy jf skdy hn jIv nhIN igxy jf skdy hn jIv ijqny qfry hn. ies ielfky qoN mhfrfj jI bfr duyÈ ivc cly gey nnkfxf sfihb gurU nfnk dyv jI df jnm asQfn jf dyiKaf kuJ idn iesy hI ielfky ivc Tihry. iek idn tihldy tihldy iek ijMmIdfs dy KUh qy jf bYTy. mhfrfj jI df pRÈfdf ikqy koeI Ckf dyvy qF Ck lYNdy sn nhIN qy nfm dy hI afDfr qy rihMdy sn, mhfrfj jdoN Bgq dy KUh ‘qy jf KVy hoey Aujfgr isMG hl clf irhf sI. Aujfgr isMG AuDm isMG iJMgVf vfly df irÈqydfr sI. AuDm isMG ny hI ieh ÈfKI suxfeI sI. drÈn krky Aujfgr isMG dy mn ivc bhuq ÈfqI afeI muKVy df jlfl dyKidaF sfr hI idl nMU XkIn hoieaf ik awj myry KUh qy Bgvfn af igaf hY jlfl df nËfrf rom rom ivc cMd dI cfnxI vFgr Cf igaf. mn KuÈI nfl zlkF mfrn lwgf. mhfrfj jI vfsqy mMjI zfhI. sfvx dy bwdlF vFgr ipafr dy awQrU vgf ky crnF qy inmÈkfr krky Gr nMU nwT igaf. GrvflI nMU afiKaf ipafrI Jt kr awj sfzy Gr krqfr sfDU dy rUp ivc afieaf hY. suwcm pRym nfl pRÈfdf bxf ky lY cwlIey AumId hY awj sfzy sVy hoey Bfg hry ho jfxgy. awj sfzf suwkf bfg hrf ho jfvygf. awj sfzI arË Kudf dy Gr suxI geI hovygI. awj BwijaF dfixaF nMU krMUblF Puwt pYxIaF hn. awj BolIey sfry pdfrQF dIaF JOlIaF cwl ky Br lY mfqf suwlKxI vFg puwqrF dI JolI Br ky Gr nMU muVnf. Bgq ibdr vFgr pRym ivc KIvy ho ky lMgr iqafr kIqf Bojx bxf ky donoN Bgq BgqxI mhfrfj jI dy hfËr hoey. awgy mhfrfj jI smfDI ivc juVy hoey sn. dovyN hwQF ‘qy pRÈfdf leI KVy rhy ipafr qy pRym suK qy sFqI dy puMj bx ky KVy rhy, icrF dI qVÌ awg vrgy awQrU qpdy sIinaF ivcoN vih rhy sn. vYrfg nfl sInf sfP ho irhf sI idl PulF vrgf hlkf ho irhf sI aYny icr nMU pRIqm jI dI smfDI KuwlI swDrF BrIaF afsF rwK ky hwQ joVI suBfgI joVI mohry KVI hY. mhfrfj jI pRym dyK ky bVy Kus hoey prÈfdf Cikaf ibrD joVI nMU iek kMinaf qy do puwqrF df vr idwqf nfm jpxf Drm dI ikrq krnI, vMz ky Ckxf qy afey sfDU sMq dI syvf krnI. Aujfgr isMG dI mno kfmnf sI Gr ivc aolfd nhIN sI kfPI dyr qoN sfDU sMqf dI syvf krdf sI, ibn boilaF sB ikC jfxdf iks awgy kIjY ardfs. mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb ny Aujfgr isMG dy Gr jf ky mn dI Éhis pUrI kIqI puwqrF dI bÉiÈÈ kr ky nqm dfn dy ky inhfl kIqf. bolo BfeI jI vfihgurU]

 

awgy sfKI bfr dyÈ dI cwlI

 

ÈMn 1907 nMU bfr duÈ nnkfxy sihb qoN awgy mulqfn ivc dI JfkI lYNdy hoey pRhlfd dy asQfn qy Èms qbryj dI jgHf dyKdy hoey gujrfq Èihr cly gey. gujrfq ivc smq nrYx dfs jI cMgI brkq vfly sfDU sn. ieQy do mhIny kuJ idn mhfrfj jI Tihry eys leI ielfky dI JfkI lYNdy hoey muV aMimRqsr ivc afey, aMimRqsr cfr mhIny ds idn Tihry. rfmdfs srF vwl iek KMzfl sI Aus ivc bYTy sn kfPI sMgq afp jI dy drÈnF df afnMd mfx rhI sI. hfkm isMG ipMz DlOqy df nMbrdfr iesnfn krky lMGdf jf irhf sI. kol bYTy iek syvfdfr nMU hukm kIqf jfAu Aus jFdy rfhI nMU moV ky lY afAu. syvfdfr ny hfkm isMG nMU mhfrfj df hukm kih suxfieaf. hfkm isMG ny ipCFh muV ky jdoN vyiKaf qF awgoN mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI alP avDUq msq rUp ivc bYTy sn. hfkm isMG drÈn krky hYrfn hoieaf afKx lwgf ieh kI Kyz rcI hoeI hY hor df hor Kyz vriqaf hoieaf hY, mhfrfj jI df hukm smyN smyN dI bfq huMdI hY jYsf inMrkfr vwloN hukm huMdf hY qYsy hI rMg ivc rihxf pYNdf hY. hfkm isMG nMU awgy jfx df hukm kIqf. afp kuJ dyr aMimRqsr ivc Tihr ky iek sfl ds mhIny bfr dyÈ vwl mfJy dIaF sMgqF nMU qfr ky muV sMn 1907 ivc Pyr duafby uipMz rfjpur smrfVI dy drimafn ivc BfeI syvf isMG dy toBy dy kMZy qy jf bYTy. iqMn idn iqMn rfqF Tihr ky ipMz rihpy af gey. ipMzoN lihMdy vwl JfrI vfly KUh dy nfl hrI isMG dy vfVy mohry iek roVf df Zyr ipaf sI, ZyrI nfl Zo lf ky bYT gey, awj do sflF ipwCoN sohxy pRIqm jI dy drÈn hoey. rihpf invfsI sMgq mhfrfj dy afvx dI Ébr sux ky aYsy drÈnF vfsqy byhbl ho ky AuwT BwjI ijvyN kfhn dI bMsrI dI DuMn sux ky ibRj dIaF gopIaF gop ibMdrfbn nMU GrF dy kMm kfË Cwz ky dOV pYNdIaf sn. aYsy hI rihpy dy nr nfrI mhfrfj jI dy drÈnF nMU afey ijvyN ppIhf suafqI bUMd nMU pf ky iqRpq ho jFdf hY. crfkI ipafs qpdy sIny dI qVP buJf ky swcy pRymI Ausy sohxy mfhI dy drÈnF df rs mfx rhy sn. Aus nUrI TMzI ÈIqlqf BrI aMimRq vrgI Jlk dy nËfry lY rhy sn. mhfrfj dy pYrI nf joVf sI nf koeI bsqr pihinaf sI alÌ avDUq inMrkfr nfl Aus qyl vq Dfr ilv lIn ho ky juVy bYTy sn. sMgq ckor dI qrF bVI nIJ nfl Aus ielfhI muKVy dy drÈn kr rhI sI. aYny icr nMU iek sMq amrdfs ipMzoN pUrb vfl dy pfsy rihMdy sn Auh vI drÈn nMU afey. dUroN hI dyK ky mn ivc muskurfey ik rfjf sfihb jI ny srIr dI suwD buwD nhI rwKI, amrdfs jI dy mn dI avsQf nMU smJ ky mhfrfj jI afKx lwgy AuproN qF sfDf inmÈkfr krdf hY aMdroN kuC hor hI smJdf hY, "bud budf srIr eyh srIr nhIN dyK Buwl Bwjxy dI vfr iehnF pl nhIN lfvxf."ikaf bsfsf ies Bfzy kf ieqnf ku lfgy TwTkf sMq amrdfs afpxy afp nMU bhuq cqur cMgf ivdvfn AucI cflI vflf smJdf sI. mhfrfj jI sB idlF dIaf jfnx hfry BfvyN koeI ikqnf vI aflm hovy afAuNdy dI hI inÈf kr idMdy sn. amrdfs jvfb sux ky ÈrimMdf ho igaf. bfbf srmuwK isMG jI dy pwuCx qy amrdfs jI ny afpxy mn dI sfrI gwl Kohl ky dwsI, srmwuK isMG, hrI isMG, mINhF isMG, CwjU Jir iehnF dy Bf df qF hnyr ipaf sI mhfrfj dy afvx qy iehnF dy Bfa df qF cMd cVH igaf. DrqI qy pYr nf lwgy, sfvx dIaF JVIaF vFgr awQrU vgdf qipaf hoieaf sInf drÈn pf ky TMzf kIqf ikAuNik ieh swcy pRymI sn iehnF leI siqgurF df ivCoVf jYsy nIr qoN ibnF mClI df jIvn nhIN huMdf, ckvI sUrj qoN ibnF murJf jFdI hY swcy pRymI gurU dy drÈn ibnF murJf jFdy hn. BfdroN dy idn sfrf idn pYNdI grmI ivc alÌ avDUq nMgy hI roVF dI ZyrI nfl Zo lf ky pey rihMdy Èfm nMU bfby srmwuK dy vfVy koTVI ivc cly gey. pihlF vFg nf ijafdf Tihrn idMdy nf vcn krdy sI prÈfdf vI hwQ qy hI Ckdy sn dUjy idn gurduarf qÉq sfihb afpxI kutIaf ivc jf bYTy kuJ idn eyQy Tihr ky iek idn rfq nMU AuwT ky ipMz iJMgVf vwl jf inkly.

bolo BfeI jI vfihgurU] awgy sfKI hor cwlI

-

 

awgy sfKI iJMgVI jfx dI cwlI

mhfrfj bfr dyÈ dI sMgq nMU drsn dy ky pfpI jIvF df AuDfr krky 1907 nMU BfdroN ivc afey sn muV duafby ivc kuJ idn rihpy Tihr ky iPr iJMgVI gey mMukdpur aqy iJMgVF dy drimafn ivc iek CwpV sI Ausdy kMZy qy jf bYTy, hOlI hOlI ielfky dy lokF nMU pqf lwgdf igaf nfB kMvl rfjf sfihb jI dy sflF bfad muV drÈn afx idwqy. ipMz iJMgVF df Bwulf lMbVdfr swbb nfl Aus CwpV vwl nMU inkilaf. iesdf KUh vI ies pfsy hI sI qF awgoN kI dyKdf hY ik mhfrfj jI iblkul awlÌ nMgy CwpV kMZy qy bYTy hn. drÈn krky bhuq hYrfn hoieaf. bVI hI ibblqf nfl mhfrfj jI dy crnF qy izwg ipaf, bynqI kIqI swcy pfqÈfh ieh kI Kyz rcI hoeI hY. mhfrfj jI smfDI ivc juV ky inMrkfr nfl ilvlIn sn. krqfr dy crnF ivc surq juVI hoeI sI. Buwly nMU koeI jvfb nhIN idwqf Buwlf AuwT ky ipMz vwl clf igaf . ipMz jf ky srdfrF dy GrIN jf dwisaf. sfry ipMz ivc ieh KBr sux ky Jrnftf hI Cf igaf lokI pRym ivc msqfny ho ky Aus mfrUQlF ivc sohxy pRIqm dy drÈn nMU ieAuN nwTy ijvyN kfhn dI bMsrI sux ky gokl dy gop qy gopIaF Bwjdy sn. srdfr hrnfm isMG qy hor ipMz dy lokI mhfrfj jI dy jf drÈn kIqy. pfqÈfh nMU msq rUp ivc dyK ky bhuqy pRymI vYrfg ivc hI msqfny ho gey. bynqI kIqI swcy pfqÈfho ngr ivc jf ky crn pfE. srdfr hrnfm isMG df pRym dyK ky mhfrfj jI sMgq dy nfl cl pey. srdfr gurbÉÈ isMG dy Gr jf ky ieÈnfn kIqf. mfeI nMdI prONTy bxf ky KMz qy mwKx Qfl ivc rwK ky mhfrfj jI dy awgy Diraf. awgy pfqÈfh jI ny KMz, iGAu qy proNTy kuwiqaF nMU pf idwqy awgoN boly,"ieh qF Kfxf gRihsQIaF df hY."sfDU df Kfxf qF vysx df pRÈfdf, lwsI qy gMZy nfl huMdf hY. Aus vyly nMdI qy ikraftI pIh ky CoilaF df prÈfdf qy Auwpr gMZf rwK ky ilaFdf, mhfrfj jI ny hwQF Auwqy rwK ky pRÈfdf Ck ilaf. koeI pfqr nhIN ilaf pRÈfdf Cwk ky iPr bfhr AujfVF ivc hI cly gey ijqny vI afÈk, PkIr dunIaF qoN suwKF qoN Audfs ho ky ies sMsfr dy JUTy irÈqy nMU smJdy ieMnF dI afÈkI imwqrqf phfVF dIaF cotIaF nfl huMdI hY, mfrUQlF qy itwibaF, vxF qy prbqF qy vwgdy dirafvF nfl dosqIaF huMdIaF hn pfxI dIaF CwlF ÈIhF qy ÈyrF swpF nfl Xrfny lwgy hoey huMdy hn. ikAuNik afÈkF nMU rMg mjITI ciVHaf hoieaf huMdf hY. dunIaF rMg nf afvy nyVy, rMg hwsy rMg rovy cup vI kr jfhu, prvfh nfhI iksy koeI bfj swcy nfhI. aYsy hI rwb dI rËf ivc gujrdy rihMdy hn rwb dI rËf nfl gwlF krdy hn mhfrfj iesy hI ielfky ivc CwpV qy af ky bYT gey. nf koeI gl bsqr sI, nf koeI pMlG ibsqrf, nf koeI mihl mMdr, rfq idn bfhr hI KyqF ivc irhf krdy sn alÌ afhr alp vI ikAuN nf hovy korI, vgdy TikaF, pYNdIaF bfrÈF, ilÈkdIaF ibjlIaF, phfVF vrgIaF lMmIaF lMmIaF iÈafl dIaF rfqF, bwbr Èyr vFg bfhr hI jMgl ivwc kwtdy sn. ieho ijhI ÈÉq Dfrnf nMU dyKky iÈwK syvkF pRymIaF df kflËf Ptdf sI. afp qF rjfeIaF dy suwK lYNdy sI sB dunIaF df vflI sohxf pRIqm mfqf sfihb dyeI df cMn bfhr grmIaF qy srdIaF sIs ‘qy shfrdf sI. pr ieho ijhI grmI koeI sfDfrn mnuwK nhIN shfr skdf. afp grmIaf srdIaF dy mflk jy sn, iek idn ipMz dy bhuq sfry bMdy iewkTy ho ky ipMzoN qury ies iKafl nfl ky bynqI krIey ik pihlF dI qrHF mhfrfj jI bsqr pihinaf krn qF cMgI gwl hY. jdoN ipMz ieh iewkT ho irhf sI qF kol bYTy hOldfr nwQf isMG nMU mhfrfj kihx lwgy,"nwQU awj pMcfieq iewkTI ho rhI hY. ieMny icr nMU ipMzoN kfPI bMdy iewkTy ho ky inkly, sMgq nMU jf ky crnF ivc inmÈkfr krky bynqI kIqI swcy pfqÈfho afpdf hukm hovy qF afp jI vfsqy bsqr lY afeIey. inmrqf BrI bynqI sux ky iek rumflI lY afAux df hukm kIqf. hrnfm isMG rumflI dy nfl hI iek cfdrf vI bxf ky lY afieaf. hOlI hOlI arËF kridaF kridaF mhfrfj jI dy kuJ idnF bfad iek cOlf vI puaf idwqf pr nyVy iksy nMU nhIN sI lwgx idMdy. dUroN hI slfm kr ky lokI ipwCy hwt jFdy sn. jy koeI mn aMdr kutlqf rwK ky pyÈ huMdf sI qF afAuNdy dI hI qbIaq sfÌ kr idMdy sn. eyzy blI, ieÈr kotI qrkfl drÈI, qwqivqy sB Buq BivwKq vrqmfn Gt Gt ky amqr kI jfnq, Bly bury kI pIr pCfnq vfly aMqrjfmI sn. bolo BfeI jI vfihgurU] awgy sfKI hor cwlI

 

awgy sfKI sfihb idafl dy AuDfr dI cwlI

mhfrfj jI iesy hI pfsy keI idn bYTy rhy.kdy AuTky sqluj diraf dy kMZy qy jf bYTdy sn. pfxI dIaF lihrF dy nËfry qwkdy rihMdy sn diraF dIaF sYrF krky mukMdpur dy drimafn sfbH idafl vfsqy afb-ey-ihXfq dy ipafly leI bYTy sI. idl awj iksy anOKy hI rMg ivc rMgdf jFdf sI mn aMdr KuÈI dI hirafvl zlHkF mfrdI sI awj iksy hor hI dyÈ dIaF JfkIaF dy nËfry idmfg ivc GuMmdy hn awj sfbH idafl nUM koeI pqf nhI sfry dunIaF dy irÈqy twut jfxgy awj sfbH idafl nUM kuJ pqf nhIN ik myrf kmfl pIr afby hXfq df ipaflf leI bYTf hY awj sfrIaF ipClIaF mËdUrIaF dI imhnq iml jfvygI awj sfrI syvf df myvf aMimRq Pl gurU kfml dI rcnf bI pivwqr ho ky imlygf awj kfieaF vI amr ho jfvygI awj sfry kfrj rfs ho jfxgy jnm mrn dy sMkt kwty jfxgy awj cmVy dI kYd qoN sdf leI brI ho jfvFgf ikAuNik mhfpurÈF dI syvf kIqI hoeI ibrQI nhIN jfdI mhfpurÈF dI syvf kulF df AuDfr kr jFdI hY sfDU dI syvf inMrkfr dI syvf mMnI jfdI hY sfDU dI syvf krn dy nfl lok prlok ivc muwK Aujlf ho jfdf hY sfDU dI syvf krn nfl sB lyKy muk jfdy hn sfDU dy muK AUjl hoq sfbH idafl mhfrfj dI syvf bVy pRym nfl kiraf krdf sI bhuq suMdr joVf suwcy iqwly nfl kwZ ky mhfrfj jI qoN KuÈIaF hfsl krdf sI pihlF 50 sfl mhfrfj joVf pihndy rhy sn bcpn qoN hI sfDU sMqF dI syvf krnI, vMz ky Ckxf, Drm dI ikrq krnI. Drm dI kmfeI krky amn Kfvy qF sInf bhuq jldI sfP ho jfdf hY kbIr jI ny vI iliKaf hY ‘kbIr mn inrml Bieaf jYsy gMgf nIr pfCyN lfgo hr iPry kihq kbIr kbIr, awj sfbH idafl jI dI sfrI syvf QF pfeI ‘sfD kI syvf ibrQI nf jfey, sfD kI syvf nf pohy Drm rfey,sfbH idafl jI mhfrfj jI dy crnF qy af ky isr rwK idwqf bVy icrF df drÈnF df ipafsf sI ikAuNik do sfl bfad siqgurF dy drÈn hoey idl qVp irhf sI nYx locdy sn drÈn krky sInf srd ho igaf pfqÈfh ny ÈrdfeI Cwkidaf CwkidaF do Guwt sfbH idafl vwl nUM kIqy qy hukm kIqf lAu myry ipafry afby ihCfq df ipaflf.jdoN Auh pivwqr ÈrdfeI df Guwt rgF ivc lMiGaf qF sfbH idafl dy kvfV Kul gey idvX idRÈt KulH geI mjITI rMg ivc rMg af igaf nfnk ndrI nidr inhfl hukm kIqf sfbH idafl jfAu qYnUM iswDf mYN dfKl kr ilaf hY hukm kIqf hux Gr nhIN jfxf sfbH idafl nUM qOr idwqf siqgurF df hukm mMn ky qur qF ipaf pr ajy Gr df kuJ ipafr sI guxfcOr dy kol jf ky iPr Gr vwl cl ipaf sfbH idafl ies gwl nUM Buwl igaf ik myrf kfml pIr sBnF gwlIN smrQ hY sB QfeI dyK irhf hY ijsdy sIq pRÈfd ivc aynI ÈkqI hY ijhdy Ckx nfl bRhm igafn dI pfpRqI ho geI hY ijhdy Ckx nfl qrlokI dI Kbr ho geI hY ieh nhIN sI jfxdf sfrI klf kudrq myry murÈd dy hwQ ivc hI hY iksy nUM ijvF dyvyN Bfvy mfr dyvy klf dy vI skdf hY Br vI skdf hY KflI vI krvf skdf hY ijhVf guMigaf qoN gIqF df pfT krvf jFdf hY ipMgly qy lUilaF nUM phfVF dI sYr krvf skdf hY Gt Gt dy jfnx vflyN qoN koeI corI ikvyN rwK skdf hY jdoN sfbH Gr vwl quiraf idsxoN vI bMd ho igaf iPr BY af ky ipCy muiVaf, idsx lwgf bYT igaf kuJ icr ipCoN Gr vwl quirAf iPr pqf nhIN kI klf iKcI bYTy iqMn mIlF qoN jo siqgurU vwloN ikrpf hoeI sI AuQy idbckU iPr BMd ho gey jo roÈn hoieaf sI AuDroN swKxf ho igaf igafn icrfg buwJ igaf jdoN ieh dÈf hoeI iPr rox lwgf nf Gr jogf irhf nf sfDU irhf byVI nf pfr nf Aurfr ivckfr diraf dy hI Joly Kfx lwgI mn vYrfgI ho igaf muV gvfcI cIË nUM lwBdf iPrdf pr vwKq KuMiJaf hwQ nhIN lwgdf sfbH idafl ijvyN Gfty df mfiraf vpfrI inmoJUxf ho ky mwQf puxdf hovy iesI qrF ieh idÈf sfbH idafl dI ho geI Èrm df mfiraf muV siqgurF dy sfhmxy vI nhIN jFdf hor ju mhfrfj jI dy pRymI sn AunF dIaF imMnqF krdf iPrdf myrI qF gwl KËUr qy cVH ky izgx vflI ho geI myrI tuwtI gMZx vflf koeI sUrmf myry qy qrs kry mYN Ausdf dfs hovFgf buwlyH Èfh vFg dUro dUro pIr nUM mnfAuNdf iPrdf hY kfPI dyr sfbH ivXogIaF vFg iPrdf irhf Kfxf pIxf hwsxf bolxf sB jFdf irhf bYrfg nfl mMn ÈuD sfP qy pivwqr ho igaf ‘vsqU aMdr vsq smfvy dUjI hovy pfs iek idn bfby srmuK isMG ny mhfrfj awgy sfbH idafl bfry arj kIqI swcy pfqÈfh jYsy bflk Bfey suvfey lwK aprfD kmfvy Gr afey iJVky bhu BfqI bhuV ipqF gwl lvy subfey aogux bÉÈ lfAu afgY mfrg pfxY sfbH idafl bhuq imMnqF krdf iPrdf hY bhuq afiËË ho cuwkf hY srmuK isMG qyrf kihxf nhIN moV huMdf cMgf pyÈ kro mhfrfj jI df hukm imilaf srmuK isMG jI ny Jwtpwt sfbH idafl vwl munÈI nF df iek bMdf Byj ky sdvf ilaf munÈI vI mjfry df afDrmI hI sI sfbH idafl sunyhf sux ky Jwt qur ipaf srIr Qr Qr kMbdf lwqF iQVk rhIaF sn. dUroN hI gwl ivc pwlf pf ky zMzvq zMzfAuqf krdf siqgurF dy pyÈ hoieaf af ky crnF qy Zih ipaf sfbH idafl df vYrfg byÈmfr Cuwt ipaf awgoN siqgurF imhrbfn ho ky boly sfbH idafl ingF Auqfh cuk dyKf qyrI ingF sfP hY sfbH idafl ny bhuq nIvIN ijhI nËr nfl qrsfAuxI ijhI nËr nfl siqgurF vwl qwikaf qy jdoN nyqrF nfl imly iPr aYsf rMg ciVaF sfbH idafl nUM koeI ÈuwD nf rhI BrpUr kr idwqf srdfr hrnfm isMG nUM ieÈfrf kIqf nfimaF koeI korI Jfjr pfxI dI Brky lY afAu mhfrfj jI ny afp kulfvf Brky sfbH idafl nUM AuTfieaF pr AusnUM koeI surq nhIN hY nfm KumfrI nfnk cVI rhy idn rfq aYsf nÈf iplfieaf myry kfml pIr dI ÈkqI AuTo AuTf ky BrI hoeI pfxI dI Jjr mUMh nUM lfeIN aynI qyËI nfm dI sI ik Jfjr pfxI dI pI igaf pfxI iplf ky AuTf ky KVf kIqf hukm kIqf cloN jhF pr qumfry pYr vgdy hn cly jfAu ieQy rihx df qumfrf koeI kfm nhIN hY bs hukm dy ky qor idwqf pqf nhIN ikDr clf igaf bfad ivc Pqyh isMG ny Bfl kIqI pr ikqy nf lwBy iek vfrI bhuq dyr bfad Pqyh isMG ny mhfrfj jI dy crnF ivc bynqI kIqI swcy pfqÈfho ikqy sfbH idafl dI dws pfAu drÈnF nUM mn bhuq loc irhf hY afp dI ingF qoN akfÈf pqflf ivc kMm krdI hY qrlokI nfQ ho mYnUM dwso ijQy vI hovy mYN jf ky drÈn kr lvF biTMzy styÈn df ieÈfrf kIqf ieh dfq pfqÈfh qoN lY kY Pqyh isMG biTMzy jf ky jdoN styÈn qy Auqiraf iek ipwpl dy Qwly iek QVf bixaF hoieaf sI Aus Qvy qy iek PkIr msq godVI Aupr leI hoeI ipaf sI msqF nUM dyK ky iksy koloN puCx clf igaf peI ieh msq ikQoN dy ny nF kI hY pUrI pCfx nf lwgI jdoN puC ky muiVaf qF AuQy dyiKaf AuQy kuJ vI nhIN sI bQyrf toldf iPiraf koeI pqf nf lwgf ikDr cly gey muV hfr Qwk ky Gr af igaf ieho ijhI mhfrfj nfB kMvlrfjf jI dI ingF ivc ÈkqI sI pfpI jIvF nUM Bv sfgr qoN pfr kr idMdy sI ijs vwl imhr BrIaf nËrF nfl qwk idMdy sn.bolo BfeI jI vfihgurU. awgy sfKI hor cwlI.

 

awgy sfKI hor cwlI

 

iJMgVF qoN AuTky mhfrfj ipMz rihpy bfby srmuK isMG kol gey kuJ idn rih ky kurUkÈyqr vwl nUM jf inkly sUrj gRihx df mylf jf dyiKaf do ZfeI mhIny iesy hI pfsy ivcrdy rhy ipCoN mUsfpurIey sMdr isMG df ipqf vjIr isMG ibmfr ho igaf bhuq mhfrfj jI nUM Xfd krn lwgf suMdr isMG bsMq isMG nUM afKx lwgf ijQy vI mhfrfj jI lwBx Bfl ky lY afA myrf idl drÈnF nUM loc irhf hY mhfrfj jI df koeI iksy nUM pqf nhIN ik ikDr ielfky nUM jf inkly vjIr isMG df afKrI tfeIm sI afKrI nIr vgfAuNdf hoieaf pfqÈfh nUM Xfd krdf mhfrfj jI vjIr isMG dy pRym dI iKwc kurUkÈyqr dI JfkI lYNdy hoey srhMd ropV dIaF srhMd ropV dIaF sYrF krdy hoey ipMz mUsfpur ijs idn vjIr isMG dy pRym dI iKc kurUkÈyqr dI JfkI lYNdy hoey srhMd ropV dIaF sYrF krdy hoey ipMz mUsfpur ijs idn vjIr isMG akfl clfxf krnf sI muMdr dI muhry PlfeI hyTF af ky bYT gey mUsfpur qoN iek mUlf isMG sUbf hnyry iksy kMm vwl jf irhf sI pfqÈfh bYiTaF nUM dyK ky inmÈkfr kIqI muV af ky mMdr isMG nUM dwisaf ik pfqÈfh quhfzI PlfhI hyT af ky bYTyy hn mMdr isMG nMgy pYrIN hI suxky nwisaf aYny icr nUM pfqÈfh vI AuT ky Gr vwl nUM af rhy sn mhfrfj iswDy rvF rvIN vjIr isMG dI mMjI kol jf KVy hoey afKrI svfs sI mn ivc bhuq KfihÈ sI siqgurF dy drÈnF dI ipafs sI.aMq smyN drÈn dy ky vjIr isMG dI mnokfmnf pUrI kIqI qy mokÈ bÉÈ byVf pfr kIqf. afp jI dy KiVaF qy hI vjIr isMMMMG pRfx aMq ho gey muMdr isMG df Gr Aus vyly kwcf hI huMdf sI mhfrfj jI koTy qy cVHky bYT gey vjIr isMG df sMskfr krn df hukm kIqf sMskfr krn qoN bfad ipwCy dI sMgq mhfrfj jI dy drÈnF nUM afAux lwgI mMdr isMG vwzI sfrI zwl pqfisaF dI Brky mhfrfj crnf ivc afx rwKI hor vI lok drÈn Bytf koeI kuC, koeI kuC ilafvy imÈrI, dfKF, Cuhfry afid dy srkfr awgy Zyr lwg gey pMj rupey dy pqfsy muMdr isMG ny Aus vyly ilaFdy sn. kwcy koTy pur bhuq sfrI sMgq iewkTI hoeI pRqfp isMG vI drÈn vfsqy afey awgoN dyKx qF sfrf koTf sMgq nfl BiraF hoieaf sI pRqfp isMG dy mn ivc Brm hoieaf aYnI dunIaf kwcy koTy ‘qy bYTI hY koTf ËrUr izwg pvygf ipwCy muVn lwgf awgoN mhfrfj jI idl dI buJ ky hukm kIqf BfeI awgy af jfAu ieh koTf izgdf ZihMdf nhIN ieh qF sgoN pwkf bxI jFdf hY ieh qF awj koTI bx geI hY awj ieQy vwzIaF vwdIaF iblizMgF hn jdoN mhfrfj jI ny aYsf afiKaf qF pRqfp isMG dy nrMjx isMG JUTy ho gey pRqfp isMG qy nrMjx isMG inmÈkfr krky sMgq ivc hI bYT gey mhfrfj sMgq nUM AupdyÈ dy ky inhfl kr rhy sn koeI nO ds vjy qk sMgq nUM AupdyÈ dy ky pRÈfd vrqfAux df hukm kiqf sMgq ivc pRÈfd vrqfieaf igaf sV nUM jfx dI CuwtI idwqI geI koTy qoN AuTky mhfrfj jI ipMz dy pwCm vwl dy pfsy iek JuMz ijhf sI Aus ivc cly gey gxyÈf Gumfr qy muMdr isMG jI vI nfl hI sn hukm kIqf gxyÈf ieÈnfn krn vfsqy pfxI lY afAu muMdr isMG qy gxyÈy ny cONkI qy pfxI dI gfgr iljf ky ieÈnfn krfieaf gxyÈy ny vI mhfrfj dI syvf kfPI icr kIqI srIr Cwz jfx kfrx AunF koloN koeI bcn nhIN ley gey hor keI isafxy bMidaF qoN pqf lwgdf hY ik gxyÈy ny bhuq dyr syvf kIqI AuQy mhfrfj jI ny muMdr isMG nUM pRÈfdy vfsqy kIqf pRÈfdf Ckx qoN bfad muMdr isMG nUM ipMz vwl qor idwqf afp phfV vwl nUM jf inkly anMdpur sfihb kIrqpur sfihb ies ielfky dIaF sYrF krdy hoey muV iek idn kfvF dy mjfry af Tihry ieQy iek mhInf kuJ idn rhy ies ielfky dy lokF nUM AupdyÈ krky awgy gVHÈMkr dy ielfky nUM jf inkly hOlI hOlI tihldy tihldy sujoN aqy ikwqxy dy ivckfr kfPI rMd hY morfvlI, sujoN qy ikqxy dy drimafn jf bYTy.

 bolo BfeI vfihgurU.

 

afgy sfKI sujoN dI cwlI

 

1909 ivc mhfrfj 13 mwGr nMU mUsfpur qoN phfV vwl nMU cly sn. mfG dy idnF ivc mhfrfj suwjoN dI jUh ivc afx bYTy. AunHF idnF ivc mhfrfj jI Auwqy pqlI ijhI cfdr sI rfq pur idn bfhr AujfVf ivc hI rihMdy sn. aTfrF vIh idn iesy hI pfsy rhy nf kuJ KfDf nf kuJ pIqf. nfm dy hI AuDfr qy rihMdy sn. jdoN aYsI cflI ipMz dy lokF ny dyKI suxI bhuq sfry bMdy mhfrfj jI dI syvf ivc jfx lwgy. hrijMdr isMG, hrmwuK isMG, nMrjx isMG, virafm isMG, sIql isMG, krm isMG, Bgvfn isMG, lihxf isMG ijnHF ivcoN hrijMdr isMG mhfrfj jI nMU pRÈfdf Ckfieaf krdy sn. nMrjx isMG qy hrijMdr isMG jI pfsoN sfrI kQf sux ky ilK irhf hF. jo kOqk sujoN ivc afp jI ny aijhy kIqy nMrjx isMG dy Kyq ivc gurduafrf bMglf sfihb bixaf hoieaf hY. jdoN pihlF pihlF mhfrfj jI ies ipMZ dI jUh ivc afey zMgr cfrn vfly lok af ky gwlF kiraf krdy sn ipMz ivc iek PkIr hY. rwb df rUp hI Auqiraf hoieaf hY nf kuJ KFdf hY nf kuJ pINdf hY. poh mfG dI srdI ivc bfhr hI rihMdf hY. nMgy pYrIN hn nf koeI Auwpr kwpVf hY pqf nhIN ieMnI srdI ivc ikvyN bfhr rihMdy hn. pqf nhIn grmI srdI ieMnHF dy hukm ivc cldI hY nf koeI mMjI lYNdy hn nf koeI kwpVf hY. iek gwl alÌI hI pihnI hoeI hY srdI nfl pey pfxI jMm jFdy hn. hrijMdr isMG ny dwisaf jdoN kdI asIN syvf vfsqy bynqI krdy huMdy sF qF dUroN hI ipwCy moV idMdy sn. jdON ies qrHF iek mhIny kuJ idn lMG gey ipMz vfsI lokF df idl bhuq kMb AuwiTaf. aYnI kiTn Dfrnf Gor qpwsvI koeI inMrkfr df hI rUp hI sfzy ipMz dI jUh ivc sfry ipMz nMU Bfg lfAux vfsqy afieaf hoieaf hY. mhfrfj keI vfrI iewDr AuwDr dUr nyVy cly jfieaf krdy sn muV iPr ies hI pfsy bYT jfieaf krdy sn. sfrf iKafl ienHF hI Kyq ivc guËfr Cwizaf. isafl bIqx qoN bfad bMsq ruwq afAux ‘qy iKËf qoN bfad muV iPr sB pfsIN hirafvl hI hirafvl nËrI afAux lwgI. PslF qy bxf prbqF ‘qy kihr df nUr iKiVaf hoieaf nËrI afAux lwgf PuwlF dIaf bfVIaF Auwqy Bory pey gUMj rhy sn. KuqF ivc gMdlF Puwt Puwt ky KyqF nMU rMg lf rhIaF sn. PÊx cyqr dy idnF ivc ipMz dy lokF ny mhfrfj jI dy crnF ivc bhuq bynqIaF krky ipMz dy pwCm vly pfsy nMrjx isMG dy Kyq ivc iek kuwlf bxf idwqf. mhfrfj kuwly ivc rihMdy rhy. iek idn hrijMdr isMG mhfrfj jI vfsqy pRÈfdf lYx vfsqy igaf. mhfrfj jI ny awgo hrijMdr isMG nMU ieÈfrf kIqf dyK hrijMdr isMG ikwzy mihl pey hoey hn. ikwzIaF ikwzIaF koTIaf peIaF hoeIaf hn dyK hIry lflF nfl jVIaF hoeIaF hn. Aus vyly sujoN ivc koeI pwkf mkfn nhIN sI. awj sujoN ivc kwcf mkfn nËrI nhIN afAuNdf. sB lokI mflo mfl hn bVIaF bVIaF iblizMgf hn. ieh BivwKq bcn afp jI ny cflI sfl pihlF hI rmË ivc hrijMdr isMG jI nMU dwsy, iek sfl afp jI Aus kuwly ivc rhy. AusqoN bfad ÈIql isMG dy Kyq ivc iek PlfhI sI PlfhI df zfxf iek pfsy nMu lÌmF sI. PlfhI qy mxF bxf ky rihMdy rhy. iek sfl qoN bfad hrijMdr isMG df BfeI virafm isMG jo cIn ivc rihMdf sI. vI afp jI df bhuq syvk bx igaf. mn ivc sok AuwiTaf mhfrfj jI vfsqy iek bhuq sohxf bMglf iqafr krfvF. hrijMdr isMG nMU afKx lwgf BfeI sihb jI jy qusI afKo qF afpxy KUh dy iek cIn dy PYÈn df bMglf bxf dyvF, swcy pfqÈfh irhf krngy. hrijMdr isMG afKx lwgf iesqoN hor ikhVI gwl cMgI hY. lwkV qy iewtF lY aFdIaF, ijs idn nINh df mhUrq krnf sI. mhfrfj jI dy crnF ivc bynqI kIqI swcy pfqÈfho afpxy pivwqr hwQF nfl bMglf sfihb dI nINh rwK afAu iewt rwKx vfsqy mhfrfj jI afey. AuwQy iewtF suwtIaF hoeIaf sn ijwQy bMglf sfihb dI nINh rwKxI nIXq hoeI sI. hrijMdr isMG df KUh Cwz ky iqMn Kyq awgy cly gey iek jgHf pur jf ky KVy hoey afh jgHf hY sfzI jy koeI Cwz dyvy. Kyr sfry lokI syvfdfr nfl hI sn sB ny bynqI kIqI swcy pfqÈfho ijwQy hukm kro AuwQy hI bMglf sfihb bxf idwqf jfvygf. Auh Kyq nMrjx isMG df sI. nMrjx isMG nMU pihlF hI ipMz Byj idwqf hoieaf sI. ik dyÊ bxf ky lY afAu. nMrjx isMG jdoN dyg bxf ky lY ky afieaf mhfrfj inÈfn dyhI nMrjx isMG dy Kyq ivc hI dy rhy sn. nMrjx isMG dyK ky bhuq hI KuÈ hoieaf vYrfg nfl awQrU vgfAuNdf hoieaf crnF ‘qy Zih ipaf, mn KuÈI nfl gd gd ho AuwiTaf. nINh puwt ky bMglf sfihb dI iemfrq dI iewt rwKI srkfr df hukm ieh sfzf qÉq bhuq vwzf 16 GumfvF ivc hovygf 7 GumF ivc qF myrI sMgq dy afey hoey gwzy hI KiVaf krngy do GumfvF ivc myrI sMgq dy joVy hI rwK hoxgy ieh hukmnfmf dy ky afp iPr Ausy hI mno qy cly gey. sMn 1911 idn buwDvfr 13 sfvx nMU bMglf sfihb dI nINh rwKI sI. hrijMdr isMG ny ikhf ik mYN gVHsMkr qoN imsqrI lY afvF jFdf jFdf pfqÈfh mhfrfj jI dI ieËfjq lYx igaf qF awgoN hukm hoieaf syvfdfr afpy hI af jfxgy. kuC dyr hoeI qF mMgl rfm goslF qoN mINhF isMG, rihpy qoN mUsfpur, Bromfjfry, iJMgVf qoN lwkV df qy bfkI sB kMm krn vfly syvfdfr phuMc gey. iemfrq ÈurU kr idwqI bMglf sfihb bhuq sohxf bx igaf. Q wly Borf iek Cwq Auwpr jf ky bxfeI do CwqF bx geIaf. AuprlI Cwq nMU mhfrfj jI dyviqaF dI Cwq afiKaf krdy sn. hr roj Duaf ky DUp duaf ky ivCfeI krvf idMdy sn. Aus Cwq qy sryafm bMdf nhIN sI jf skdf iek syvfdfr ÈIql isMG dI izAUtI sI hr roj ieÈnfn krvf ky Dup dyxf, bMglf sfihb pUrf iqafr hox qoN bfad ipMzoN bIbIaF kfPI sMgqf pRÈfd bxf ky Èbd pVHdIaF mhfrfj jI dy drÈnF nMU afeIaF. jdoN ipMzoN sMgq inkl do Kyq gurduafry qoN ipwCy hI sn. AuwT ky afvfË idwqI iewQoN hI pRÈfd vrqf ky inmÈkfr krky muV jfvy. sMgqF Èbd pVH rhIaF hn,"qMU dy drÈn gurU myry sB sMgqF afeIaF drÈn nMU" mhfrfj jI kihMdy sn suxfgF hfly iewQoN hI muV jfvo. Aus vyly suxfgF jdoN myfr qÉq 17 GumF ivc pRPuwlq hovygf hfly qF asIN insfn hI lfieaf hY. pr Auwqy KloqIaF bIbIaF ny Èbd piVHaf,"qMU dy drÈn gurU myry asIN kOx vyly dIaF KVIaF." hrijMdr isMG nMu hukm kIqf ik iewQoN hI ipwCy muV jfx. kfPI lokF df pRym vDdf igaf pMj GumF jgHf bMglf sfihb dy nF luaf idwqI. mhfrfj jI jdoN mno qy hI rihMdy sn. AunHF idnF ivc mhfrfj jI dy pMj Gr bhuq syvk bx gey. bMglf iqafr hox qy mhfrfj jI bMgly ivc hI rihx lwgy. rihpf, iJMgVf, mjfrf, gOsl, Bromjfrf, mUsfpuroN, kfPI syvk hr roj drsnF nMU jfieaf krdy sn. koeI pMdrF vIh bMdy mhfrfj jI dy pfs hI irhf krdy sn. srdfr hrnfm isMG iJMgVf vfly nMU mhfrfj sdf nfl hI rwKdy sn afiKaf krdy sn ik ieh hmfrf vËIr hY. kdI kdI ieh vI afK idMdy sn ijn myrf drÈn krnf hovy Auh nfmy df hI drÈn kr lvy qF myrf hI drÈn ho jFdf hY. srmuwK isMG jI rihpy qoN hr roj sUrj dI itwkI inkldI nfl hI sujoN phuMc jFdy sn. drÈn krky vfps Èfm nMU iPr rihpy af jfxf ies qrHF sMgqF dI afvfjfeI kfPI bxI rihMdI sI. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI virafm isMG nMU jmF qoN CuwzfAux dI cwlI

 

hrijMdr isMG dy ipqf BfeI virafm isMG ibmfr ho gey. mhfrfj jI dy bhuq pRymI sI aYsf gRih cwkr lwgf keI idn qklIÌ rhI iek idn aYsf hoieaf svfs cldy cldy ruk gey. srIr TMzf ho igaf. virafm isMG dI advfihk dyh nMU jdoN DrmpurI ivc lY ky gey Drmrfj AuwT ky Klo igaf. awgoN dUqF nMU afiKaf Auh! jldI kro iesnMu vfps krky afvo. hF! Do iBafnk ijhIaf kfPI zrfAuxIaf ijhIaf sUrqF, do do isMg, cfr cfr AuNgl lMby lfl nyqr virafm isMg nMu pkVn lwgy awgoN Jtpt Drmrfj jI jmdUqF nMU afiKaf ipwCy ht jfE qusIN iesdy nyVy nhIn jfxf. ieh qF rfjf sfihb dy drÈn krdf irhf hY. syvf vI krdf irhf hY. hor dy nr sUqrF ijnF nMU dUq afiKaf jFdf sI. AunHF dy isMG nhIN sn iek plk ivc vfps lY jfAy. iesdI 15 sfl Aumr bfkI hY virafm isMG iPr AuwiTaf. sfrI khfxI Aus AuwT ky suxfeI 15 sfl hor jI ipaf. aYsI brkq nfB kMvl rffj sfihb jI dI syvf ivwc hY jo koeI jI kho AunHF kI jm kI qlb nf hoeI. iPr sfrI ijMdgI virafm isMG ny rfjf jI dy gux gfAuNidaF bsr kIqI. iPr ieh Dfrnf pVdf irhf kry,"siqgurU hoxgy shfeI vyly aMq dy"qyry syvk ko BAu kuC nfhI jMm nhIN afvY nyVy"aYsf mhFpursF dI syvf df Pl hY. iek idn nMrjx isMG mhfrfj jI leI pRÈfdf lY ky igaf. awgoN mhfrfj jI koeI guwJIaf rmËF mfr rhy sn. jrmn qy brqfnIaf qy hor keI mulkF dy nF lY lY ky kuC khI jFdy sn. ieh sMNn 1912 ivc aMgryj qy jrmn dIaF lVfeIaF dIaF rmËF mfr rhy sn. mhfrfj bhuq ruwJy hoey sn koeI gYbI hI gwlF krdy rhy. nMrjx isMG pRÈfdf hwQF qy lY ky hI KVf irhf ikAuNik mhfrfj jI dy ichry dI Jlk JlI nhIN sI jFdI. kuJ dyr bfad mhfrfj gflIaF dyx lwg pey. nMrjx isMG kihMdf isMG ik myrI bYTy dI kOzI DVk DVk krn lwgI hY pqf nhIN iksnMU guwsy ho rhy sn. jdoN QoVy icr bfad iek 40 sfl dI aorq ikqny vwloN cwlI afvy kfPI dUr hI sI mhfrfj kihx lwgy nMrjx AuwT CyqI kr rotI peI rihx dy sfnMU qF hor vI kMmF ivc ivhl nhIN lgdf. Auh sotI cuwk ijhVI AuqFh nMU mUMh cuwkI afAuNdI hY ÈflI dy igwty BMn suwt, hukm ikhVf moV sky. nMrjx isMG hukm pf ky sotf lY ky Bwj ipaf Aus afAuNdI hI aorq nMU afiKaf myry mohry nwT pY nhIN qF mYnMU hukm vjfAuxf hI pvygf. buwZI vI ivcfrI zrdI Bwj peI. nMrjx isMG kdy moZy Auqy GumF ky kdy iksy moZy qoN GumF ky BuMjy mfrI jfvy. kfPI dUr cly gey ikqny jy nyVy af ky ipwCy muiVaf jdoN nMrjx isMG muV ky afieaf qF mhfrfj jI kihMdy ik "nMrjx nF kuVI myry qy nf kuVI qyry mYN joVI ikwQoN bxf dyvF. buwZI df ieh sMklp sI ik myry puwqr df ivafh ho jfvy sfnMU ikqy iDafn dyxf suwJdf hY. jrmn dI jMg lwgI hoeI hY keI kMm krn vfly ivc pey hn" ieh bcn mhfrfj jI ny 1912 ivc afKy sn, sMn 1914 ivc lVfeI lwg geI. do sfl pihlF rmË mfrI sI Pyr pRÈfdf Cikaf. nMrjx isMG nMU CuwtI idwqI qy sfrI khfxI hrijMdr isMG qy nMrjx isMG ny ËbfnI dfs nMU suxfeI sI.

bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

-

 

awgy sfKI lVfeI dI cwlI

 

bMglf sfihb iqafr hox qoN bfad cVHdy sUrj vFg idn pur idn kfPI rOxkF vDdIaF geIaF. kuJ bMdy ipMz dy ies vDdI rOxk nMU vyKky eIrKF krn lwgy. ivco ivcI ipMz dy lokF nMU Brm ivc pfAux leI prfpogMzf krn lwg pey. ipMz dy do DVy bx gey. ies sMq dy ipwCy bhuq dunIaF lwgI hoeI hY ho skdf hY ik sfzIaF ËmInF Koh ky mfrpIt krky ipMzoN bfhr kwZ dyvy. ieho ijhI bgfvq dI lihr ipMz ivwc pYdf kr idwqI ijhVI ËmIn pYdfvfr dyx vflI hY sfrI ‘qy kbËf rfjf sfihb df ho igaf hY. ivcoN ivc kfPI bMidaF ivwc kutlqf dI lihr cwlI birafeI afeI iewk qy jdoN bMglf sfihb dI iqafrI krdy hoey mfeIaF nMU afK idwqf sI ik Pyr gIq suxfgf awjy tfeIm nhIN dUjI gwl mhfrfj pRÈfdf hrijMdr isMG qy nMrjx isMG dy GroN hI Cwkdy sn. keI vfrI hor lok hrijMdr isMG nMU afiKaf krduy sn ik gurU svfry kdI sfzy GroN vI pRÈfdf mhfrfj nMU Ckf idaf kro. kdI bMidaF dy iËafdf kihx ‘qy hrijMdr isMG ny jy pRÈfdf iksy GroN lY jfxf qF mhfrfj kihMdy sn ik hor bxf ky lY afvo aYsf keI vfrI afp jI ny kOqk kIqf pr hrijMdr isMG iPr ijnHF aMdr kfPI kutlqf sI AunHF dy GroN pRÈfdf bxf ky lY igaf. pRÈfdf awgy Dr ky inmÈkfr kIqf. mhfrfj aMqrËfmI sB Gt Gt dy jfnxhfry sB qrHF dy bury Bly sMklpF dy jfnxhfry hrijMdr isMG dy iqMn cfr krVIaF cpyVF mfrIaF, pMj swq gflHF vI kwZIaF. hrijMdr isMG nMu pfxI pfxI kr idwqf. hrijMdr isMG dy pYr AuqFh nMU AuwTdy jfx hnyrnI af geI ikAuNik hrijMdr isMG JUTf sI. mhfrfj jI ny qF pihlF hI hdfieq kIqI hoeI sI sfzf pRÈfdf hor iksy dy GroN nhIN ilafAuNdf. lokF dy idlF dIaF pihlF hI smJ bYTy sn afpxy iswK syvkF nMU kfPI icr pihlF ieh ivwidaF dwisaF krdy sn. aYsf pYqrf bdlIdf hY aYsy vfr krky dUjy df vfr rokIdf hY. afp vI mhfrfj bhuq PurqIly sn gwqky dy vI cmgy iKzfrI sn. kfPI afpxy iswKF syvkF nMU lVfeI dy ZMg dwsdy rihMdy sn. mhFpurÈF nMU pqf sB kuC hI huMdf hY jo inMrkfr dI rËf ivc cldy hn "qyrf Bfxf mITf lfgy nfm pdfrQ nfnk mfgY" ‘lok lfË’’nPf nuksfn’’byKfÈ’’byÊrË’’afrP’’AurP gdf’ ieh nPy nuksfn dI koeI prvfh nhIN rwKdy. ienHF afpxy Xfr nMU rfËI rwKxf huMdf hY krnf sB kuJ afp hI huMdf hY bhfnf BfvyN iksy gwl df rwK lYx. ijvyN gurU hrgoibMd sfihb ny bfË df bhfnf rwK ky muglF nfl jMg ÈurU kIqf sI. ÈRI gurU goibMd isMG jI ny prÈfdI hfQI dy bhfny rfijaF nfl jMg ÈurU kIqf sI. ÈRI gurU goibMd isMG jI ny prÈfdI hfQI dy bhfny rfijaF nfl jMg ÈurU kIqf, gurU arjn dyv jI ny cMdU dI lVkI dy irÈqy nMU nf mnËUr kIqf afp ÈhIdI pf idwqI. rfm cMdr jI ny rfvx sIqf df bhfnf rwK mfiraf, mhFBfrq df XuwD ikRÈn Bgvfn jI ny kOrvF pFzvF dy rfj df bhfnf rwK ky krvfieaf. dunIaF Br dy XoDy mOq dy Gft Auwqfr idwqy. iesy qrHF mhfrfj jI sMn 1912 ivc sfvx BfdroN dy idnF ivc iek afAux vflf smF dwsxf cfhuMdy sn. mhFpurÈF dI rmË Kudf nfl huMdI hY jo drgfhI kfnMUn huMdf hY mhFpurÈF dI rsnf QI bydF dy rUp ivc ho ky mfq lok ivc prgt kIqf jFdf hY. keI gwlF mhFpurÈ afAux vfly smyN dIaF (BivKq) hËfrf hI vrÈ pihlF dws jfdy hn qy ilK jfdy hn.mhFpurÈF dI ingfh Qwly vrqmfn GtnfvF sB af cuwkIaf huMdIaf hn cOdf qpk Bgq dI ingfh Qwly vsdy pugy hoey PkIr dI ingfh kotF, KMzF, bRihmMzf ‘qy jf iPrdI hY pr ieMnIaF brkqF vfly huMdy hoey vI afpxy mflk dI rËf ivc cldy hn KuÈI gmI hrK sog mfn apmfn rfj rok ieko smfn smJdy hn. ies bfqpur hmyÈf rfËI rihMdy hn,"icMqf qF kI kIjIey jy axhoxI hoey. ieh mfrg sMsfr ky nfnk iQr nhIN koie. 1912 sfvx BfdroN dy idnF ivc koeI aMdrUnI ÈkqI nfl sfrIaF sMgqF iewkTIaF kr leIaF. afpxy bl sy aYsI qfr KYNcI ijvyN mMqr pVH pVH ky aOqIaF pf pf ky rfjy jnmyjy ny kuwl dunIaF Br dy nfl iKwc ley sn. kfPI sMgq iewkTI ho geI sfAuxI dI Psl prPuwlq sI ClIaF, kpfhF lih lih kr rhIaF sn. sfiraF nMU hukm idwqf ik awj iksy nhIN jfxf, cMd dI cFdnI rfq pYx qy ihMdusqfn ivc srvF krn df sVk kwZx df inÈfn dyh dyx lwg pey. rfq nMU iek sVk dy inÈfn lgvf idwqy tokrIaF aqy khUaF leI pihlF hI hukm idqf hoieaf sI. iek sVk 4 krm cOVI myly vwl nMU iswDI iKwc idwqI iek morf vflI vwl nMU qy iek ikwqxy vwl nMU. sB ‘qy rfquo rfq CwlIaF ptf ky sVkF kwZ idwqIaF. idn ciVHaf qF lokF ny dyiKaF mwkI dy hfrF dy hfr PslF put put ky sVkF ivc dwb CwzIaF sn puMinaf dI rfq cMd vI tih tih krdf aMimRq vrsf irhf sI. TMzI TMzI cFdnI arsF qoN PrÈ qy pfxI dI zl vFg CfeI hoeI sI. rfqo rfq syvfdfrF ny ipMz sujoN df nkÈf hI bdl idwqf ieh sfrf kOqk ipMz dy lokF ny jdoN dyiKaf ipMz vfsI lok bhuq Gbrf gey. do ku imltrI dy apsr vI sn sUbydfr iÈv isMG, pRqfp isMG, ieMdr isMG, Bolf isMG, cMdf isMG, KuÈhfl isMG, lMbVdfr hIrf isMG, sB ny iewliTaF ho ky ivcfr kIqf ik kI hoxf cfhIdf hY. afp mhfrfj jI dy sfhmxy qF jf nhIN sn skdy pqf nhIN rsnf QI kI inkl jfvy.sfhmxy jf koeI gwl krnI Èyr dI muwC nMU hwQ pfAuxf sI. jMlDr zI sI dy dPqr jf ky roey, drKfÈq ilK ky idwqI sfzf ipMz iek sfD ny sfrf brbfd kr idwqf hY. PslF sB vwZ ky sVkF ivc dwb CwzIaF ny sfzy qF inafxy vI BuwKy mr jfxgy sfzI srkfr mdd kry Ausdf mohrf koeI nhIN moV skdf Ausdy nfl iek BfrI groh hY jo hr dm nfl rihMdf hY. afpxy afp nMU rfjf sfihb aKvfAuNdf hY iek hrnfm isMG nf df bMdf AusnMU afpxf vËIr afKdf hY cwl ky hËUr mOkf dyKo. vwZky mwkI smyq gTf jmIn ivc dwb CwzI hY. izptI kimÈnr ny ipMz dyKx df mOkf rwK idwqf. izptI kimÈnr jdoN ipMz afieaf lMbVdfr KuÈhfl isMG, sUbydfr iÈv df ipqf hrI isMG, prqfp isMG awgy ho ky PlIaF vwZIaF qy dwbIaF hoeIaF CwlIaF idKfAuxf cfhuMdy sn. ijwQy vI khI nfl jgHf puwtx nf koeI tFzf nf koeI CwlI dwbI hoeI lwBy. kfPI imwtI puwtI koeI Psl dwbI hoeI nf imlI. pqf nhIN ikDr alop ho geIaF. afKr srimMdy hoxf ipaf qfjIaF vwZIaF hoeIaF qF sB nMU idsdIaF sn pr hwQ ivc kuJ nf afvy. ies kOqk nMU dyK ky sB ascrj rih gey ijvyN mUhry KVf bMdf koeI nËr afAuNdf hovy PVn lwigaF hwQ kuC nf afvy aYsf hI mhfrfj jI ny Kyl idKfieaf. jdoN zI sI sfihb ny ies qrHF Kyl izwTf mn ivc KOP KfDf ikAuNik aPsr lok bVy buwDImfn lok huMdy hn. pUrv jnm dy blI huMdy hn. zI sI ny afiKaF clo sfnMU vI aYsy mhFblI dy drÈn krfAu ieh qF mhFpurs koeI dunIaF ivc nvF hI inËfm ilaf rhy hn koeI drgfhI sMdyÈ lokF nMU dfs rhy hn. mhfrfj jI vwl cl pey afp jI mxy pr bYTy sn zI sI dy pYrI bUt sn jdoN pMdrF kdm hflI ipCy hI sn awgoN mhfrfj dbkf mfrky boly," ipCy muV jfE awgy kI lYxf hY" zI sI KuÈhfl isMG nMU puCx lwigaF kI afKdy hn lMbVdfr ny ieMgilÈ ivc smJfieaf afKdy hn ipwCy lOt jfAu juwqI sxy awgy nhIN afAuxf. zI sI ny Ausy vyly bUt KolH idwqy hwQ joV ky awgy quiraf jf crnF qy inmÈkfr kIqI awgoN mhfrfj muskurf ky afKx lwgy,"sfDU dy drÈnF leI ies qrHF afeIdf hY. sfDU awgy inv ky afeIdf hY."bVy ipafr nfl ipwCy muV jfx dI ieËfjq idwqI. joVy qwk zI sI ipCly KurI hI afieaf ipMz dy lokF nMU afiKaf KfmoÈ rho mhFpurÈF dIaF KyzF dunIaF dIaF nËrF qoN pry huMdIaF hn. dunIaF kI jfxdI hY ik sfDU iks Buimkf ivc Kyz krdy hn mnmwuK kI jfnx ik Pwkr ikwQy ibrfjdy hn. mhFpurÈF df hwsxf, rOxf, bolxf, clxf, iPrnf, qurnf hwsxf koeI Kfs mwhqqf rwKdf hY mhFprÈF ÈfKI boldy sFJI sgl jhfnf. zI sI jMlDr cly igaf ipMz dy lokI lwgy eIrKf dI awg nfl sVn, lwgy ivcoN ivc ivÈ Golx. iek mhIny bfad bMgly sfihb kol KUh sI cMd dI cfnxI awDI rfq pRqfp isMG ny KUh jf joiVaf mhfrfj jI ny KUh Cuzf idwqf. pRqfp isMG ipMz af ky lwgf lokF nMU hfhfkfr krn. Auey! ipMz dy loko ikAuN suwqy pey ho awj myrf KUh Cuzf idwqf. kwl nMU ipMzoN vI kwZ dyvogy. sfrf idn lokF mgr ro ipwt ky ipMz kfPI iewkTf kr ilaf. bMglf sfihb qy hmlf krn df pwkf PYslf bxf ilaf. pRqfp isMG, ieMdr isMG, hrI isMG, nrfiex isMG, Bolf isMG, hIrf isMG, KuÈhfl isMG, cMdf isMG, ieh sfry DVy dy mohrI sn. koeI awT ku vjy sfry ipMz GiVafl Pyr ky sfry bMdy iewkTy ho ky lfTIaF, ÈvIaF hwQIN PV ky hmlf bol idwqf. jdoN bMglf sfihb dy kol phuMcy awgoN syvfdfr pfrtI dy bMdy vI bYTy sn. mjfry dy pRqfpU Pqyh isMG, sujoN ÈIql isMG, inMrjx isMG, Auwqm isMG, hrijMdr isMG, virafm isMG, Bgvfn isMG, krm isMG, ieh swq bMdy sn. jdoN ipMz vfly DVy ny hmlf krnf cfihaf qF awgoN mhfrfj jI ny tfkrf krn df hukm kIqf, llkfrF mfrIaF syvfdfr pfrtI df hOslF aYsf viDaf srF vFgU cuMgIaF mfrdy ijvyN icVIaF dy kfPly qy bfË Jwpt pYNdf hY aYsy hI ÈIql isMG qy Auwqm isMG dohF vIrF ny pihlF hI vfr ieMdr isMG qy pRqfp isMG qy kIqf.

 

k:(bYNq)

jynMU rMg lwg jfey pRym vflf

GoVI mOq dI hws ky jf cVHdy.

ds ds ky bMd ktvFdy ny,

Aywuqy crKVIaF dy JUty jf lYNdy.

nhIN mrn qoN zrn aYih Bory,

afÈk rwsy mOq dy gwl pf jFdy.

ÈmsqrYj vrgy keI arP,

Kwl afpxI hwQIN luhf jFdy.

 

mqI dfs idafly ijhy keI afÈk.

 bfËI jfn dI hws ky lf jFdy,

swsI vrgIaF keI sohl klIaF,

mfrUQlF ivc jfn gvf jFdy.

sohxI zrI nf mrn qoN mUl dyKo,

kcf dyK ky ndI ivc TlH jFdy.

gurbÉÈ isMG dUr zyry ienHF afÈkF dy,

KOP Kq qoN awgy lwg jFdy.

 

iek idn zFg nfl icwq kr idwqy muV pfxI nhIN mMigaF dovyN jQydfr suwt ley, dovyN jQydfr izgy qF bfkIaF ny ipwCy nMU CflF cuk leIaF jfnF bcf ky PslF ivc jf vVy. pRqfp isMG qy ieMdr isMG nf bolx nf lwBx. hIrf isMG qy hrI isMG ny rOlf pf ky lok iewkTy kIqy do bMdy mrvf ky hux qusIN GrIN af vVy. quhfnMU Èrm nhIN afAuNdI. ikqy zuwb ky mr jfAu. aYsIaF bolIaF mfr ky ivc iewkT krky hmlf krvf idwqf. iPr dohF pfisaF qoN kfPI lVfeI hoeI iek JirF dy muMzy ny pfqÈfh dI bFh Auwqy lfTI mfrI. mhfrfj jI dy DVy dy qF koeI swt nf lwgI pr ipMz vfly DVy dy cOdF bMdy jÉmI ho gey. donF pfisaF ny bMgy hspqfl jf ky afpxy afpxy prcy ktvf ley. byÈwk syvfdfr pfrtI dy swtF qF nhIN sn lwgIaF pr srdfr hrnfm isMG dI aPsrF ivc kfPI cldI sI. prcy brfbr dy hI ktvf ley. mhfrfj jI dy DVy dy swq bMdy sn ijnHF qy muwkdmy df prcf bixaF mhfrfj jI iek, hrnfm isMG dy, nMrjx isMG iqMn, virafm isMG cfr, Auwqm isMG pMj, ÈIql isMG Cy, qy krm isMG swq. dUjy DVy dy bMdy inhfl isMG lMbVdfr, hrI isMG, hIrf isMG, prqfp isMG, ieMdr isMG, cMdf isMG, Bolf isMG, nrfiex isMG, vYrfgI . jdoN zfktr ny cOdF afdmIaF df prcf kwt ky Qfxydfr vwl Byijaf qF dUjy DVy smyq 21 sn. puls ibafn lYx vfsqy hspqfl geI sB dy ibafn lY ky ipMz sujoN nfB kMvl rfjf sfihb jI dy ibafn lYx gey. sONDy KF Qfxydfr mhfrfj jI dy ibafn lYx gey nfly mOkf jf dyiKaF bMglf sfihb qoN koeI do Kuq dy Prk nfl iek Kuh pur jf bYTy. Tfxydfr sODy ny iqMn iÈpfhI Byjy jfAu bfvf jI nMU bulf ky lY afvo af ky ibafn dyx. iÈpfhI gey pr hux sfhmxy ikhVf jfvy igwDV dI kI ÈkqI ik Èyr dy sfhmxy jf sky. dUroN hI GuMm ky muV afey, af ky afiKaF jnfb sfzI jurHq nhIN pYNdI AunHF dy sfhmxy jfx dI afp jf ky puC lvo. sONDy kF afp AuwT ky quiraf u qur qF ipaf lwqF iQVkdIaF sn srIr suMn hoeI jf irhf sI rMg pIlf Buk vrgf ho igaf. sfhmxy jf ky dUroN hI bol ky afiKaF dso afp dI iks nfl lVfeI hoeI hY. mhfrfj kihx lwgy jfE lot jfE hmfry sfQ koeI nhIN liVaf. Qfxydfr sONDy KF ny Pyr afiKaf,"ibafn lfE" nfly iek Bmujy qÉq ipaf sI Aus Auwpr jf ky bYt igaf. jdoN qÉq poÈ qy sONDy KF bYiTaf mhfrfj ny gflI Dr ilaf. mhfrfj jI kihMdy qumfrI ikaf hYsIaq hY hmfry qÉq pur bYTx dI bfhr ho jfAu hrfmjfdf sUr kf bwcf’ aYsIaF aYsIaF gflHF kwZ ky Qfxydfr nMU pfxIAuN pfxI kr idwqf. Qfxydfr hOlf ho ky Qr Qr kMbdf AuwT dOiVaf ikqy aYvyN nf mfiraf jFvF. bMigaf dy rfh ipaf muwkdmf mYijstryt dy Byj idwqf. donF pfisaF df sbUq lY ky donF pfrtIaF dy bMidaF nMU 27 –11-1912 nMU iek iek mhInf sËf hoeI. ipMz vfly DVy dy bMidaF nMU 24 rupey hr iek nMU jurmfnf hoieaf hrI isMG nMU 100 rupey jurmfnf hoieaf. nMrjx isMG nMU dwisaf ik jdoN sËf hoeI qF kfgË kuwtx df kMm dohF pfrtIaF nMU jylH Byj idwqf igaf. mhfrfj dI pfrtI dy bMidaf dy kfgË Jwt brIk ho jfieaf krn qy dUjI pfrtI dy kfgË brIk nf hox AunHF dy keI vfr koVy vwjy. apIl krn nfl ipMz ivc bMdy sfry brI ho gey. mhfrfj jI dy bMdy rih gey. 27-12-1912 nMU GrIN af gey. jdoN ipMz vfly bMdy brI ho ky af gey. qF iek mjfry dy bMdy ny mhfrfj jI dy crnF ivc bynqI kIqI. ik afpdy ivc sfrIaF ÈkqIaF hn. afpxy bMidaF nMU sËf hox qoN bcfieaf ikAuN nhIN. mhfrfj kihx lwgy,"BuiraF vfly rfjy kIqy, muglI jihr ipafly pIqy, BfeI koeI jYsf koeI siqgurU nMU dyKdf qYsf hI Pl pfie. BfeI swc dy rfh qy clidaF nMU rfh ivc hËfrF hI afPqF rokF pfAuNdIaF hn. inMrkfr nfl irÈqf qF juVdf hY pihlF dunIaF dy sfry irÈqy Éqm ho jfx. kwcy pwky df pqf AudoN lgdf hY jdoN txkF ky dyiKaf jfvy. swcf JUTf hIrf swt lwgI qy mlUm hovy. ipwql qy sonf pf ky dyKo ivc awg dy. kbIr GsfAutI rfm kI JUTf itky nf koie rfm GsfAutI so shy jo mr jIvf hoie. sUrf so pihcfnIey jo lrY dIn ky hyq, purjf purjf kt mry kbhUM nf Cfzy Kyq. jy mnsUr sUlI hws ky nf cVdf qF afÈkF ivc nfm nf drË huMdf. Èfh ÈmÈ qbroj Kwl hwQI nF Auqfr df qF PkIrI ByK inMidaf jFdf gurUu qyg bhfdr, mqI dfs, BfeI idaflf, gurU arjn sfihb jI, qfrU isMG, mnI isMG vrgy swcy prvfnybx bx ky ÈhIdIaF nf pfAuNdy qF Bgq mF dI kwuKoN sohlI nf huMdI. awj Bfrq ÈhIdF dI BumI nf mMnI jFdI, irÈIaF muMnIaF avqfrF dI DrqI nf mMnI jFdI, BgqF qy sMsfrIaF df Ëor nhIN hoieaf krdf. BfeI ijn kfPI sfzI syvf kIqI hY Aus dI sUlI qoN sUl bx jFdI hY. sfD kf inMdk prmyÈr mfrf sfD kf inMdk duKIaf aq dIn. sfD kf inMdk ivgV rUp jfey,"sfD ky inMdk ko drgih imly sjfie."BfeI smyN smyN isr kIqy hoey krmF df Pl imldf hY aYsf hI hoieaf ijny mhfrfj jI dI bFh qy lfTI mfrI sI Auh kohVf ho ky miraf. ijho ijhf qy ijMnf ijMnf koeI vwDky mhfrfj jI nfl eIrÉf krdf irhf hY Auqnf hI Pl pfAyuNdf igaf. mhFpursF dI ÈkqI qfh vI skdI hY mfr vI skdI hY. mhFpursF dy aMdr koeI sfbqI bxI hoeI huMdI hY. ieMnHF df suBfE aYsf bx cuwkf hY ijvyN pOx df suBfE sB nMU ieko hI TMz ÈIqlqf bÉÈdf hY. bRhm igafnI kf ieh gunfE jYsy pfvn sihj suBfE. mhFpursF dI ibrqI swmidRÈtI bx cuwkI huMdI hY jYsI Bfvnf nfl ienHF vwl koeI dyKdf hY Aus qrHF df Pl iml jFdf hY. jYsy ik iek pfqr ivc pfxI pf ky AuwproN dy bMdy afpxf pRqIibMb dyKx qF jYsf iksy df mUMh hovygf vYsf hI nËrI afvygf. jy muMh kflf hovy qF kflf jy gorf hovy qF gorf nËrI afAuNdf hY pfxI df koeI ksUr nhIN. aYsy hI pfpF df rMg kflf hY puMnf df rMg lfl icwtf hY jYsf bIjy so luxy krmF Kyq’ pr hYn bVy QoVHy Pyl Pwkr sMsfr. aYsI Kyq suwjoN ivc vrqfeI. bolo BfeI jI vihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI hrI isMG nMU mfieaf dI bÉiÈÈ

 

nfB kMvl rfjf sfihb jI dy adBuwq kOqk dyKky afly duafly dy lokF ivc pRym dI lihr cwl peI. duKI jIv mhfrfj jI dy dr ivcoN GrF nMU jFdy sn. hrI isMG rihpy vflf ieh vI mhfrfj jI df ainn syvk sI. mfieaf qoN ibnF gRihsQI dI ijMdgI aDUrI hY. mfieaf hovy qF gRihsQ afÈrm vI svrg bx jFdf hY nhIN qF nrk hI nrk hY. atfrvF nrk mfq lok ivc grIbI hI iPrdI rihMdI sI aYsy kfml pIr dy huMidaF hoieaf vI grIbI dy idn kwtdy rhy qF gurU dI syvf krn df kI PfeIdf hY jy gurU pUrf Èfh syT hovy qF vI kmI rhI ieho ijhy pIr dy crnF ivc cfry pdfrQ hr vyly rihMdy hn. Drm arQ kfm moh ikqy dilwdr qoV dyx ijvyN ikRÈn Bgvfn jI ny sudfmy df diwldr qoiVaf sI. idl ivc nvIaF nvIaF swDrF rwKdf hoieaf BfeI hrI isMG bMglf sfihb phuMc igaf. awgy mhfrfj jI bMgly dI AuprlI Cwq ijsnMU dyviqaF dI cwq afiKaf krdy sn. Aus ivc bYTy sn. gl pwlf pf ky mn ivc Pirafd awgy rwK ky crnF qy Zih ipaf. mn gRihsQ afÈrm dIaF swtF Kf Kf ky duKI ho ky loVF dI pMz isr nMU dbfeI jf rhI sI ikAuNik iewklf kMm krn vflf sI, ipwCy dws jIa Kfxy vfly sn. lVkIaF dI kbIldfrI bMdy nMU kfbU kr lYNdI hY ijvyN mwkVI mwKI nMU qfrF df jfl pf ky bMn lYNdI hY aYsy hI gRihsQI nMU Gr dIaF loVF bMn lYNdIaF hn. jdoN hrI isMG ny vYrfg kridaF inmÈkfr kIqI afpxf ainn Bgq dfnI smJky iewk imMt vI nhIN GbrfAux idwqf awgoN mhfrfj jI boly hrIaf kI hfl hY hrI isMG ny dyiKaF ik ies vyly mhfrfj imhrbfn hn hux vr mMgx dI kI iZwl krnI hY. sfry pdfrQF dI JolI Br ky Gr nMU jFvf. hrI isMG ny gwl plf pf ky bynqI kIqI swcy pfqÈfho mfieaf dI qMgI hY. kbIldfrI gwl cVHI hoeI hY lVkIaF dy ivafh krny hn. rfq pur idn nINd nhIN pYNdI, do lVkIaF dI ÈfdI iewkTI krnI hY. mhfrfj jI ny afpxy pRymI Bgq dI drd BrI Pirafd sux ky hukm kIqf iswKf hwQ kr hrI isMG ny dovyN hwQ awgy nMU kIqy. hukm hoieaf ik pwlf kr awj qyrf pwlf Br dyvF iqMn pYsy afpxy pivwqr hwQoN jo hrI isMG dy pwly ivc pf idwqy nfl hI hukm idwqf qYnMU vwzf bfrI syT bxf idwqf . qyrf ÈfhUkfrf cwlygf awj hmny afpko Éjfny dIaF kuMjIaf dy idwqIaF hn. ijMnI mrËI mfieaf kwZ kwZ vrqI jfeIN, ieh iqwMn pYsy nhIN smJxy koTI dI ghI ivc rwK ky Dup dy idaF krIN bs hrI isMG dy Gr ivc lwCmI df vfsf ho iugaf. cVHdy sUrj vFg rfq idn iksmq df isqfrf cmkx lwgf. imwtI df sonf bxdf jf irhf sI. pqf nhIN hr pfisEN hr qrHF nfl mfieaf iewkTI hox lwgI sfhUkfry cl pey ieh dunIaF sqr afKr 10 knfl jgHf mhfrfj jI dy nF qy dfn kIqI sI. swqr guxf iewQy PlI Buq ho geI hY. ies vyly itAUbvYwl lwgy hoey hn, nOkr kMm kr rhy hn. 15 GumF qoN 80 GymF jmIn bxI hoeI hY ijs vyly mfieaf bÉiÈÈ kIqI sI hrI isMG dy Gr swq lVkIaF hI sn. mhfrfj jI dI bÉiÈÈ nfl Gr pwuqr pYdf hoieaf igafn isMG nfm rwiKaf. igafn isMG vI afpxy ipqf dI qrHF mhfrfj jI dy drbfr dI syvf subh Èfm krdf hY. hrI isMG rMgf srmfeydfr bx igaf jfiedfd ÉrIdI hËfrF lok dr qy svflI bYTy rihMdy sn. mfieaf kol ijafdf hox nfl kuC mn aMdr afpxI isafxp df JMzf KVf ho igaf. lwgf lokF nMU byvkUP smJx. lokF nMU mwq nhIN hY pYsf bxfAuxf nhIN afAuNdf aYsIaF aYsIaF isafxp dIaF gwlF krnIaF ÈurU kIqIaf. iek idn mhfrfj jI dy drÈnF nMU igaf AunHF idnF ivc mhfrfj jI ipMz mjfry krqfr isMG dy Gr bYTy sn mhfrfj jI dy crnF qy inmÈkfr kIqI pfqÈfh awgoN boly hrIaf hux nhIN qUM afKdf ik jo kuJ rfjf hI krdf hY. hrI isMG dy hwQ ivc KUMzf sImhfrfj jI kihMdy hrIaf ieh jo KUMzf qumfry pfs hY pihlF iswDf hI huMdf sI hmny hI iesdf KMz moiVaf sI. hrI isMG kihx lwgf swcy pfqÈfho afp dI ikrpf nfl hI muiVaf hY mhfrfj jI ny jo mn ivc guMJl sI kwZ ky sfP kr idwqf ikAuNik afpxy syvk df AuDfr jo krnf sI. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 :

 

sfKI DuMnf mwl syT nfl hoeI

 

DuMnf mfl syT nvF Èihr df rihx vflf sI. Gr ivc dOlq bhuq sI. dukfnF cldIaF, koTIaF pdfrQF nfl BrIaf hn. sfry kMm nOkr hI kr rhy sn. ÈfhUkfrf cwldf sI pfxI Brn vfly pwKf krn vfly muhry gulfm hr vkq KVy rihMdy sn. ieMny pdfrQF dy huMidaF iek cIË df Gftf hY Auh ikiqEN vI nhIN pUrf huMdf. pwuqr pRym eImfn ieh iqMn cIËF ikqy DMn nfl nhIN imldIaF ieh qF krqfr dI bÉiÈÈ nfl hI imldIaF hn. DuMnf mwl syT nMU nfB kMvl rfjf sfihb jI dy drbfr dI iksy dws pfeI. iek rfjf sfihb jI df bUhf hY ijwQy suwky sVy hoey Bfg muV hry ho jFdzy hn. iewQy aONqry jFdy Gr afbfd kIqy jFdy hn. iek rfjy df hI dr suixaf hY ijwQy PuwtIaF hoeIaF iksmqF muV surjIq kIqIaF jFdIaF hn. suwky bfg hry ho jFdy hn ieh mfldfr syT mhfrfj jI dy crnI afx lwgf. idloN XkIn nfl bUhy qy bYT igaf jdoN KYr pvygI qF AuTfgF nhIN qF mYN kI krnf hY DMn dy Bry hoey koTy qy syTfxIaF nMU. syTfxI qy syT hr aYqvfr nMu nMgy pYrI afieaf krdy sn. af ky sMgq dy joiVaF nMU DUV mwQy nfl lfAuNdy sn, sMgq dy jUTy Bfzy mfjx dI syvf krdy sn. DMn krky syvf kiraf krdy sn. iek gfgr cFdI dy ruipaF dI mfno lfgrI dy spurd kIqI lMgr dI syvf vfsqy ijs DMn qy sB ko vrsfvY DMn hr syvf qy pfvY. DuMnf mwl df prbUlf aAukr krm pRgt ho afieaf DuMnf mwl dI mfieaf df lMgr cl ipaf. sfD sMgq Ck ky aÈIrvfd dyx lwgI aMn kf dfqf sdf suKI jdoN Kudf dI ieËq KuÈ kIqI jfvy qF Kudf vI KuÈ ho jFdf hY. jdoN iraf iesqy KuÈ hoeI qF rwb vI KuÈ ho jFdf hY. ikAuNik rwb joq rUp ho ky sB jIvF ivc bYTf sB KyzF dyK irhf hY. jo qo rwb imlx dI iÈk qF ihaf Zf hY kihMdy df. bws hr imhnqI dI imhnq smyN isr iml jFdI hY. iewk idn DuMnf mwl dy GrvflI dovyN grmI dy idn sn. PlF df ilPfPf Br ky mhfrfj jI dy awgy inmÈkfr kIqI. swcy pfqÈfh imhrF dy dfqy, vrF dy mflk do sflF dI imhnq dy bdly DuMnf mwl qy AusdI aorq awj ijs cIË dI koeI kImq nhIN pf skdf Auh puwqr dfq DuMnf mwl nMU dy ky Pl dy ky pUrI kr dyxgy. ieh iBkÈU cOkNVy lf ky mhfrfj jI dy crnF df iDafn Dr ky bYTy sn, idl DVk DVk krdf hY kdy kdy mhfrfj jI dy nUrI muKVy vwl dwbI ijhI nËr nfl qwk lYNdy hn idl dI rPqfr bVI qyËI nfl cl rhI hY. idl bhuq ÈUKÈm ho ky kMnF dI swuc iDafn nfl kuJ suxnf cfhuMdf hY awj AumId bVI hY Kyr pvygI pr zr lwgdf hY ik ikqy aYvyN nf qor dyx pr nhIN awgy kdy ies qrHF bhf ky gwlF nhIN sn kIqIaF. DuMnf mwl df idl kdy kdy ieho ijhy PurinaF dI ndI ivc rOVy pY jFdf. syTfxI df mn phfV dI qrHF azol sI inscf krky bYTI sI. kuJ dyr bfad Aus bYTI joVI vwl rihmq BrIaF nËrF nfl qwikaf ilPfPy ivcoN do klmI aMb iek syT aqy iek syTfxI dy pwly ivc pf idwqf aqy hukm kIqf dovyN Pl Cwk ley ijvyN mhfrfj ny pihlF DuMnf mwl nMU Pl idwqf sI Ausy hI qrHF pihly lVkf qy iPr lVkI jnmI. Pl dyx lwigaF ieh vI hukm kIqf ik kbIldfrI sFJI hI cMgI huMdI hY. mhfrfj jI dI ikRpf nfl Gr afbfd ho igaf. sB pfsIN vDfeIaF hI vDfeIaF afAux lwgIaF. Gr pwuqr hox dI KuÈI ivc lwzUaF dIaF prfqF bxf ky mhfrfj jI dy vMzx vfsqy lY afey. DuMnf mwl lwzUaF dIaF prfqF bxf ky bMigaF qwk vMzdf igaF. AunHF idnF ivc mhfrfj jI mjfry af gey. DuMnf mwl jdoN drÈn krn vfsqy afieaf krdf sI. nfl jwj afieaf krdf sI. DuMnf mwl nMU kol bhf lYNdy sn jwj nMU joiVaF ivc KVy rihx df hukm huMdf sI. jwj hwQ joV ky AuwQy hI KVf rihMdf sI ijMnf icr hukm nf dyx. ieh iksy nMU kuJ pqf nhIN sI peI jwj iks mqlb vfsqy afieaf krdf sI. afAuNdf kfPI dyr irhf. ipwCoN pqf lwgf ik awpxI qwrkI dI mn ivc ÉfhÈ rwK ky afAuNdf sI. Kyr mhFpurÈF dy drÈn df Pl jrUrI hI iml jFdf hY. drÈn df sdkf kuJ dyr bfad swb jwj qy ÈYÈn jwj bxky jMlDr jf lwgf iPr Auh vI DuMnf mwl vFg lwzU lY ky mhfrfj jI kol afieaf. mhfrfj jI ny dUroN hI ipCFh muV jfx leI afikaF. mhfrfj KyqF ivc hI bYTy sn. jwj df idl sI ik mYN kol jf ky drÈn krF. nfly pRÈfd vI crnF qy rwK ky mn dI KuÈI hfsl krF. pqf nhIN mhfrfj jI ny mwlxafhr smJky awgy afAux dI ieËfËq nf idwqI AuwQoN muV jfx nMU afiKaf. jwj sihb AuwQy hI lwzUaF dI prfq ZyrI krky zMzvwq zMzqAuq krky ipCFh muV igaf. jdoN ÈYÈn jwj lwzUaF dI prfq ZyrI krky muV igaf. qF mhfrfj jI kol bYTy bfrIey Bfny nMU afiKaf Bfinaf shurf Ëihr dI prfq cuwkI afAuNdf sI. suwK shIxI vI qF Drm dI kmfeI hI mnjUr kIqI jFdI hY pqf nhIN ikho ijhy iksy duKI grIb df Kun incoV ky mfieaf dy lwzU bxf ky ilaFdy sI. iksy kuwqy ibwly jfnvr ny mUMh nhIN lfieaf. DuMnf mwl nMU puwqr dI dfq qy jwj dI qwrkI qF sujoN hi bYiTaF kr idwqI sI. iPr mhfrfj sMn 1913 nMU sujoN qoN ipMz mjfry krnfxy vwl iewk KUh qy afx bYTy. sMn 1909 ivc sujoN gey sn. muV 1913 ivc mjfry af gey. sujoN df pRsMg smfpq. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI sFeI ipMz iJMgVf vfly nfl hoeI

 

mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI ipMz mjfry virafm isMG dy Kuh qy rihx lwgy. kdI kdI ipMz iJMgVI vI cly jfieaf krdy sn. iek idn dI gwl hY afp jI ZfbI lflf jI dy drbfr ivc bYTy sn kol gurbÉÈ isMG, mfeI nMdI hor vI kfPI sMgq drÈn krn vfsqy afeI hoeI sI. sohxy nUrI muKVy dIaF TMzIaF TMzIaF ikrnF sMgqF nMU ÈIqlqf bÉÈ rhIaF sn. ipwCoN sfeI vI drÈn krn vfsqy afieaf smfDF dI hdUd ivc sxy hI joVy afx viVaf. mhfrfj sFeI nMU afKx lwgy sfeI joVf ipwCy Kohl ky afAu. smfDF dI hwd qoN joVf ipwCy Kohl ky awgy vfsqy afAyxf hovygf sFeI ny Jtpt ipwCy hwt ky joVf Kohl ky gwl plf pf ky zrdf kMbdf bhuq aDIngI nfl siqgurF dy crnI jf izwigaf. pRymI bhuq sI GroN mfieaf vwloN bhuq grIbI sI grIbI dI hflq hox krky bhuq dibaf rihMdf sI. sFeI df mn bhuq nIvF qy zrU grIbI dy Dwby nfl bixaf hoieaf. grIbI bMdy nMu qfr vI jFdI hY. zob vI jFdI hY grIb bMdf Drm nf Cwzy qF ies nMU suwD pfk kr jFdI hY. pfqÈfh ilKdy hn,"eysy mn mUrK jo gwq cfhq qF inrfvn dI ku pfieAu"

ÈIGr kfË svfrU ilhu srq ho Èbd kI Èfr ku kfieAu. iPr kI kihMdy hn,"nfm ijsy purÈ bygm Èihr sYr kro qfih kdm itkfAuN", BuKf mrdf bMdf rwb awgy Pirafd krdf hY qF aMqÈkrn ÈuwD ho jFdy hn. jdoN amqÈkrn ÈuwD hoieaf bfkI qF Drm df somf iensfn dy ihrdy ivc bx jFdf hY. ieh grIbI dy gux hn grIb bMdf Drm nMU cwz ky corI krn lwg lvy qF grIb nrk nMU cilaf jFdf hY. ieh grIbI dy doÈ hn. sFeI df mn grIbI dIaF TokrF Kf Kf ky rfl vrgf nrm ho cuwkf sI. sFeI dy mn ivc KuhfieÈ sI ik hËfrF hI kMgfl bMdy mfieafDfrI bxf idwqy, myry grIb qy vI kdy rihmq BrIaF nËrF nfl qwk lYx qF kI muÈkl hY. myrf kfmlpIr srb klf smrQ hY sfeI dy ies Purny nMU buwJ ky nMdI nMU pfqÈfh ny hukm kIqf sFeI nMU jo cIj loVNdI hovy dyidaf kro. sFeI sfzf bMdf hY mhfrfj ies Gr nMU afpxf hI Gr smJdy sn ies Gr qy afp jI dI bhuq ikrpf sI jy kdI koeI cIj CkfAuxI hovy qF vI nMdI kol hI Byj idMdy sn jy iksy nMU mfieaf duafAuxI hovy qF vI nMdI koloN duaf idMdy sn. iek idn dI gwl hY ik hoVIaF df bMdf afpxI mfeI dI gqI krfAux vfsqy gMgf nMU cilaf mhfrfj KyqF ivc hI guxf cOr pUrb vwl hI KyqF ivc bYTy sn. Aus jFdy rfhI nMu kol bulf ky Aus kol jo kuJ vI pYsf tkf sI sB lY ilaf AusnMU Gr muV jfx df hukm idwqf jo kMm qumfrf hirduafr hoxf sI Auh iewQy hI kr idwqf hY Auh Gr nMU vfps clf igaf. Gr vfilaf nMU sfrI gfl dfsI Gr vfly afKx lwgy ik qusIN aYvyN muV afey hirduafr jf ky giq krf afvo jFdy hoey afpxy pYsy rfjf sfihb qoN lY jfE. Auh bMdf vfps af ky mhfrfj jI dy crnf ivc bynqI krn lwgf sfzy Gr vfly nhIN mMny pYsy mYnMU moV idE mYN hirduafr jrUr hI jfxf hY mhfrfj awgoN afkx lwgy iswkf Auh pYsy qF asIN ijs kMm ivc qUM jfxf sI Aus ivc clf idwqy hn. jy qYnMU nhIN XkIn huMdf qF nMdI koloN ijMny pYsy qyry sn Auh lY jf ies qrHF mhfrfj jI srdfr moqI isMG dy Gr nMU afpxf hI Gr smJdy sn. AuwQoN AuwT ky mhfrfj jI gurduafry duK invfrn sfihb jf bYTy sfeI jI BfeI suMdr isMG nfl gurduafry dI syvf ivc rihMdf sI. sFeI pfqÈfh dy crnF qy inmÈkfr krky bYT gey. mhfrfj sFeI nMU kihx lwgy,"sFeI awj qYnMU mfieaf dy dyeIey qYnMU jgIrdfr hI bxf dyeIey qyry gujfry leI pMj rupey bhuq hn. pMj rupey sFeI dy wply ivc pf idwqy. kuJ idnF ipwCoN krm isMG bwbr isMG dy Brf ny hI PVf idwqf. bwbr lihr jdoN cwlI sI qF hkUmq nMU bVI hPVf dPVI pY geI sI. GrF dy bMdy bhuq qMg kIqy hoey sn. ieÈiqhfr ienHF dI igrPqfrI dy lfey hoey sn mfl sB GrF dy kurk kIqy hoey sn. bwbr dlIp isMG gosl dI Gr dI Cwq vI lfh ky lY gey sn. iek idn krm isMG mfstr dlIp isMG iek ienHF nfl huiÈafrpur ijlHy df sfQI hor sI. iek idn rfq ipMz iJMgVI afpxy Gr afey iksy ny irport puils nMU jf idwqI puils afeI pr bwbr pfrtI dy sfhmxy jfx dI jurwaq nf peI. ienHF sUrbIrF nMu pqf lwgf ik sfzy ipwCy puils pY rhI hY. bVI dlyrI nfl aMdroN bfhr inkl qury. puils ny ipwCf nf kIqf ienHF bwbr ÈyrF dy sfhmxy ikhVf ijAuNdf hI mOq nMU jwPI pf skdf sI. puils ny PVn df pUrf iDafn nf idwqf.srdfr isMG pihlF ies pfrtI nfl kuC quaflk rwKdy sn. mhfrfj jI dI sMgq hox krky bwbr pfrtI qoN ipwCy hwt gey hOlI hOlI mn dy ivc dUjy qoN nPrq kfPI hox krky iek dUjy Auwqy ieqbfr vI nf irhf. iek dUjy nfl eIrKf vI rwKdy sn. srdfr hrnfm isMG ny aMdroN aMdrI ienHF nMU PvfAux dI koiÈÈ kIqI. jMlDr jf ky puils kpqfn dy kol puils dy nf vVn dI sfrI irport idwqI. puils suprzYNt amgryj krysr nfm df lwgf hoieaf sI. aYs pI ny afpAxI kfpI Auwqy srdfr hrnfm isMG df nF gOrimMt hYlpr ilLK ilaf. Qfxf bMgf dy jo aPsr sn sB muaql kr idwqy. srdfr hrnfm isMG dI srkfr dy Gr bhuq mMnI jFdI sI. kuC idnF bfad krm isMG iPr afpxy sfQIaF nMU nfl lY ky Gr af suwqy. krm isMG dI jdoN awK lwgI sfrf aslf krm isMG dy BfeI ny kfbU krky bfhroN jMdrf mfr idwqf. rfqo rfq puils nMU pqf kIqf puils ny af ky iqMny hI bMdy igRPqfr kr ley. puils kpqfn kryÈr srdfr hrnfm isMG qy bhuq imhrbfn sI sfrI nyk nfmI srdfr hrnfm isMG nMU qy sFeI nMU imlI. pMj pMj sO ruipaf jgIr iek iek lfiesMsI ipsqOl ienfm vwjoN imilaf sFeI nMU Aus idn pqf lwgf ik ijhVy pMj rupey dy ky pfqÈfh ny hukm kIqf sI pMj sO rupey df jfgIrdfr bxf idwqf. DMn hY imhrF dy dfqy anfQF dy nfQ, BMgf dy BfVy bfdÈfhIaF bÉs idMdy hn.

bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

 

awgy sfKI ibÈn isMG dy pirvfr dI cwlI

ibÈn isMG srdfr moqI isMG dy vwzy BfeI sn. bhuq lfiek bhuq ÈrfÌq dy puMj sn ibÈn isMG jI KyqI df kMm krfAuNdy sn. moqI isMG Gr dy muwKI bfhr ipMzf ivc kfPI cODr df iswkf cldf sI, dfnI vI bhuq sI. moqI isMG dy Gr iqMn puqr Kyldy sn. ibÈn isMG dy Gr kfPI Aumr hox krky koeI Aulfd nf hoeI. puwqr dI dfq qoN ibnF Gr mMdr ijvyN dIpk qoN ibnF suMvy lgdy hn. ‘cMd ibnF rYn suMnI lwgdI hY, dUly ibxf jMv suMvI,’PuwlF ibnF qrvr suMny’, iesy qrHF hI puwqr ibnF mfqf dI god vI suMnI huMdI hY. iek idn mfeI nMdI nMU iksy nfeI ny afiKaf ik iek mfJy dyÈ ivc sfDU dwisaf hY Ausdy Dfgf bxf ky gl qvIq pfAux nfl puwqr dI pRfpqI ho jFdI hY nMdI mhfrfj qy Brosf qF rwKdI sI pr Aus mfeI qy ijafdf kihx qy Aus sfD kol jfx vfsqy iqafr ho geI. iksy ipMz mkfn jfx df bhfnf bxf ky GroN cl peI kol QoVuy ijhy pqfsy bMnH ky kwpVy ivc lukf ky lY qurI jdoN ipMzoN bfhr inklI awgoN mhfrfj muhry gurduafry dy lihMdy pfsy iek grUny hyT bYTy sn. nMzI dyK ky mhfrfj jI vwl geI idn vI mhfrfj nMU Cwz ky hor ikqy jfx nMU nhIN sI krdf. awjy nMdI kfPI ipwCy Prk nfl hI sI mhfrfj jI ny hukm kIqf nMdI ikqy jfx dI loV nhIN hY jo kuC lukf ky lY jf rhI hY, Auh ilaf iewQy hI vrqf idMdy hF Auho hI pqfsy nMdI koloN lY sMgq ivc vrqf idqy. puwqr pYdf hox df Aus idn hI vr dy idwqf. AusI hI idn gurduafrf duK invfrn sfihb dy aMdr ËnfnI nMU jfx dI ÈÉq mnfhI kr idwqI. BfeI suMdr isMG hrnfm isMG nMU cMgI qrHF hdfieqI kIqI ik drbfr dy aMdr koeI ËnfnI nf jfvy. bhuq dyr ieh inXm bixaf irhf aMdr koeI ËnfnI nhIN sI jf skdI AusqoN bfad nMdI dI pivwqr kuwK qoN Bgq gurbÉÈ isMG df jnm hoieaf. bVy hI lfiek sIl suBfa dy rfjnIiqk bMdy hn. gurbÉÈ isMG bhuq suMdr jvfn puMinaf dy cMn vFg hsmuwK iKiVaf cyhrf sI. juafnI idn dy duiphr vFg cmkF mfr rhI sI gurbÉÈ isMG df ivafh durgf pur ivKy bIbI krqfr kOr nfl hoieaf. kfPI dyr ÈfdI sudf rihx qy vI Gr aolfd nf hoeI iPr dUsrI ÈfdI hor kurbfnI Aus qoN vI koeI aolfd pYdf nf hoeI kfPI joqÈIaf, zfktrF kol vI iPry mn ivc bhuq inrfsqf rihx lwgI. sfry afsry Cwz ky iek siqgurF df lV PV ilaf mMn ivc swDry vFg keI imhny qfhny mfrdy hn. jy sfzI lfj nf rwKI qF lokIN sfnMU qy kihxf afpdy nf nMU hI lfË lwgygI. jb myrI myrI imt jfey qb pRBU kfrj svfry afey jd dropqI ny soicaf myrf hux ies vyly drXoDn dy drbfr ivc koeI shfiek nhIN pMjy pqI cfcy qfey BYx BfeI BIÈm vrgy rfjnIiqk Drm dy puMj vI isr nIvF krI dyKy Bim arjn mhF joDy vI nIvI pfeI bYTy dyKy afpxy bl dI vI koeI afs nf rhI iPr Aus srb ÈkqI mfn srb klf sMpUrn, srb QF hfjrf hjUr ÈkqI mfn df iDafn Diraf. pMcflI ko rfj sbf myN rfm nfm ÈuD afeI iPr aYsI pYj rwKI ijhVI koeI dunIaF dI ÈkqI nhIN sI rwK skdI aYsy hI gurbÉÈ isMG iek idn krky rfjy df hI lV PV ky bYT gey iek idn bhuq mn inrfÈ ho ky subh aMimRq vyly nf hI kuC KfDf nf hI kuC pIqf. krqfr kOr iJMgVF QI AuwTky ipMz mjfry Aus mhFblI dy bUhy qy jf KVI hoeI. awgoN afp jI ikrpy dy cubfry ivc bYTy sn. bUhf Koilaf krqfr kOr ny kol bhf ky jfx df hukm idwqf. krqfr kOr df mn bhuq vYrfg ivc ho igaf mfqf suwlKxI df nkÈf awKF awgy afieaf mn ivc hI ardfsF kr rhI sI vwzy 2 pfpIaF dy byVy pfr kIqy myrf grIbxI df suwkf hoieaf bfg hrf kro jI. mfqf suwlKxI nMU swq puqr bÉÈ ky inhfl kIqf sI mYnMU vI awj KflI nf moiVE. afp AuhI rUp ho JolI awz ky rfjf dy bUhy smfDI lf ky mMgf mMg rhI sI. sMgq bfhr kIrqn kr rhI sI. siqgurU imhrvfn jdoN jigafsU df ihrdf sfP dyKdy hn. bwl buwD dI cuqrfeI Cwz ky Aus bwlF dy dfqy df afsrf mMgdf hY iPr iek pl nhIN lfAuNdf afpixaF ipafiraF Bgqf dI pYj rwK lYNdf hY. krqfroN lY awj qYnMU swq puwqI bxf idwqf hY. awj qYnMU ispIaF dI mflk bxf idwqf hY. iek Aujwl afpxy pivwqr hwQF nfl KuMz df kkqfr kOr nMU bÉÈÈ kIqf hY. Ausy hI vyly AuwQy hI bYiTaF Ckf idwqf. iPr hukm hoieaf krqfro hor Cwk lY krqfr kOr dI ishq kuC iZwlI rihMdI sI hor nhIN Cwikaf iek hI Cwikaf sB dfqF dIaF JolIaF Br ky Gr jfx df hukm idwqf. Gr jf ky sfrI khfxI gurbÉÈ isMG nMU kih suxfeI. gurbÉÈ isMG jI hukmnfmf sux ky krqfr kOr nMU afK idwqf ik hux qyry sfry kfrË pUry ho jfxgy. awgoN gurbÉÈ isMG mhfrfj jI dy afnn syvk hox krky sB guwJIaF rmËF nMU smJ lYNdy sn. krqfr kOr dy Gr swq puwqr hoey iek kMinaf iek puwqr dUjI ÈfdI kuldIp kOr dy pytoN hoieaf. sB qoN vwzf puwqr gurbÉÈ isMG df do sflF df hoieaf qF bImfr ho igaf kfPI ielfj krvfieaf pr ikiqAuN afrfm nf afieaf. iek idn krqfr kOr qy gurbÉÈ isMG bwcy nMU lY ky ipMz mjfry gey. mhfrfj jI imsqrI krqfr isMG dy Gr bYTy sn. pwuqrF dy drd KVy iensfn nMU iPkrF dI ndI ivc roVH pf idMdy hn. ikAuNik puwqr df Pl sB PlF qoN ipafrf huMdf hY. pfqÈfh dy crnF ivc rwK ky bwcy nMU mhfrfj jI awgy bynqI kIqI swcy pfqÈfh iesnMU qMdrusqI bÉÈo iesdI qklIP sfQoN shfrI nhIN jFdI mhfrfj moqI isMG dy pirvfr dI PulvfVI smJky Jwt pwt imhr dI ingfry kIqI mhfrfj jI dy pMlG hyT pfxI dIaf cfr dOrIaF BrIaF rihMdIaF sn. hfly vI krqfr isMG dy Gr Ausy qrHF peIaF hn. Aus dOrI ivcoN pfxIU lY ky ieÈnfn krfAux df hukm idwqf jdoN Aus dOrI dy pfxI nfl krqfr isMG dy Gr af ky nlfieaf pqf nhIN Aus pfxI ivc kI aMimRq Biraf hoieaf sI iek pwl ivc bwcy df dUr ho igaf. ichrf tih tih krn lwgf, ‘duwK BMjn qyrf nfAu’ aYsy hI mhFblI dy drÈnF ivc brkqF sn. bolo BfeI jI vihgurU]

 

awgy sfKI msq pitafly vfly sfbH dfs jI dy joqI joq smfAux dI cwlI

 

iek idn dI gwl hY ik mhfrfj jI ny gurduafrf duwK invfrn sfihb KUhI qy ieÈnfn kIqf hrnfm isMG ny ieÈnfn krvfieaf iPr gurduafry dy aMdr cly gey. kuC dyr bYTy smfDI ivc juV gey cfr ku vjy idn dy bhuq zry. mhfrfj AuwTky Ptf Pt diraf vwl nMU rvfnf ho gey. bhuq qyË rPqfr nfl cly ieMdr isMG, hrnfm isMG, suMdr isMG hor vI keI syvfdfr iswK syvk mgr nwTy gey mhfrfj jI jdoN mMz ivc gey qF sUrj zuwb igaf. cfry pfsy hnyr hI hnyr Cf igaf zrfAuxI rfq mMz sF sF krn lwgf. suMdr isMG qy AuwQoN hI mhfrfj jI nfloN ikDry Buwl igaf sfry hI bMdy ieDr AuDr iKwlr gey. iksy

nMU koeI pqf nhIN lwgdf mhfrfj jI ikDr cly gey iek hrnfm isMG hI mhfrfj jI dy nfl cldf igaf. diraf dy kMZy qy phuMcy pfxI TfTF mfrdf hoieaf vfho dfhI afpxy aslI rUp vwl nMU jf irhf sI. mhfrfj jI pfxI dI qih pur aYsy dvfdv qury jFdy sn. ijvyN koeI ÌrÈ qy quiraf jfvy. afp jI agly iknfry jf inkly ipwCoN isdkI swcf pRymI hrnfm isMG vI mgroN hI iTwl ipaf iek vfr hrnfm isMG nMU afiKaf nfmf ipCy muV jfE zuwb jfeyNgf pfxI bhuq hY hrnfm isMG kihMdf muVfgF nhIN byÈwk

zwub jFvf. ‘afpo byVI afpo quwlf afpy pfr lMGfAudf’ dirafvF dy ivckfr mMz ivc jf bYTy. hrnfm isMG nMU afiKaF nfmf ipwCy muV jfE sfzf kI hY sfDU qy BfvyN ikDry clf jfvy sfDU df koeI doÈ nhIN hY.

nf hI koeI Gft hY. asIN iksy kMm jf rhy hF, jfxf bhuq jrUrI hY. rfq sUkdy mMz ivc kwtI qF koeI 11 vjy mhfrfj kihMdy dyK nfmf krqf dy rMg iek nyVy hI ipMz golI cl peI Aus ipMz ivc zfkf pY irhf sI. hrnfm isMG nMU ipwCy moV ky afp iek imMt ivc alop ho gey. iewk sYikMt awK mItx qy AuGfVn qy nfl hI pitafly phuMc gey. awgy msq sfbU idafl jI ny bUhy bMd kIqy hoey sn. afpxy BMzfry dy mflk nMU AuzIk rhy sn. mhfrfj jI dy jfx qy sB drvfjy KolH idwqy gey afp jI aMdr gey kuC pqf nhIN kI kuC bcn kIqy syvfdfrF nMU hukm kIqf lypn kro. suwcy jl dI gfgr mMgf ky cOkI qy

bYT ky ieÈnfn kIqf sPYd lwTy dI cfdr mMgvfeI kuÈf df afsx ivCf ky ijvyN swp kuMj nMU Cwz ky clf jFdf hY. iesy hI qrHF cOly nMU Cwz ky swcKMz cly gey afKrI afpxy ipafry nfl mulfkfq krky jIvn Xfqrf Éqm krky inj srUp ivKy smfey. ipwCoN mhfrfj jI ny sMskfr dI smgrI mMgvf ky ijwQy msqF nfl mhfrfj jI ny gwl kIqI sI Ausy hI QF icwKf bxfeI. jdoN Èihr dy lokF nMU pqf lwgf ik msq sfbU idafl jI joqI joq smf gey hn sfrf Èihr myivaF dIaF prfqF Br ky ilafAux lwgy. mhfrfj pitaflf ny cMdr dI lwkV vI ilaf ky icKf ivc rwKI. kfPI rfjy mhfrfjy ÈyT afp jI dy syvk sn.

sB rfxIaF syTfxIaF QflQ dy Qfl igrI CuhfiraF dy Qfl ilaf ky aMgITy ivc pf rhIaF sn. 21 knswqr igE dy iewkTy ho gey. msqF df amgITf iek hvn kuMz bx igaf cMdn dI icKf icx ky msqF df ieÈnfn gulfb afid cIË pf ky krvfieaf igaf Aus vyly mhfrfj ny ieÈnfn krvfky Poto luhfeI. nfB kMvl rfjf sfihb jI dy hukm nfl suwcy psmIny dI gwl alPI pfeI geI. Èfihr dy ivc bhuq BfrI jlUÈ inkilaf pflkI ivc pf ky msqF dI sfry Èihr dI prkrmF kIqI. prkrmF qoN bfad kfT dI GoVI qy cuwk ky PuwlF vrgI dyh nMU icKf rwK ky lfbMU lf idwqf sMskfr krky mhfrfj jI

iPr iJMgVI hI af gey af ky smfDf ivc KUhI lgvfeI qIjy hI idn afp pitafly qoN vfps af gey sn.

 

bolo BfeI jI vihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI iJMgVI lMgr df nkÈf bxfAux dI cwlI

 

iek idn mhfrfj jI tihldy tihldy gurduafrf duK invfrn sfihb dy aMdr af ky bYT gey. sMgq drÈn vfsqy afAux lwgI ipMz mUsfpur qoN imsqrI krqfr isMG drÈn vfsqy afieaf. afp jI dy muhroN sMgq kfPI bYTI sI mhfrfj jI nfm jwpxf, Drm dI ikrq krnI, vMz ky Cwkxf, afey sfDU sMq dI syvf krn df AupdyÈ dy rhy sn. krqfr isMG mUsfprIey nMU hukm kIqf lMgr df nkÈf bxfAu. lMgr sMgqF vfsqy jrUr hI hoxf cfhIdf hY, dyg qF jrUrI hI clxI cfhIdI hY. krqfr isMG kfgË lY ky nkÈf bxf ky crnF awgy rwK ky inmÈkfr kIqI nkÈf bixaF hoieaf qwikaf pfV idwqf. bfby nMU hukm kIqf mfnf cuwk BFzy krm dy Kyq ivc lMgr Kfnf bxf deIey. krm isMG nMU bulf ky afiKaf krm isMG lMgr vfsqy Kyq dm dmf sfihb dy nfl df Cwz dy sMgq dy afrfm vfsqy ipafsy rfhIaF dy pfxI pIx dI jgHf bxf leIey.‘ krm isMG jvfhr isMG ny Kyq Cwz idwqf mfno kolo Bfzy rwKvf idwqy jgq isMG ny pRIqm isMG nMU isKflky afpxI pfrtI ivc lY afdf. krm isMG nMU afiKaF hfly qF sfzf sUrmf pfieaf hoieaf nhIN inkldf qusIN hor nvF pfeI jFdy ho. jgq isMG AunHF idnF ivc mhfrfj jI qoN iÉlfP cldf sI. moqI isMG dI gurduafry vfsqy idwqI jgfh qy vI afpxf hwk krnf cfhuMdf sI ies krky krm isMG nMU Kyq lMgr vfsqy nf dyx leI afiKaf. iËafdf kihx qoN krm isMG bfby mfny nMU jf ky kihx lwgf ik sfzy Gr dy nhIN mMndy. kihMdy ny asIN nhIN Kyq lMgr vfsqy dyxf. ieQy rsoeI kfnf nf bxfE hor iksy Kyq ivc bxf lvo. ieh krm isMG vflI gwl bfby mfny jI ny nfB kMvl rfjf sfihb nMU dwsI mhfrfj jI ny qF pihlF hI nkÈf suxf ky pfV idwqf sI. hukm kIqf ik mfnf cuwk Bfzy awgy cldy hF cwldy cwldy ijs jgfh hux mjfry lMgr Kfnf pkf ky rwiKaf jFdf hY ipMz vwl dy pfsy sMn 1916 ivc jyT dy idnI iek hIs dy bUty hyT mfny nMU bYT jfx df hukm kIqf. qvf prfq rKvf ky afK afey gey nMU iksy BuwKy ipafsy nMU ieQy bYTky aMn pfxI Ckfieaf kro. afp Gtfro vwl dy lty nMU jf inkly. bfbf mUlf GtfroN rihMdf sI. mUly dy GroN sfrf lMgr df smfn iek bory ivc pf ky pMz bMn ky lMgr dI swmgrI dy ky qor idwqf. afp ipMz iJMgVI af ky BfeI jvfhr isMG dy swpuqr BfeI ieMdr isMG nMU hukm kIqf cwl ieMdr awj afpxy hwQIN lMgr df mhUrq ÈurU kr. nwQo dy GroN qvf prfq qy hor lMgr vfsqy BFzy lY afAuxy ieMdr isMG hukm pf ky Aus hIs dy Qwly cuwlf BwTI bxf ky pihlF pihlF lMgr iqafr kIqf Coty Coty bwicaf nUM Ckfieaf bfby mfny nUM lMgr dI syvf dI izAutI sMBfl ieh jgfr sfry ipMz dI sfJI Èfm lft 10 knfl peI sI afp mhfrfj jI ijafdf virafm isMG dy KUhpur hI irhf krdy sn pihlF iek QVf bwJf hoieaf sI Aus Auty bYT rihMdy sn iPr iek Cotf ijhf do Kfny df kmrf bxf ky rihMdy rhy ieQy hI mhfrfj nfl AunF hI idnF ivc afp jI nfl kuwqy rihx lwg pey iek plMG iesy hI sFJI jgF ivc ijQy hux smfD bxI hoeI hY iek kmrf bxf ky rwKvf idwqf keIvfrI iswKF syvkf nUM ies plMG vwl inmÈkfr krn vfsqy Byj idMdy sn kdI kdI afp vI ibrfjdy sn iesnUM mhfrfj akfl qKq afK ky bulfieaf krdy sn hOlI hOlI ies rsoeI Kfny dI bhuq cVHdI klf ho geI. pihlF pihlf keI vfrI bfby mfny ny ivcoN Cwzky vI Gr cly jfxf ikAuNik iewQy awk plfh grUinaF dy bUty ijhy huMdy sn. jdoN mfny ny ies syvf nMU Cwz ky Gr cly jfxf qF mfny df isr duwKxf ÈurU ho jfxf. bhuq ielfË krn qy vI isr nf hwitaf iek idn bhuq drd kr irhf sI mhfrfj jI dy drÈn nMU AuwT ky qur ipaf. afp jI ipMz lVOey dy itwibaF ivc bYTy sI kol crn isMG ijsnMU afp bUJf afK ky bulfieaf krdy sn. crn isMG srdfeI lY ky mhfrfj jI kol bYTf sI Ayny icr nMU mfnf drÈn krn vfsqy ipMzoN inkilaf hfly do Kyq ipwCy hI sI awgoN siqgurF hukm kIqf mfnf iewQoN hI muV cl rsoeI Kfny cwl ky

afdy jFdy sfDU sMq dI syvf kiraf kr isr drd qd hI htygf. mfnf AuQoN hI slfm krn lwgf isr drd pqf nhIN ikDr Auwz igaf muV kdI iPr nhIN duiKaf.

not:- (hux BI ieh pMlG mhfrfj jI dy drbfr Auwpur guMbd ivc suÈoBq hY jI)

bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

 

awgy sfKI sOxml dy prQfey cwlI

 

ÈOxmwl ipMz guxfcOr df KwqrI bhuq vwzf syT jfiedfd bhuq sI. kfPI ÈihrF ivc dubfrf ikrfey qy cl rhIaF sn. mhfrfj jI dy lMgr qoN lihMdy pfsy ipMz qwk sOx ml df bfg lwgf hoieaf sI. hr qrHF dy Pl lwgy hoey sn. iek ivc koTI vI bxI hoeI sI. mhfrfj jI dy iewQy rihx nfl sMgq dI afvfjfeI bhuq vD geI. ieh sOxml kfPI nfsiqk iKaflF df sI. afeI sMgq nMU bhuq nÌrq dI ingfh nfl dyKdf sI keI vfrI sMgq nMU bcn kOVy afKdf rihMdf sI. iek vfrI kihMdy pihlF dI gwl hY bfbf sfbUidafl ny pfxI iesdy bfÊ dy hwlt dI itMz qoN jf pIqf. ieMny icr nMU sOx mwl af igaf af ky sfbU idafl nMU bhuq gflHF kwZIaF kihx lwgf myrI itMz iBwt idwqI hY. imwtI dIaF itMzf vflf hlt sI. Ausny iBwtI hoeI itMz dy 5 rupey lY ky sfbU idafl nMU Cwizaf. jdoN ies gwl df mhfrfj jI nMU pqf lwgf afpxy ipafry Bgq dI hfnI hoeI suxI. bfg ivc af ky hukm kIqf iewQy iksy df bfg hI nhIN hY. mËfry dy keI bMdy nfl vI sn. ieh bcn kIqy ik sOx mwl df qF iewQy nfm inÈfn hI nhIN hY. ilafE hwl vfhky bfG puwt ky PslF bIjy dws ku mrly df bfg ivc qmfkU lwgf hoieaf sI sfrf hI puwtf suiwtaf. bws qmfkU nMU muwK rwK ky sOxmwl dIaF sfry pfisaF qoN jVHF put suwtIaF sOxmwl dy bfg dy mflI ny sfrf hfl afK suxfieaf ‘geI rUh klbUqoN’ kmfn QI qIr Cutf ieh muV iPr nf afvdy ny’ swqpursF dI rsnf QI jo vI kuC inkl jFdf hY hfly qk koeI ÈkqI nhIN bxI sfDU dI klm vgI hoeI nMU moV sky. sUrj cVHn qoN ruk skdf hY diraf cVHdI vwl nMU vg skdy hn. pr sfDU dy bol kdI ivrQy nhIN jf skdy ‘sfDU boly sfihj suBfie’ sfDU df boilaf ivrQf nf jfie’. sfDU dI rmË krqfr dI rmË mMnI jFdI hY. mhfrfj jI dI rsnf QI jy sOxmwl dy bfry bcn inkly sn sOxmwl syT dI iksmq df sUrj iCp igaf DUxI hI buwJ geI jo ÈihrF ivc dukfnF sn sB vrOly bx bx ky Auwz geIaF ieho hI pqf lwgxf kI awj pitafly ivc sOxmwl dIaF dukfnF dI inlfmI bol geI hY. jfiedfd vI sfrI pqf nhIN idnf ivc hI sfrI Éqm ho geI pihlF jdoN sOxmwl ikqy bfhr sYr krn leI inkldf sI lokI AuwT ky KVy ho jFdy sn rwQ ivc bYT jfieaf krdf sI. pUjf JuldI huMdI sI iPr Ausy sOxmwl KwqrI df koeI bfg irhf nf koeI DMn dOlq rhI nf koeI dukfn rhI nf KUh irhf nf bfg rihf nf ËmIn rhI. bhuq bury hflI ho ky mMgqf bx igaf. iek idn afpxI nOjvfn lVkI mhfrfj jI pfs ByjI ik ikqy muV iPr myhr dI ingfh kr dyx muV ky crn Pvy. lVkI ny jf ky bhuq bynqIaF kIqIaF bUhf bMd sI. afp jI ny koeI jvfb hI nhIN idwqf. sOxmwl dy Gr vfly bQyry nwk rgV rhy sn. mhfrfj jI ny koeI jvfb hI nf dyxf iek idn bhuq arËF krn lwgI qF awgoN pfqÈfh boly kihMdy ik iksy sfDU dI vg geI hoxI ey. bws hOlI hOlI sB mfl DMn qy afp vI ies sMsfr qoN awKF mIt igaf. lVky nMU ikDry sËf ho geI hY. Ausdf koeI pqf nhIN hY vI nhIN. aYs vyly sfry bfg dI jgfh rsoeI Kfny dIaF kMDF qwk dI sfrI ËmIn ivc mËfry dy ijMmIdfrF dy hwl cwl rhy hn. ieh Pl sOxmwl dy hor vI kulF nMU sMq ky doKI hox df imilaf. sfDU sMgq df apmfn krn df imilaf. qdoN hI sfsqrF ivc iliKaf hY ik ‘sMqf syqI mÈkrI kul zobx dI rIq’ XfdvF ny durvfÈf irÈI nMU mÉOl kIqf sI sfrI kul df nfs hoieaf. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI jgq isMG dy prQfey cwlI

 

jgq isMG srdfr moqI isMG df vwzf puwqr sI. jgq isMG dy iÉafl kuC nfsqk ijhy sn. jYldfr ibÈn isMG ipMz rfeypur zwbf vfly dI isKfAuNq nfl gurduafrf duK invfrn qy afpxI jfiedfd ivc bixaf hoieaf smJky afpxf hwQ rwKdf sI. iesy hI krky gurduafry Auwqy guMbd nhIN sI. Aus vyly bcn kIqf ik gurduafrf sfihb nf hovy koTI hI rhy. kfPI hOlI hOlI JgVf vwD igaf mhfrfj jI df hwk quVfAux vfsqy muwkdmf kr idwqf. gurduafry nMU jMdrf lf idwqf iksy nMU kVfh pRÈfd nhIN vMzx idMdy sI. ies krky peI gurduarf sfbq nf hovy. jgq isMG df mfmf eIÈr isMG sfDU bixaf hoieaf sI. jgq isMG ny AusnMU ilaf ky ibTf idwqf. afpxf kbËf rwKx dy mfiraF ny afpxf hI bMdf ilaf ky ibTf idwqf jdoN cfr ku idn eIÈr isMG bYTy nMU hoey afp sB Gwt Gwt dy jfnxhfry diraf vwloN tihldy tihldy gurduafry aMdr afey. jgq isMG dy mn dI kutwlqf jfx ky gurduafry afx bYTy jMdrf Kohl ky kVfh pRÈfd dI dyg bxf ky afpxy hwQI vrqfieaf gurbÉÈ isMG nMU hukm kIqf ik jgqy nMU bulf ky lY ky afAu. mfny nMU mhfrfj jI ny ipMz hyVIaF vwl sUbydfr ibÈn isMG nMU swdx vfsqy ikhf mfnf jfE ibÈn isMG nMU lY afE hmny sB gurduafiraf ivc kmytIaF bMnx df kfnUMn jfrI kr idwqf hY. ibÈny nMU jf ky afK afAu ik aMimRqsr sB gurduafiraF dy bMdobsq vfsqy kmytIaF bMno ipMzoN gurbÉÈ isMG jgq isMG nMU lY afieaf. jgq isMG mhfrfj jI dy sfhmxy afieaf jgq isMG nMU hukm kIqf ieho ijhy afdmI nhIN iewQy rKIdy. iesnMU kMno PV ky bfhr kwZdy jgq isMG nF qF mhfrfj jI df hukm moV sky afp jI dy sfhmxy afAux nfl hI bMdy byhoÈ guMm ho jFdy sn. mhfrfj dy ichry df jlfl bMdy dy nyqr nhIN sn shfr skdy ieqnf jlfl sI. jgq isMG afpxy mfmy nMU moiZaF qoN PV ky bfhr nMU Dwkx lwgf nfly kMn ivc hOlI hOlI afKdf hY hux cilaf jf iPr af jfvIN. eIÈr isMG bVf srimMdf ho ky jgq isMG nMU afKx lwgf mYnMU pihlF iewQy ikAuN ilaFdf sI. jykrawj qusIN mYnMU nhIN rwK skdy qF iZr nhIN afvFgf jgq isMG kihMdf mfmf jI qusIN cly jfvo iPr ijvyN mrjI kirAu. eIÈr isMG qy jgq isMG cup cfp gurduafry qoN bfhr ho gey iPr kdO ijMdrF nhIN lfieaf nf hI kdy iksy nMU kVfh pRÈfd vMzx qy cVHfAux qoN roikaf. afp jI qF msq iKaflF ivc rihMdy sn kdI ieho ijhy kMm ivc dÉl nhIN sn idMdy. jgq isMG ieh nhIN sI jfxdf peI ieh qF drgfhI Gr sfrI dunIaF qwk bMn idwqI hY ieh iksy Gr df nhIN irhf. ies Gr dy munfry sfrI dunIaF ivc cmkdy hn iesnMU koeI afpxf Gr nhIN afK skdf koeI curf nhIN skdf. ieh qF amr ho cuwkf hY. ieh dunIaF nMU vI amr kiraf krygf. ieh gMgf, jmnf, prfg, qrvYxI, mwkf mdInf, hËUr KzUr dunIaF df kilafx Gr bx igaf hy. iewQy vwzy vwzy asfD rogI rfËI ho ky jfieaf krngy. m:‘aYsf dr qyrf ijhVf pfpIaF nMU qfrdf’ akflI lihr 1927 ivc ÈurU hoeI. sB gurduafiraF ivc kmytIaF bMnHky pujfrIaF kolo Kohxy ÈurU kr idwqy sn. afAuxy vflIaF GtnfvF mfq lok ivc dws Cwzdy sn ijvyN gurU qyg bhfdr jI ny idwlI kolo Auwpr cVHky afiKaf sI mYN afpxy topI vfly iswK nMU AuzIk irhF hF. aYsy hI mhfrfj ny pihlF hI hukm suxf idwqf sI. gurduafiraF ivc kmytIaF bMnH idwqIaF aMgryj dy ihMdusqfn Cwzx qoN 10 sfl pihlF iek hukm kIqf jfE bMgI zONzI kr afAuxI sI. topI vfly nMU afKxf ik ihMdusqfn Cwz ky cly jfvo. ieh hukm drgfhI hukm sI mfq lok avqfr mOky dy mflk dy drgfh df kfnMUn bxdf hY Auh avqfrF dy hwQIN hI bxdf hY ijvyN sRI rfm cMdr jI dy afAux dI khfxI sRI bflmIk irÈI ny pihlF hI ilK CwzI sI. ijvyN gurU nfnk dyv jI dy afvx dI kQf’BivÈq pRfx’ ivc ilKI sI. keI vfrI afp ji afKdy huMdy sn. KwzIaF vI tYks lf idwqy hn cuilaF nMU vI tYks lf idwqy hn. sfeIklF nMU vI tYks, dukfndfrF nMU vI tYks Auh hux sB gwlF pUrIaF ho rhIaF hn jo krqfr dI drfgh ivc kfnUMn bxdf hY vwzIaF vwzIaF hsqIaF mOky dy gurU pIr Aus ivc Èfml huMdy hn. ijvyN gOrimMt pMj sflF Xojnf bxf ky kdI koeI kMm ÈurU krdI hY kdI koeI kr idMdI hY. aYsy hI krqfr dI drgfh ivc hËfrF sflF pihlF afAuxy vfly smyN dIaF imslF ilwKIaF jFdIaF hn. Aus aMsblI ivc kMm krn vfly mhFpursF krqfr dy slfhkfr mfq lok ivc bxy kfnMUn nMU prgt kr idMdy hn. keI gMrQF ivc vI qy sfsqrF ivc ilK jFdy hn. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI smfDF ivc KUhI lgvfAuxy dI cwlI

 

iek idn mhfrfj jI mUsfpur vwloN tihldy tihldy hyVIaF dy itwibaF vwl dI huMdy smfDI awx inkly hrnfm isMG nfl hI sI. smfD aMdr af ky kihx lwgy nfmf iek smfDF qoN bfhrly pfsy iek hor KUhI lfAuxI cfhIdI hY. pihlI KUhI lflf dy drbfr dy mUhry hY. ijs ivcoN duKI lok aMimRq iljFdy hn bfhr Kuwlf pfxI ieÈnfn vfsqy vrqx leI hor KUhI lfAuxI cfhIdI hY. mhfrfj dy hukm imlx dI dyr hI sI ik syvfdfr ny slfh krky iewtF iswtxIaF ÈurU kr idwqIaF. hor swmgrI sfrI iewkTI krnI ÈurU kr idwqI. pfT pwutx df idn inXq krky sfry ipMz dI sMgq ho ky iewkTI mhfrfj jI dy crnF ivc bynqI kIqI sB smfgrI iqafr hY afp cwl ky tpf lfE. hrnfm isMG dy idl ivc sI KUh lwgy qF gurbÉÈ isMG dy Kyq ivc lwgy. KUh lwg qF sMgq dy pYisaF nfl jfxf sI syvfdfrF ny syvf kr dyxI hY gurbÉÈ isMG ny Cy Kyq nfl lgdy sn iesdy Kyq ivc hovygf afpxy KyqF nMU pfxI lf ilaf krygf. hor ipMz dI sMgq sI Auh cfhuMdy sn ik KUh lwgy qF sFJI jgfh ivc lwgy iksy dI mlkIaq nf bxy. jy iksy dy Kyq ivc lwgygf qF mflk Kyq vflf hI rhygf ies qrHF ipMz dI sMgq dI iKcoqfx bx geI. ieh suafl ipMz vflI sMgq ny mhfrfj awgy pyÈ kr idwqf KUh lwgy qF sFJI jgHf ivc lwgy nhIN qF sfzI nrfËgI hY. iek awqr isMG nF df bMdf kihMdf KUh lwgygf qF smfDF dy nfl sFJI jgfh ivc lwgy nhIN qF iewQy vI sujoN vFg hovygI. jdoN aynI awqr isMG ny afKI mhfrfj sotI lY ky sfiraF nMU mfrn lwgy hor qF sB AuwT ky nwT pey pr Buwlf lMbVdfr mhfrfj jI dy kfbU af igaf Buwly dy duafly dyh lwq, lwqF nfl mhfrfj jI ny Buwly nMU mfiraf Pyr afKx lwgy iPr ienHF nMu lY ky qurygf. Bwulf lMf ipaf hI vfsqy pfvy Buwly ny lMmy pey hoey ny hI kMn PVy hoey sn. bfkI koeI Kyq koeI do Kyq jf kt KV gey iPr zrdf mfiraf koeI nyVy nf afvy. ieDr ipMz mËfry pMjfb isMG dy KUh qy ipMz iJMgVF dI pMcfieq dy mgr iPrdy hn qy ienHF nfl ieho ijhI Kyz ho rhI sI. ipMz iJMgVI smfDI af ky Ausy hI tfeIm KUh df tpf afpxy hwQI lf ky cly vI gey. jdoN pMcfieq af ky dyKy qF pfV pwt hovy ijs jgfh ipMz dI sMgq rfËI sI Aus jgfh pfV ptfAuxf ÈurU kr gey ies kOqk nMU dyKky sfry hYrfn rih gey. dono pfsI iek tfeIm drÈn dyx dI gwl sux ky DMn DMn hox lwgI. iek vfrI qlf dI syvf putfeI ho rhI sI qlfpur sMgq nMU drÈn idwqy Ausy hI tfeIm ipMz iuvc vI drÈn idMdy rhy. ieh qF CotI ijhI gwl hY bfhrly mulkF ivc afpxy iswKF syvkF nMU drÈn jf idMdy sn. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI hIrf isMG nMU knyzf ivc drÈn dyx dI cwlI

 

hIrf isMG ipMz rihpy df sI ieh knyzf ivc igaf hoieaf sI. pihlF bhuq hIrf isMG qy grIbI huMdI sI kfPI sfl knyzf ivc sPr lfieaf. iek idn hIrf isMG GoiVaF nfl hwl vfh irhf sI. nfB kMvl rfjf sfihb icwty cfdry dI igltI mfrI hoeI hwQ ivc sotI gYNzy dI ijhVI ihMdusqfn ivc hwQ rwKdy sn PVI hoeI sI ichry df husn Aus vyly ies qrHF zlkF mfr irhf sI cMd sUrj nMU vI mfq pfAuNdf sI Aus vkq ienHF afp jI qy rMg sI iensfn dI klm ilK nhIN skdI. cONdvI dy cMd vFgr ÈIqlqf BrIaF ikrnF ijs qy pY jFdIaf sn. Bvsfgr qoN pfr kr jFdIaF sn. aYsy rMg ivc hIrf isMG nMU jf drÈn idwqy hIrf isMG dyK ky bhuq hYrfn qy KuÈ hoieaf dOV ky crnF ‘qy Zih ipaf mhfrfj jI ny isr qy hwQ rwiKaf hIrf isMG dy sB rog sog dUr kr idwqy. hIrf isMG dIaF awKF nÈy nfl imldIaF jFdIaf aYnf pRym df srUr ciVHaf. bynqI kIqI swcy pfqÈfho myrI JuwgI ivc clo ijvyN ibdr df AuDfr kIqf myrf vI kro. ijvyN BfeI lflo jI nMu gurU nfnk jI ny qfiraf JMzovfZI nMu mfx bÉisaf myrf pfpI df Bvsfgr qoN byVf pfr kro. mhfrfj kihMdy hIrf ayvIN ikqy mn ivc rihpy dy lokF dI Xfd af jFdI hY. srmuwK isMG df ipafr dyK ky rihpf ngr dy sfry jIvF df iDafn rwKIdf hY .Blf krnf hI pYNdf hY. rihpy dy ijMny jIv jMq hn sB dI imsl hIrf hmfry pfs hY rihpy dy qF sfnMU pÈU pMCI vI qfrny pey hn. hflF jdon ihMdusqfn afvygf qF lvFgy ieh bcn hIrf isMG nfl krky drÈn dy ky iek imMt ibjlI ilÈk vFg awKF QI dyKidaF dyKidaf alop ho gey. afp jI dy drÈn dI aYsI Jlk peI aYsf idl pRym dIaF qVfvF nfl iKicaf igaf rom rom ivc ÈIqlqf qy iKwc pYdf ho geI. mn pRym dI zorI nfl iKwicaf igaf hux nm itwkdf nhIN qoV lwgI hoeI hY kdoN ieMzIaf jf ky suhxy pRIqm dy drÈn krF. ipMz vfsI lokF nMU ieh kOqk cwl ky dwsF Cy mhIny qoN bfad knyzf qoN ieMzIaf af igaf ipMz rihpy af ky sfrI khfxI mhfrfj dy imlfp dI afK suxfeI kuC idnF bfad srmuwK isMG dy pwuqr Tfkr isMG nMU nfl lY ky 100 ruipaf Bytf krn vfsqy lY ky quiraf bfsxI ivc pf ky lwk nfl bMn leI. mhfrfj krqfr isMG dy Gr bYTy sn crnF ivc jf ky 100 ruipaf awgy Dr ky mwQf tyikaf mhfrfj jI awgoN afKx lwgy hIrf asIN kI krny hn. pYsy jf moV ky Gr hI lY jfAu qyry kMm afAuxgy. hIrf pihlF qYnMU lMgot vI nhIN sI bMnxI afAudI hIrf isMG nf bx sikaf hIrf hI rih igaf. Bytf mnjUr nf kIqI Ausy qrHF ipCy moV idwqf Aus sfl ipMz rihpy rih ky iPr Gridaf nfl guwsy ho ky cuwp cfp hI rfq nMU kuC QoVy hI pYsy kol sn Auho hO QoVf Krc lY ky muC iPr knyzf ivc cly igaf. pqf nhIN Aus tfeIm knyzf ivc koeI rihmq BrIaF nËrF krn geuy sn. hIrf isMG cIË lY nf sikaf qdy hI afiKaf sI ik hIrf isMG nf bixaf hIrf hI rih igaf pr afAux qy pUrf mfx vI Gridaf vwloN nf imilaf. mn sfry aMg sfkF BYxF BfeIaF qoN inrfÈ ho ky knyzf cly igaf. pqf nhIN Aus tfeIm knyzf ivc koeI rihmq BrIaF nËrF krn gey sn. hIrf isMG koeI cIË lY nf sikaf qdy hI afiKaf sI ik hIrf isMG nf bixaf hIrf hI rih igaf. pr afAux qy purf mfx GridaF vwloN nf imilaf. mn sfry aMg sfkF BYxF BfeIaF qoN inrfÈ ho ky knyzf cly igaf mhFpursF dIaF rmËF huMdIaF hn jy bMdf smJ jFdf hY Ausdf byVf pfr lwg jFdf hY. hIrf isMG kuC dyr knyzf ivc rih ky kflvfs ho gey mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI aYsIaF ÈkqIaF dy mflk sn ijwQy vI koeI Xfd kedf sI iek imMt ivc shfieqf krdy sn drÈn jf idMdy sn. bolo BfeI jI vihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI mUsfpurIey muMdr isMG nfl hoeI

 

iek idn mhfrfj ipMz mËfry drvfjy dy sfhmxy krmI dy Gr bYTy sn. muMdr isMG mUsfpur qoN drÈn vfsqy afieaf. mMudr isMG inmÈkfr krky crnF ivc hI bYT igaf. ieMny icr nMU iek dws bfrF sfl df muMzf mwQf tykx afieaf. Aus lVky dy gwl bhuq hlky hlky cOsI ijhI kwpVy pfey hoey sn. koeI duafnI gË dI Kdwr cONsI ijhI muMzf iksy grIb Gr df sI. mhfrfj Aus bwcy dy gl pey kwpVy nMU PVky muMdr isMG vwl ieÈfrf kIqf kihMdy muMdr isMG vwl ieÈfrf kIqf kihMdy muMdr ieho ijhy kwpVy pf ky guËfrf kr leIdf hY. muMdr isMG, bMsq isMG, suMdr isMG vËIr isMG dy spwuqr sn 70 GumF ËmIn df mflk sI GoVIaF rwiKaf krdy sn. nfBy pitafly ivc ienHF dIaF keI dukfnF vI sn. TykydfrI vI krdy sI. mhfrfj dy pRymI bhuq sn ijs idn qoN mhfrfj jI ny mMudr isMG nMU Aus grIb bwcy nMU afpxy hwQf dI Cuh nfl amIr bxf idwqf muMdr isMG dy Gr grIbI df zyrf lf idwqf hOlI hOlI sfrIaF dukfnF rihx kr idwqIaf ËmIn vI sfrI rihn ho geI. sB cIjF grIbI dy qwkV ivc qul geIaF grIbI df vgdf diraf sB kuC hVf ky lY igaf muMdr isMG dy GroN amIrI afpxy ivCoxy cuwk ky pqf nhIN ikDr cly geI. pwqJV AudfsI ny Gr ivc sPf afx ivCfeIaF muMdr isMG dy mn ivcoN amIrI dy ËËbfq suPny bx ky Auwz gey hflq bVI nfjk grIbI kunflI ivc pf ky Zfl idwqy. aYsI hflfq ivc vI ieh pUry isdkI iswK afpxy kfmlpIr dI syvf vwloN Brosy vloN iZwly nhIN pey. rfjf sfihb gurU cfhIey jYsy afihrngr, pkV, hQoVf igafn kf isDy dovyN kr, igafn rUpI hQoVf PVky aihrn rUpI DIrj bÉÈky Brosf bÉÈky afpxy iswKF syvkF nMU pfr krnf sI.

‘PrIdf mn mYdfn kr toey itwby lfih, awgy mUl n afvsI dojk sMtI Bfih.

jdoN mn suwD ho jfvy qF ÈuwD vsqU pfeI jFdI hY. isafxy lokI afKdy hn ÈyrnI df duwD sony dy pfqr ivc hI rihMdf hY. hor iksy DfqU dy BFzy ivc nhIN pfieaf jFdf hY. kfmlpIr ivc ieh ÈkqI huMdI hY jYsy luhfr sMnI sy pkV kr Auwpr sy hQoVf mfr kr lohy nMU iswDf kr idMdf hY aYsy hI pUrn gurU syvk ko jb GsfAutI Auwqy lfAuNdf hY aMdrUnI pRym dy qMdo syvk nMU insRdk vI nhIN hox idMdf. ÈkqI shfrn df bÉÈ ky pfs kr lYNdy hn.

‘BFzf BfAu aMimRq iqiq Zfil GVIaY Èbd swcI tksfl.‘

ijs qrHF iksfn bxI hoeI pYlI dyK ky Jt bI bo idMdf hY. pihly Koey dyÈ srIr rUpI Kyq ivcoN eIrKf kfm kRoD afDIaf ivafpIaf mn ivcoN BYVy sMklp Éqm ho jfx jigafsU ivKy pUrI sPfeI vyKdf hY myhr dI ingfh krky inhfl kr idMdf hY. muMdr isMG grIbI dI hflq ivc Drm qoN nhIN hfiraf grIbI dy idnF ivc lmgr dI syvf krn lwgy swcy idl nfl syvf kIqI pMdrF sfl jdoN syvf kridaF nMU gujr gey, srdI dy idn sn iek idn mhfrfj jI rsoeI Kfny iek do Kx df kmrf sI Aus ivc ibrfj gey. awDI rfq qoN rfq ZwlI mhfrfj jI ny afvfË idwqI muMdr awjy jy koeI suxdf hovy qF pyÈ hovy imsl pyÈ hY. krqfr vwloN hukm ho irhf hY awj jy koeI pyÈ ho jfvy qF rMigaf jfvygf. muMdr isMG rjfeI ivc ipaf hI khI jFdf sI mYnMU qy mfieaf dI jrUrq hY nfl df rMg ieh iksy hor nMU idAu. afp jI dy sfhmxy nhIN hovFgf nfm dy rMgx ivc rMg ky myrI buwDI bdl idAugy mYnMU hor kuJ nhIN cfhIdf mfieaf df gPf bÉÈo. myry mn ivc mfieaf di ipafs hY. mhfrfj jI ny bhuq afiKaf muMdr mfieaf df kI lYxf hY. nfm rUpI DMn lY ijs DMn qy sB ko vrsfvY. qyrI vI kilafx hovygI qy hor vI anyk AuDrngy aYsy DMn dI mn ivc cfh kr. pr vfr vfr ieho hI mMg krI igaf mhfrfj kihMdy jfh muMdr isMG ikMnI ku mfief cfhIdI hY. iek lwK dy dyeIey, muMdr nhIN jI iek lwK nfl myrf kI bxnf hY. mhfrfj kihMdy do dy dyeIey, mhIN jI hor myrf lwKF df ihsfb cwly qF myry mn dI BuwK pUrI hovygI. mYN qyry sfry mMdr bxfvFgf cMgf kihMdy muMdr qYnMU lwKF hI idwqy bs Ausy hI idn qoN muMdr isMG dy Gr lwCmI df vfsf ho igaf ivgVy kMm suDrn lwgy idn pur idn ikÈmq df sUrj cmkx lwgf. KuhF dy KUh ijhVy gihxy rwKy hoey sn CuVf ley gey dukfnF iPr muV vfps lY leIaF. TykydfrI df kMm iPr ÈurU ho igaf muV iPr ÈfhI cl peI kwicaF koiTaF dy QF pwkIaF koTIaF bxnIaF ÈurU ho geIaF lwKF hI rupey TyikaF ivcoN bcn lwg pey. Auh bcn ijhVy kdI kwcy koiTaF qy bYiTaF ny khy sn. ieh kwcy koTy nhIN ieh qF koTIaF bxIaF hoeIaF hn sB pUry hoey mhfrfj jI dy mMdr dI syvf vI muMdr isMG dy prvfr ny hI kIqI. guMmt smfD Auwpr ienHF ny hI bMinaf guMmt iqafr krky Aupwr kls bjrI df bxf ky rwKx lwgy muMdr isMG dy BqIjy nMU mhfrfj jI ny af ky drÈn idwqy nfly afvfË idwqI sfzy isr qy pfQI bxf ky rwKx lwgf hY sony df klÈ bxf ky cVHf. Ausy hI idn aMimRqsr jf ky imlKf isMG sony df klÈ bxf ky lY afieaf aYs vyly muMdr isMG dy prvfr kroVF ruipaF ivc Kyldy hn.

bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI mflI rfm KtkVF vfly nfl hoeI

mflI rfm ipMz KtkV klF JMzf jI dy rihx vflf sI. s: Bgq isMG ÈhIdy afËm dy Kfndfn ivcoN hI sI Gr ivc hr iek pdfrQ mfieaf DfrI aiq aMnf bolf dfqF dyx vfly nMU iensfn Buwl jFdf hY. afpxI isafxp nMU vwzI smJ bYTdf hY. koloN prgtY husn dI Kfn df drÈn krn sMgqF jFdIaF nUrI nYxF Jlky Kf ky nfm dy rMg ivc lokI rMgy jFdy. dunIaF vfly afp jI dy kOqk dyK ky hYrfn sn. mflI rfm dy GroN hrnfm kOr nMU vI drÈnF dI qFG AuwTI amIr hox dy nfqy kdI GroN bfhr pYr nhIN sI pfieaf ijnHF nMU lwgy pRym qmfcy bfr dy kMmo geIaf. mflI rfm qoN corI kdI kdI drÈn krdI rihMdI hOlI hOlI mflI rfm nMU vI pqf lwgf. hrnfm kOr mËfry rfjf sfihb dy jFdI hY mflI rfm ny kdy sfDU sMgq nhIN sI kIqI sfDU dI sMgq qoN ibnF igafn rUpI icrfg nhIN jgdf igafn qoN ibnF pfp puMn dI ivcfr nhIN huMdI. mflI rfm keI vfrI ies gwl df klys vI krdf irhf hrnfm kOr mIrf bfeI dI qrHF nfm dy rMg ivc rMgI geI. hrnfm kor dI vwzI lVkI hrbMs kOr drÈn nMu jFdI sI. cfr lVkIaF sn. iek idn afp jI ny cfr afny idwqy aqy nfl hI hukm kIqf cfr cfr afny cfry lVkIaF dy nF qy pqfsy vMz dyvI. pqf nhIN kI kfrn sI jF ies ivc ikaf brkqF sn rsqy jFdI ny cfr afny dI qoVI lY leI imwtI df BFzf lY ky iek pfsy rwiKaf qF qoVI Tfh krdI Puwt geI. aYsf kOqk dyK ky bhuq zrI hukm nf mMn hoieaf. hrbMs kOr kihMdI mfqf jI mhfrfj jI nMU kyhVf iksy ny cfr DIaF dwsIaF sn. afp hI jfxI jfx sfzf Blf kr rhy sn. jdoN iPr ikqy dubfrf drÈn nMU geIaF awgoN afvfË idwqI awgy af jfE qOVI vflI hrbMs kOr, Auh ipClI gwl jo qoVI leI hoeI Puwt geI sI iesy frHF byaMq kOqk dyKx nfl pRym dy rMg ivc rMgIaF geIaF. iek mflI rfm kihMdf mYN afp dyKfgF kI aMqrËfmI hn jF nhIN. subh AuwT ky afpxI mwJ co leI myly JIr dI bwkrI co leI jgdIÈ bRfhmx dI gAU co leI. iqMny duwD co ky bfltI br ky qur ipaf. ipMz mËfry afp jI dy drÈn kIqy sMgq kfPI sI afp ipCy cuwp krky Klo igaf mn ivc krdf mYN dyKFgf ik myrf iqMnF ikÈmF duwD dws dyxgy qF mYN mMnfgf. awgoN siqgurU afvfË dy ky kihx lwgy iqMnF duwDF vfilaF qUM vI awgy af jf jdoN ies qrHF suixaf qF Ausdy pYrF hyToN DrqI inkl geI qy Qr Qr kMbx lwgf. hMkfr df burj Zih igaf awgoN viDaf qy crnF ivc jf inmÈkfr kIqI hukm hoieaf mflI duwD kuwiqaF nMU pf idE. iek syr duwD rwK leI hukm hoieaf iesy qrHF ipMz iJMgVF ivKy hor pfxI pf ky smfDf dy ieÈnfn krvf ky afE. afp jI df sdf vfsqy syvk bx igaf jdoN vI jfxf nvF nËfrf dyKxf sInf sfÌ ho igaf bfkI sfrI ijMdgI afp jI dI syvf ivc lf ky jnm suKflf kIqf.

 

bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI mfn isMG mMzyrF vfly nfl hoeI

mfn isMG ipMz mMzyrF df rihx vflf jfq df jft sI. gRihsQ afÈrm ivc rihMdy hoey sfDUaF vflI ijMdgI pivwqr afqmf, Drm dI ikrq krnI vMz ky Cwkxf, afey sfDUaF dI syvf krnI mfn isMg dy pirvfr df afp qy bhuq Brosf sI mfn isMG df puwqr cYn isMG bImfr ho igaf. ipCly jmfny ivc bwicaF nMU bglf dI qy nfmunIaf dI bImfrI bhuq hoieaf krdI sI. keI kuJ kIqf bfrf isMgF nmdF bMinaf pr duwK vDdf hI igaf. srdI df mOsm sI awgy rfq pY rhI sI pwuqr dI qklIP mfqf ipqf qoN nhIN JlI jFdI. dsrQ, srvx dy mfqf ipqf, pwuqr dy ivCoVy ivc mr gey sn. hËrq iebrfhIm pwuqr dI kurbfnI nhIN sI dyK sikaf puwqr sB df imwTf Pl hY. iek vfr akbr ny birbl qoN puwiCaf ihMdU gRMQF ivc keI QfeIN iliKaf hY Bgvfn afpxy ipafry BgqF dI rwiKaf krn vfsqy nMgI pYrIN dOVy sn. ik AunHF kol koeI hor syvk jF nOkr nhIN sI rwiKaF krn vfsqy, bIrbl nMU ikhf ik ies gwl df jvfb idE. bIrbl kihMdf kuJ idnF qwk dyvFgf birbl ny iksy mÈwvr koloN rbV dI Poto, akbr dy puwqr slIm vrgI iqafr krvf leI slIm dy nklI buwq nMU dyK ky afiKaf jdoN bfdÈfh bfg ivc qlfa dy iknfry idn dy cfr vjy bYTy hoxgy bfdÈfh dy dyKidaF afpxf pYr iqlkf ky ies buwq nMu pfxI ivc suwt dyxf hY. jdoN buwq izwigaf bfdÈfh dyK irhf sI Aus ny nMgy pYrI AuwT ky buwq nMU jf PiVaf. buwq nklI sI bfdÈfh bhuq srimMdf hoieaf, Aus idn birbl ny bfdÈfh nMU puwiCaf ik afp jI nMgy pYrIN qy kwpiVaF sxy pfxI ivc ikAuN jf vVy afp jI dy kol anykF syvk bYty sn qusIN AunHF nMU hukm ikAuN nhIN kIqf, bfdÈfh kihMdf aynf tfeIm nhIN sI. bIrbl ny ikhf aYsy hI sfzy Bgvfn jI dI gwl hY. mfn isMG dy GrvflI krqfr kor kihx lwgI vwzy zfktrF dy mflk rfjf blI dy bUhy qy cwlIey jy kYr pY jfvy. bwcf cuwk ky mIaF bIbI rfq dy hnyry ivc mËfry vwl qur pey zrfAuxI rfq sI sB pfsIN cuwp CfeI hoeI sI kuwqy BONk rhy sn. krqfr kOr df idl zrn lwgf ik zfkU cor mfr dyxgy. kuwqy ibwly Kf jfxgy crnF df iDafn krdI rfjf rfjf krdI hY kI dyKdI hY swcy pfqÈfh nfl nfl qury jFdy hn kuwqy vI afp jI dy nfl hI sn. cfr ku Puwt dI sotI kol PVI hoeI sI kdy awgy kdy brfbr ho jFdy hn. mfn isMG nMu dwisaf swcy pfqÈfh nfl hI jf rhy hn. mËfry gey qF afp jI ikrpf dy cubfry ivc tihl rhy sn. AuhI sotI hwQ ivc PVI hoeI sI cYn nMU crnF ivc rwK ky awQrU vgf ky inmÈkfr kIqI siqgurU myhrvfn ho ky boly rsoeI Kfny cwl ky pihlI KUhI, Aus ivcoN jl kwZ ky kfky nMU ieÈnfn krvf idE. lMgr ivc jf ky ieÈnfn krvfieaf cYn gulfb dy Puwl vFg tihk AuwiTaf pwuqr nMu rfËI kr ky Gr afey mfn isMHG dy poqiraf df jnm vI afp jI dy hukm nfl hi hoieaf. aYs tfeIm vI afp jI qy bhuq Brosf rwKdy hn cYn isMG qy kql df kys zubeI ivc bx igaf. cYn isMG df kfk blivMdr isMG bhuq bImfr ho igaf pRIqm kOr mfn isMG dI nuMh ny ardfs kIqI aKMz pfT krvfvfgy bwcf rfËI ho igaf. sB jIvF dy krmF dI gqI afp jI dI muwTI ivc hY. AUDm isMG sfDpur vflf drÈn vfsqy afieaf hukm hoieaf kfk Gr cl prfhAuxf afieaf hoieaf hY. nfm vI gurnfm rwK leI. AUDm isMG Gr afieaf lokI vDfeIaF dyx. AUDm isMG kihMdf vdfeIaF qF rfjf ny mËfry bYiTaF hI dws idwqIaF sn nfm vI rwK idwqf. gurnfm vwzf ho ky knyzf clf igaf Gr ivc nO inDF bfrF iswDF ho geIaf sfrf pirvfr suKI jIvn bqIq kr irhf hY. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI krm isMG rfeypur zwby vfly nfl hoeI

Poh mfG dy idn sn srdI kihr dI pY rhI sI, toibaF dy pfxI kory nfl jMmy hoey sn. jfnvr pfly nfl mr rhy sn. sB jIv GrF ivc vV ky gdoilaF ivc luky hoey sn. "iBMnI rYnVIey cmkx qfry rfm, jfgx myry smq ipafry rfm’ hnyrIaF rfqF ivc hkIkI ieÈk ivc rMgy hoey nMgy pYrI rfq KyqF ivc bYT ky inrMkfr nfl ilv lf ky bYTy rhy. cfr dy tfeIm krm isMG dy vfVy ivc jf KVy hoey krm isMG df ipqf hfkm isMG bylxf clf irhf sI. jdoN afp jI df drÈn kIqf Bgq ibdr dI qrHF pRym nfl KIvf hoeI iPrdf mMjI zfh idwqI, afp jI bYT gey bynqI kIqI awg bfl dyeIey srdI bhuq hY. kihMdy koeI loV nhIN afpxf kMm krI clo krm isMg mwJ co ky duwD dI bfltI ilaf rwKI Cwkx vfsqy bynqI kIqI, DMn Bfg afp jI ny drÈn idwqy hn. ieMny icr nMU rs dI mwtI Br geI. BFzf cukvf ky afpxI mMjI kol rwKvf lIqf ivcoN hI duwD dI BrI hoeI bfltI pvf idwqI. hfkm isMG nMU gVvI lY ky kol ibTf idwqf ieMny icr nMU idn cVHn vflf ho igaf. jfnvr KuÈI dy gIq gfAux lwgy ipMz dy lokI sB pfsy kMm nMU cl pey. muitafrF duwD irVk rhIaF sn Dfrf co rhIaF sn ipMz ivc pqf lwg igaf afp jI hfkm isMG dy vfVy ivc bYTy hn. ipMzoN sMgq drÈn nMU afvx lwgI hfkm isMG nMU hukm kIqf afeI sMgq nMU rs iplfE sfrf ipMz drÈn vfsqy afieaf kfPI idn cVHn qwk iek mwtI rs dI nhIN muwkI vMz ky Ckxf afey gey dI syvf krnI sB jIvF ivc iek nUr df ikrÈmF dws ky Drm dI ikrq krnI aYsf AudyÈ krky ipMz mËfry krqfr isMG dy Gr af bYTy. kuJ idnF bfad krm isMG, byaMq isMG, bfbU pRIqm isMG, jMlDr jf rhy sn. rsqy ivc jFidaf 2 krm isMG, byaMq isMG kihx lwgy rfjf sfihb dy drÈn krky awgy jfxf hY. bfbU pRIqm isMG isroN rozf sI nfl idaF nMU AudyÈ krn lwgf kys munf ky rwKxy cfhIdy hn. kfPI AudyÈ krdf igaf jdoN afp jI dy sfhmxy gey krm isMG, byaMq isMG nMU afpxy kol ibTf lIqf bfbU jI nMU ipwCy mOV idwqf. kihMdy clo iewQy roizaF df kMm nhIN hY bfbU jI bfhr cly gey ipwCoN kihx lwgy iksy df kihxf nhIN mMnIdf. Drm qy pwky rhIdf hY subh ieÈnfn krky jupjI sfihb df pfT krIdf hY. iek vfr iPr dI gwl hY krm isMG, sfDU isMG qy byaMq isMG pRqfpU dy KyqF ivc dI lMGy jfdy sI pRqfpU df lVkf GuwgI ieMnHF bMidaF nfl lV ipaf krm isMG dI pwg izwg peI. GuwgI ny pwg nf idwqI krm isMG dy mn ivc bhuq ihrK hoieaf. afp jI dy drÈnF nMU afieaf dy nfl aYsf slUk kIqf jdoN afp jI dy crnF ivc jf ky inmÈkfr kIqI do rupey dy ky hukm kIqf kfkf pwg lY leIdI hY. Aus vyly do rupey dI sohxI pwg af jFdI sI. ienHF nMU pqf nhIN iewQy qF sVk inkl jfxI hY. pihlF lMGx nMU rsqf nhIN sI Aus QF hux sVk inklI hoeI hY. afp jI dy bcn sB swc ho gey. ieho ijhy kOqk hËfrF hI lokF nMU idKf idMdy sn. iek idn afp jI guxfcOr dy purb vwl dy pfsy rOlI vwl dI KUhI qy ipwpl dy Qly bYTy sn grmIaF dy idn sn. qy cfr pMj df tfeIm sI iek jMv ikiqEN ivafh ky zolf lY ky af rhy sn. gihixaF dI potlI ivcolI kol lwgIaF kwcIaF qrylIaf afAux. sfhmxy kOx jfvy Èyr dI muwC nMU hwQ lfAuxf mOq nMU jwPI pfAux vflI gwl hY. y :‘afÈk Bor PkIr qy nfg kfly vfj mMqrf mUl nf kIlLIeY jy’ buwZI Gr geI jf ky Aus dI sws nMU nfl lY ky iPr afp jI dy crnF ivc bynqIaF kIqIaF. afp jI vwloN hukm hoieaf nwT cwl ipwCy muV ky nhIN dyKxf, Gr jf ky afpxI koTI dI ghI ivwcoN gihixaF dI potlI cuwk lAu qy kMn Pvo iPr kdy gihxy lY ky nhIN qurnf keI vfr ies qrHF dy kOqk dyKy gihxy luhf ky suwt KUh ivc dyxy iPr bynqIaF krn qy srfxy hyToN kwZ ky dyxy aYsy kOqk dyKx ivc afey. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI pfKr isMG iJMgVF vfly nfl hoeI

 

iek idn nfB kMvl rfjf sfihb jI ipMz mjfry qoN AuwTky KyqoN KyqI tihldy tihldy ipMz iJMgVF dy lihMdy pfsy jf inkly. Pgx dy idn sn TMzI TMzI pOx rumk rhI sI afkfÈ inrml sI. bfrÈ vrH ky bMd ho cuwkI sI PslF qy nUr brÈ irhf sI srvf dy Puwl iKVy hoey sn. kxkF qy jobn df KyVf kihr df iKiVaf hoieaf sI gObH mUMh afieaf hoieaf sI. bUr inkl irhf sI iKËf qoN bfad bhfr af rhI sI pwqJV qoN bfad lfgrf inkl rhIaF sn. sB pfsIN hirafvl hI nËrIN pY rhI sI bMsq ruwq CyaF ruwqF dI vwzI BYx bMsqI sUt pf ky KyqF dy bMny bMny iPr rhI sI. iesdy husn nMU kihr afieaf hoieaf sI nUr zuwl zuwl pYNdf sI hfr isMgfr lf KyqF dy bMny bMny pYlF pfAuNdI iPrdI sI. kysr ksqUrI df iCwtf idMdI iPr rhI sI PulF ivc aMimRq Br rhI sI cMn ipafrf nfl nfl ikrnF rfhI aMimRq pf irhf sI. idn Zfly pY igaf. sfg qoVn vfsqy toly bMn bMn ky muitafrF KyqF vfl cwlIaF KyqF dy rfKy vI pihry lf ky bYTy sn. pfkr isMG afpxI pYlI dI rfKI bYTf sI Aus pfsy goeI arsF PrÈF df mflk anoKI hI cfl vflf brkqF df mflk nUr df isqfrf, ijs df nUr zlkF mfrdf arÈIN pRIqm jI af inkly. pfKr isMG ny inmÈkfr kIqI hsmwuK cyhry PuwlF vrgy iKVy hoey moqIaF vrgy bcn boly kfkf iks df puwqr hY, muMzf-‘ jI hrnfm isMG df puwqr hF. mhfrfj-‘kfkf ieQy ikAuN bYTf hY’. pfKr isMG –‘jI sfg dI rfKI bYTf hF. mhfrfj-‘ kfkf sfg hor iksy nMU vI qoV lYx dyeI df grIb jnqf ny vI ikiqEN Kfxf hY aYny bcn pfKr isMG nfl krky ipMz vwl nMU cwl pey rsqy vwl dy pfsy byrI dy CfipaF dI bfV kIqI hoeI sI. Cfpy vI qfËy vwZ ky gwZy hoey sn. ikwkr dIaF sUlF vI sn. mhfrfj jI nMgy pYrIN Cfpy Auwpr pYr rwK ky rfh vwl nMU lMG gey pfKr hYrfn hoieaf nMgy pYr sUlF Aupr rwK ky awgy lMGy kMZy cuwBy nhIN PuwlF vrgy koml crn afp jI dy hn. ijs QF mhfrfj jI crn rwK ky lMGy sI kMZy sfg dIaF gMdlF vrgy nrm ryÈm df rUp Dfrn kr gey. pfKr isMG ny afpxy ipqf hrnfm isMG nMU sfrI khfxI kih suxfeI, hrnfm isMG kihMdf kfkf mhfrfj jI dy kMZy kI lwgxy hn kMiZaF nMU bxfAux vflf vI afp hI hY sirÈtI dy mflk ju hoey. awgy jf ky mhfrfj jI ibÈn isMG dy vfVy ivc jf bYTy sfry ipMz ivc mhfrfj jI dy afAux dI Kbr ibjlI dy kMrt vFg PYl geI. sB mfeI BfeI drÈn vfsqy nwTy afvx iewk jwt bMigaF dI mMzI kxk vyc ky afieaf Ausdy kol cFdI dy rupey bMny hoey sn. Ausny vI slm kIqf Ausdy sfry rupey rKf ley muwTF Br Br ky rfh ivc suwt idwqy. inafxy cuywk cuwk ky lY gey do rupey pfKr isMG ny vI cuwuk ley. pfKr isMG ny Gr jf ky afpxy ipqf nMU idwqy, hrnfm isMG ny do rupey ivc hor pf ky cfr ruipaF dI inafd bxf ky gurduafry jf ky inmfixaF nMU vMz idwqI. pfKr isMG nMU afiKaf ik kfkf awgy vfsqy mhfrfj jI muhirEN pYsy nhIN cuwkxy Gr ivc hI bhuq kuC idwqf hoieaf. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI suMdr ipMz mËfry vfly nfl hoeI

 

ÈuMdr isMG mËfry dy rihx vflf sI. iËMmIdfr jwt KyqI df kMm kiraf krdf sI. suMdr isMG dI Aumr 60 sfl dI ho geI Gr koeI Aulfd nf hoeI 25 Kyq ËmIn dy pwuqr ibnF vwZ vwZ Kfdy sn. puwqrF qoN ibnF Gr dy sB pdfrQ Ëihr lwgx lwg pYNdy hn bykfr ho jFdy hn. gurU pMjvyN ny vI bfxI ivc iliKaf hY.

‘ijs Gr dIpk nf bly bfl nf Kyzy bfr iqs kf kIaf zMnnf so zMinaf krqfr.

iek vfrI akbr bfdÈfh ny bIrbl qy hor drbfrIaF kol suafl kIqf sfrI dunIaF ivc sfiraF PlF ivcoN ikhVf Pl imwTf hY. iksy aMb afiKaf iksy ny kylf afiKaf,"bIrbl ny puwqr df Pl imwTf dwisaf. ikAuNik hor Pl Kfx nfl mn nMU ÈfqI afvygI, puwqr dy ipwT ipwCy sIny nfl lwg jfx qy klyËy ivc TMz pY jFdI hY. awKIN dyKx nfl sInf srd ho jFdf hY. suMdr dy iqMn BfeI hor sn bfkI idaF dy lfxy cldy sn ieh iewklf hI Tyzy KFdf iPrdf sI. iek idn suMdr krnfly vwl dy KyqF ivc hwl vfh irhf sI duKIaF dy duwK dUr krn hfry imhrF dy dfqy igafrF vjy aMb vfly KUh qy afx bYTy. ies KUh pur vI mhfrfj bhuq dyr rihMdy rhy suMdr hl mgr ibrD avsQf ivc iKwc huMdf iPrdf puwqr dI kmI ny mn ivc bVI kmËorI kIqI hoeI sI. hwl KVf krky mhfrfj jI dy crnF qy afx isr rwiKaF mUMhoN qF kuJ nhIN boilaf mn ivc bynqIaF krdf sI ijvyN horF dy byVy pfr kIqy hn myrf pfpI df byVf vI ikqy pfr lf idvo myrf Gr vI vws jfvy. suMdr dI ies inmrqf nMU qwk ky mhfrfj rihmq BrI ingfh nfl suMdr vwl qwikaf. hukm kIqf suMdr dy knflI jgfh sMgq dy afrfm krn vfsqy Cwzdy. suMdr jI mYN afpxy qfey nMU pwC ky CzfgF suMdr afpxy qfey kol clf igaf mhfrfj jI df hukm nfmf suxfieaf suMdr isMG df qfieaf ieh hukm sux ky suMdr isMG nMU afKx lwgf suMdr nwT jfh ieh mOkf hI huMdf hY jo kuJ mhfrfj jI afKdy hn Auh krdy. AuNj vI sfrf rkbf aYNvI jfxf hY. Èfied ies ipwCy koeI jV lwg jfvy suMdr isMG ny gwl plf pf ky bynqI kIqI mYN do knflI jgfh Cwzdf hF. pfsy lMgr pkf ky rwiKaf jFdf hY Aus pfsy suMdr df Kyq sI do knflI jgfh lMgr vfsqy Cwz idwqI. iek puwqr pYdf hox df vr siqgurF vwloN iml igaf 60 sfl dI Aumr hox qy puwqr Gr pYdf hoieaf. Auh KuÈI Biraf idn siqgurF dI imhr nfl dyK ilaf puwqr df jnm hoieaf siqgurF dI bÉÈÈ nfl puwqr imilaf sI nfm vI bÉÈI rwiKaf. bÉÈI hOlI hOlI jvfn ho igaf iek puwqr df bfpU kdy Auwcf sfh nhIN lY skdf hr vkq duÈmn df BYa rihMdf sI. bfkI suMdr isMG df srIkf keI vfrI dbkf mfr ky zrf idMdy sn. suMdr df iek puwqr hY sfzf jIa cfhy jdoN mrËI DuxI buJf idaFgy. suMdr ies gwl qoN zrdf bÉÈI nMU ipMz Dulyqy bÉÈI dI BYx kol Cwz rwKdf sI iek idn suMdr vI afpxy BrfvF nfl lV ipaf bfkI Brf afKx lwgy ikAuN aOKf hox lwgf hY qyrI qF DuxI DoxI buJf idaFgy, qyrf dIvf gul kr ky CwzFgy. suMdr ivcfry ieklOqy pwuqr dy bfpU df klyËf bfhr afAux lwgf. hr vKq idl DVk DVk krdf rihMdf sI. ieMny dbky nfl ipMzoN corI Kyqo KyqI Dulyqy nMU cilaf Dulyqy igaf qF awgoN pqf lwgf bÉÈI ipMz lVoey shury Gr igaf hoieaf sI. suMdr dy idl dI DVkx hor vD geI Dvoqy qoN AunI pYrI lVoey nMU nwT ipaf. hfey! pwuqr ikqy ipMz nf cilaf jfvIN aYsIaF pfglqf dIaF gwlF krdf Bwjf jFdf ijvyN rfm jI dy ivCoVy qy mhfrfj dsrQ prfx Cwz igaf sI. srvx dy mfqf ipqf aMDlI aDMly dy prfx inkl gey sn. aYsf hfl suMdr df ho irhf sI. suMdr KyqF ivc dI nwTf jf irhf sI awgoN kI dyKdf hY ik mhfrfj lflo mËfry dI jUh ivc bYTy sn ipE puwqr mhfrfj jI dy kol iewkTy ho gey. bÉÈI vI rfh Cwz ky mhfrfj jI dy drÈnF leI AuDr nMU inkl afieaf, suMdr df hfl dyK ky mhfrfj jI ny hukm kIqf suMdr cl rfm nfl Gr bYT rfhF ivc nhIN nwTy iPrIdf myry bUty lfey hoey nMU koeI puwt nhIN skdf, myry huMidaF koeI mfr nhIN skdf.

jF koeI muÈkl awq bxy ZyeI koeI nf dyh. n :‘lfgU hosy duÈmxF sfk nf Bj Kly, sqo Bjy afsrf cwky sB asrfAu icq afvy Aus pfrbRhm lwgy nf qfqI vfAu.

mhfrfj df hukm pf ky suMdr inrBE ho ky bÉÈI nMU ipMz rwKx lwgf. kdy vI koeI vfl ivMgf nf kr sikaf. sMqflI dIaF bfrÈF ivc bÉÈI afpxI hvylI aMdr suwqf ipaf awDI rfq koTy dI Cwq izg peI bÉÈI imwtI qy lwkVF dy hyT af igaf. koeI iksy pfsy afvfË nf suxy. bfrÈ jor dI pY rhI sI. hnyrI vg rhI sI mMjf sfrf cUr cUr ho igaf. isrhfxI bfltI peI vI tuwt geI pr bÉÈI dy Auwqy lwkVF aqy smfn PuwlF vFg ipaf, swt cot nf lwgI, pr iksy pfsy inkl nf sky Aus vyly rfjf nMU Xfd kIqf DfhF inkl geIaF qusIN qF kihMdy sI ik myry huMidaF koeI mfr nhIN skdf mYN qF ainafeI mOqy cilaf eyny icr nMU bl bl dI afvfË kMnI peI nYxF muhry dI drÈnF dI Jlk peI XkIn ho igaf ik siqgurU af gey hn. aYny icr nMU dUjy aMdr ipaf nOkr jfg ipaf AuwT ky dyKy sfrf hI mkfn izwigaf hoieaf rOlf pfieaf lokI iewkTy hoey sfrf smfn cuwk ky hyToN bÉÈI nMU kwiZaf dyh qy JrIt sfrKI nhIN lwgI sI aYs qrHF hwQ dy ky rwK ilaf. ieh khfxI koTy hyT afAux dI mhfrfj jINdy joqI joq smfAux qoN awT sfl ipwCoN hoeI. swc KMz QI af ky iswKF syvkF dI rwiKaf krdy rihMdy hn. ijwQy vI koeI Xfd kry ijvyN iek pl ivwc qMdUey dIaF qfrF kwt ky aYrpq hfQI nMU bxf ilaf sI aYsy afpxy iswKF syvkF nMU bcf lYNdy hn. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI ieMdr isMG kuwby nMU puwqr bÉÈx dI hoeI

 

ieMdr isMG mËfry df rihx vflf sI ieMdr jfq df jwt sI. iesny pMj ivafh krvfey. ivafh krvfAux dy hI iesdI ivafhuqf mr jfieaf key. pihlF do ÈfdIaF ieko ipMz aYsy ivKy hoeIaF qIjI ipMz ZmzvfVI, cOQI srnpurH gVHI Auh vI mr geI Aus qoN bfad iPr koeI muwl vwty qy vI irÈqf nf kry ikAuNik ijhVI ivafhudf sI mr jFdI sI Aumr 60 sfl dI ho geI bhuq koiÈÈ kIqI pr kMm ikqoN nf bixaf afKr rfjf sfihb jI dy crnI af izwigaf. rfq nMU bUhy awgy hwQ bMnH ky KVy rihxf iek idn mhfrfj jI kihx lwgy ieMdr ikAuN lokF dIaF kuVIaF mfrn lwgf hoieaf hY hux rfm kr. ieMdr kihMdf jy afp vrigaF dy huMidaF hoieaf vI mYN dunIaF ‘coN aoqrF hI igaf qF quhfzy nfm nMU hI lfË lwgygI myrf grIb df kI jfxf hY. mhfrfj jI ny hukm kIqf jf rfhoN dy itilaf ivc ivafh krvf lvIN drgfhI hukm ho igaf, hOlI hOlI gwl bxdI bxdI bx geI. iek irÈqf rfhoN qoN mul nMU ho igaf joqÈIaF ny ieMdr nMU dwisaf sI jdoN pihlF zolf ivafh ky ilafvo qF afpxy Gr nf iljfvIN pihlF hor iksy nMU Gr iljf ky iPr afpxy Gr afvIN. ieh ivDI joqÈIaF koloN puC ky ivafh krvf ky ilafieaf iPr socn lwgf pihlF iksy dy Gr zolf iljfeIey. mn aMdr afeI pihlF mhfrfj jI dy drÈn krn dy bhfny hor iksy dy Gr jfieaf jfvygf. mhfrfj imsqrI krqfr isMG dy Gr bYTy sI ieMdr nvIN ivafhuq nMU nfl lY ky imÈqrIaF dy Gr nMU qur pey. mhfrfj jI AuhnF dy jfx qoN pihlF hI GroN bfhr AuwT ky glI ivc cly gey. KUMzf afp jI kol sI afAuNdy ieMdr dy mgr vrfAux lwgy kihMdy hornF dy Gr qIvIaF vfDU hn mfrn vfsqy dOV cl ipwCy nMU muV. ieh gwl ieMdr nMU hI pqf sI hor iksy nMU Ébr nhIN sI. ieMdr muV ky rfjU lMbVdfr dI pOVI cVHky Ausdy Gr afpxI qIvIN nMu iljf ky iPr afpxy Gr clf igaf. kuC idn bfad bfr dyÈ ivc rfjU dy GrvflI hI mr geI. pihlF Gr pYr pfAux nfl ieMdr dI pMjvI ivafhuq bc geI iPr Gr aolfd nf hovy iPr jOqÈIaF qoN puwiCaf joqÈIaf ny ivDI dwsI iek kpl gAU dfn kIqI jfvy qrvYxI nfl Pyry ley jfx igwitaF nMU sMgol pf ky puwTf Kuh ltk ky asIN mMqr pVH pVH ky aoqIaf pfvFgy qF Gr aolfd hovygI. jOqÈIaF dy kihx muqfibk sfrI swmgrI hvn ivc iewkTI kIqI geI jdoN ieMdr nMU pwTf krky KUh ivc ltkfAux lwgyieMdr Gbrf igaf cIkF mfrn lwgf duhfeI pfAux lwgf. kihMdf mYnMU Cwz idE mYN nhIN kuC vI krnf jy myrI jfn nf bcI qF mYN puwqr df mUMh kdoN dyKxf hY. Kuh ivc pwuTf ltkfieaf mYN mr jfvFgf bcfgF nhIN. AuwQoN hI AuwT ky Ausy hI idn mhfrfj virafm isMG dy Kuh qy bYTy sn CotI ijhI kutIaf nMU kuMzI lf ky bYTy sn. sUrj alop ho cuwkf sI rfq hnyrI zrfAuxI sF sF krdI afpxI sP ivCf ky sB pfsIN hnyr hI hnyr Cf irhf sI. ieMdr ny awT nO vjy rfq dy alÉ jgfeI bfhroN bUhy dI srdn nMU slfm krky afvfË idwqI. aMdroN mhfrfj jI boly ieMdr ies vyly ikDr iPr irhf hY. ieMdr bhuq duKI qy drd BrI arjoeI nfl boilaf swcy pfqÈfho myrf iniksmqy df ieho hI hfl hovygf? afp huMidaf mYN dunIaF qoN aMqrf jfvFgf jF qy awj mYnMU puwqr bÉÈo nhIN qy awj Gr nMU ijAuNdf muV ky nhIN jfvFgf. hor anykf hI AujVy hoey Gr vsf idwqy hn myrf pfpI df vI ikqy byVf pfr kro. ieMdr dy bhuq bynqIaF krn qy afp ny hukm kIqf iek jl dI gfgr Br ky lY afE. ieMdr ipMzoN gfgr pfxI dI Br ky Jwt pwt lY afieaf bUhy awgy jf ky afvfË idwqI awgoN mhfrfj cuwp cfp dUjy pqsy nMU muwK rwK ky mMjI qy lyt gey. ieMdr ny dubfrf afvfË nhIN kIqI gfgr lY ky sfrI rfq KVf irhf srIr ieMdr df suMn ho igaf srdI nfl KUn jMm igaf. jdoN idn df cVHf hoieaf pUrb vwl afkfÈ ny lflI PVI rfq afpxI swP lpyt ky awgy nMU cfly pf geI. sfsqrF ny cIN cIN dy Èbd gfAuxy ÈurU kIqy. dyvqy vI aMimRq vMzx lwgy aMimRq vylf phfV vwl brP dy AuBfr cFdI vFg cmk rhy sn. arn ipMglf sUrj df rQ sumyr dI cotI qoN lY ky afAux vflf hI sI mhfrfj jI ny pfsf plt ky afiKaf Auho Auh ieMdr KVf hI hY. mhfrfj jI Kudf Kudf dI afvfË kIqI ieMdr nMU hukm ilaf pfxI dI gfgr ieÈnfn kr leIey. ieÈnfn krky ieMdr nMU afKx lwgy iek KUh qoN kuJ dUr byrI df bUtf sI ieMdr nMu hukm kiqf cl ieMdr byVI Qwly cilaf cl ieMdr jdoN byVI Qwly igaf qF kI dyKy do KwVpy swp bhuq bfry lV rhy hn. ieMdr cIkF mfrdf ipwCy nMU nwTx lwgf mhfrfj kihMdy ieMdr zr nf ieh dovyN nfg jwPI ivc pf ky cuwk lY kuC nhIN kihMdy swcy pfqÈfh mYQoN nhIN cuwky jFdy myry duKI qy myhr dI ingfh kro. do Puwt Auwcy srp KVy lV rhy hn. mYN nhIN cwuk skdf. mhfrfj kihMdy jf dyK hux qF hY jdoN dUjI vfr dyKx lwgf AuwQy kuJ vI nËr nf afieaf mhfrfj kihx lwgy ieMdr ipClI koTVI Gr ivc dIvf kiraf kro nfly adb vI rwiKaf kro Aus jgeh df iek lVkf qyry Gr hovygf. lVkf pfqÈfh dI ikrpf nfl Gr jnimaf kuC idnF df hox qy mhfrfj jI dy mwQf itkfAux vfsqy gey mhfrfj jI ny nfm qrÈym rwK idwqf, qrÈyvyN df hox krky. pihlF mhfrfj goibMd nfm rwiKaf sI ipwCoN GridaF ny hI qrÈyvyN df hox krky qrsym rwiKaf. ieMdr dy Gr ipClI koTVI iek vrmI hY Aus ivc koeI iewiCaf DfrI nfg rihMdy hn ienHF dy krUp hox krky Gr afbfd nhIN sI huMdf. ieMdr nMU nfg lVn df jlvf ieho hI idKfieaf sI ieh gupq rUhF pÈU, pMCI nfg afidk sB jIv afp jI dy hukm ivc cldy sn. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI ipMz guxfcOr dy mfmdIn rfjpUq dI cwlI

 

ÈOdy KF dy iqMn pwuqr mfmdIn, bfbU KF, gfmy KF, sn. ienHF dy Gr iqMn aorqF sn puwqr iksy dy vI pytoN nf hoieaf. Aumr 60 dI ho geI iqMn sO GumF dy mflk gr aolfd qoN ibnF swKxf vwZ vwZ KFdf sI. vwzIaF vwzIaF hvylIaF zrfAuxIaF lwgdIaF sn mfmdIn df idl puwqr dI kmI hox krky murJfieaf rihMdf sI. dunIaF Br dy sB pdfrQ cMgy nhIN sn lwgdy. kfPI kuC krn qoN vI KYr nf peI. kfjIaF isjdf ny bQyry tUxy hvn kIqy sfry pfisaF qoN inrfs ho ky pIrF dy Pir anfQF dy nfQ, inQfivaF dy QfAuN, inAuafsiraF dy afsrf nf cIË, nfGiraf nMU Gr bÉÈx hfry myhrF dy sFeI, ihMdU muslmfn KwqrI bRfhmx AUc nIc sB dy invfjk, sB dy qfrk ijsdy nYxF dI Jlk nfl lwKF hI ruVy jFdy sn Aus awlf blI nfB kMvl rfjf sfihb jI bUhy dI Et lY ky XkIn nfl crn PV lIqy. rfj pUqinaF vI awlf blI smJky mhfrfjy dy hr roj drÈn kiraf krdIaF GroN qurn lwigaF swq swq slfmF krky qurnf iÈkfr Kyzxf Cwz idwqf sfDUaF vrgI ibrqI Dfrn kr leI rwb dI syvf vI kIqI hoeI ivrQI nhIN jFdI. kbIr jI ny vI iliKaf hY

kbIr kmfeI afpxI inhPly kdy nf jfeI swq smuMdr tp ky iPr imlygI afie.

mhFpursF dI syvf df koeI muwl nhIN pf skdf. sfD dI syvf krn qy cfr pdfrQ jy iml jFdy hn,"cfr pdfrQ jy koeI mFgY sfD jnf kI syvf lfgY."iek idn mhfrfj jI ijwQy hux qlHf pwitaf hoieaf hY Aus Kyq ivc jf bYTy. mfmdIn horF nMU pqf lwgf CotI aorq nMU nfl lY ky mhfrfj jI dy crnI af mwQf tyikaf. ieh mMgqI joVI dy aMdrUnI Purny nMU mhfrfj pUrf kIqf mfmU ieh Kyq Cwz dyh eyh jfnvrF dy pfxI pIx vfsqy mwT dy nF qy toBf puwtf deIey. mfmdIn hwQ bMn ky kihx lwgf,"jo kuC hY so qyrf quJ ko sOpdy ikaf lfgY myrf." Auh sfrf hI Kyq mfmdIn ny Drm arQ siqgurF dy hukm nfl Cwz idwqf. iewk puwqr df vr idwqf aYny icr nMU bMigaf qoN iek lflf iek PlF dI tOkrI lY ky afieaf. iek isAu Aus ivcoN cuwk ky mfmdIn dI GrvflI dy hwQF qy rwiKaf cwkx df hukm kIqf. Auh Èukr Èuukr krky Cwk geI jfE qumfrI afs Kudf pUrI krygf. iek sfl dy aMdr aMdr hI puwqr Gr pYdf ho igaf Aus bwcy df nF Kflk kF rwiKaf Kflk KF vI mhfrfj jI dy Gr df bhuq pRymI hoieaf. jdoN sMn 1947 ivc mulK ivc adlf bdlI hoeI qF sfrf pirvfr rfjf sfihb jI dy gurduafry smfD muhry jf ky bYT gey. afpxy GrF dy smfn vI kxk dIaf borIaF lMgr vfsqy jFdy jFdy suwt gey. iek ies hI Kfndfn ivcoN hfdI KF muMzf sI ijsnMU mhfrfj nYb afKky bulfieaf krdy sn iek idn nYb KF dy nfl iewk hor muMzf drÈnF nMU igaf rfh ivc gwlF krn lwgf jy sfzy GrIN rfjf sfihb bYTy hovx asIN bfhrly lokF nMU qF GrIN nf vVn deIey. jdoN mhfrfj dy gey jf inmÈkfr kIqI mhfrfj gflI Auqr pey kihx lwgy nwT jfAu quhfzy GrIN swqr hY qy sfzy GrIN vI swqr hY Aus nMU dbkf mfiraf ik guxfcOr dy iksy bMdy nMU aMdr nhIN vVx dyxf Dwky mfr ky bfhr kwZ dyvo. hfdI KF bhuq ziraf kMn PVky bynqIaF krn lwgf swcy pfqÈfho mYN iPr kdy ieho ijhI gwl nhIN suxfgF. mhfrfj dy hËUr kfPIaF gfAuNdf huMdf sI ieho ijhI idl dI gwl dwsI qF hor ijafdf pRym pwkf ho igaf. Gr df kMm vI Cwz idwqf hr roj drÈn kiraf krdf sI. iek idn mhfrfj jI ny afpxy bsqr idwqy nfly hukm kIqf ‘hfdI KF qumfry leI hmny pfiksqfn bnf dIaf hY’ hux qusI pfiksqfn cly jfAu GbrfAuxf nhIN, sfnMU aMg ÈMg smJxf. qyrI jfiedfd vI pfiksqfn ivc bxf idwqI hY. bfkI iesy hI rOly ivc pirvfr dy jIa mr mwuk gey. hfdI KF sfrI jfiedfd df mflk bx igaf ieh hukm dws sflF pihlF pfiksqfn bxn qoN pihlF kIqI sI ieh sfKI ibÈn isMG guxfcOr dy cOkIdfr ny suxfeI sI. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI mihMgy nfl hoeI

 

iek idn dI gwl hY mhfrfj jI cfr ku vjy idn dy ipMzoN AuwTky cVHdI vwl nMU qur pey. ipMz mËfry df mihMgf dfqI dOVI lY kopwTy vwZx nMU jf irhf sI. mihMigaf cwl mINaf sfihb dy cl afeIey. mihMgy nMU nfl lY ky mINaf sfihb dI kbr qy cly gey iehI mINaF sfihb koeI muslmfn PkIr cMgI phuMc hoieaf hY. ipMz krnfxy dI jUh ivc ienHF dI Kfngfh bxI hoeI hY jdoN mINaf sfihb dI smfD kol gey mhfrfj mihMgy nMU afiKaf mihMgf mINaf ajy afieaf nhIN pr mINeyN dI kbr nMU slfm kr dyh mIaF cMgf iemfndfr afdmI sI. mihMgf kihMdf nfly hukm krdy huMdy ho mYQoN ibnF hor iksy nMU mMnxf nhIN ijMny avqfrI afieaf hF mYN hI afieaf hF. mhfrfj kihMdy kfkf ijhVf bMdf bMdy nfl hmdrdI nfl iek pYr vI quiraf hovy Aus df mfx krnf cfhIdf hY BfvyN Cotf hI hovy. mhfrfj jI bYT gey kihMdy mihMgf mYN byeI qfeI sfrI lIk cuwk dyxI hY. mihMgf mYN sqluj nMu guwsy hox qy vwzy vwzy ivakqIaF dI mIitMg kiqI sfry avqfr hsqIaF iewkTIaF ho ky diraf nMU afiKaF aYÈf kMm nf kr sB dy kihx qy vI diraf nf mMinaf. mYN afiKaf mYN nhIN iek roVI imwtI dI pwutx dyxI duafrf qF hmny hI afbfd kIqf sI. mYN ies df iek qyrf Ql vI nhIN puwtx dyvFgf sqluj sB qoNN afkI ho ky qur ipaf Aus vyly sB qoN awgy ho ky mINaF sfihb sfzy nfl bMn lfAux leI quiraf sI. ies krky mYN mIeyN dI iewjq krdf hF sfzf bMn lfieaf hoieaf sqluj diraf qoV nf sikaf. jdoN srvf kIqf sI Aus vyly vI mINaF nfl hI sI ieh bcn mhfrfj jI ny bhuq sfl pihlF hI kIqy sn nihrF duafby ivc bhuq dyr bfad nfl afeuIaF

bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI

 

awgy sfKI mOlf bÉÈ suafmI dy pQrfey dI cwlI

 

ieh mOlf bÉÈ jfq df rOl ijlHf kYmlpur df sI. ieh sI afeI ZI Df ieMspYktr sI. ieh ijly jMlDr ivc lwgf hoieaf sI. mhfrfj rfj kMvl df jlO dyK ky afp sfD bx ky ienHF df mhOl dyKx vfsqy ipMz mËfry afieaf. mhfrfj ipMzoN cVHdy pfsy drvfjy mohry bYTy sn. ies mOlf bÉÈ ny pUrf sfDf df rUp Dfrn kIqf hoieaf sI gwl qsbI, hwQ ivc icwpI qfjI 2 hjfmr isr mUMh muMn ky pUrf prmhMs bixaf hoieaf sI jdoN mhfrfj jI dy sfhmxy afieaf af ky slfm kIqf bolo ‘mOlf kYmlpur vI rfjf dy nF qy visaf. awtk diraf vI rfjf dy hukm ivc vgdf hY. mhfrfj kihmdy mOlf kuC nËfrf dyKxf ieMnf hI bcn kihx dy nfl mOly dI surq guMm ho geI. bMsq ruwq dy afkfÈ vFg ihrdf inrml ho igaf irDIaF iswDIaF prgt ho geIaF mOly nMU koeI pqf nhIN irhf sI afeI zI dy kMmf df ieko hI nYxF dy vfr nfl ÈYad KF dI qrHF muMgd bx igaf. ‘siqgurU sUrmy vfihaf bfx jo eyk lfgq hI Boey’ igr piraf ipaf klyËy Cyk. afieaf qF dunIaF dy vflI nMU prKx hI sI pr priKaf afp hI igaf ieh mOlf bÉÈ mfDo dfs vYrfgI dI qrHF pihlF vI cMgf jfdUgr sI. kfPI hyr Pyr krn jfxdf sI bhuq huiÈafr mMinaf jFdf sI pr pIrF dy pir dy sfhmxy afAux dy nfl sfrIaF jfdUgrF vflIaF isPqF guMm ho geIaF. bMdy bhfdr dI qrHF bMdf bx igaf hux kIly hoey swp vFg mËfry dI jUh qoN bfhr nhIN jf skdf sI. aPsrIaF sB ruV geIaF hux koeI pqf nhIN ikDr hmfrf dyÈ rih igaf ikDr atwk diraf vwgdy hn. iek idn mOly nMu hukm kIqf iek kfly ijhy rMg dI do ZfeI Puwt dI sotI dy ky afiKaf ‘ lAu mOlf ies kolo jo kuJ mrËI krfeI jfxf. sotI dy ky qor idwqf mOly dI amqrjfmqf dI sB pfsy Dfk pY geI vfk iswDI cl peI jo kuC vI jbfn QIN inkl jfvy sB jFdf sI ikDr jfvy lokI mgr nwTy iPiraf krn. qlfa Auwpr cubfrf bxf ky bYT igaf keI GoVIaF lokF ny cVHx vfsqy idwqIaF ijDr jfvo Jwt mfieaf iewkTI kr ilafvo iksy nMU duwD iksy nMU puwqr iksy nMU mfieaf dy gwPy bÉÈx lwgf. afpxy hwQ nfl vwzy vwzy sfD rogIaF nMU iek cutkI rfK dy ky hI rfËI kr idaf kro. jo vI bcn iksy nMU dyvo sq ho jfvy iek idn ipMz mËfry muinafdI krfeI awj koeI kMm nf kro. sMgrfd df idn sI ijhVf kMm krygf Ausdy swp lV jfvygf. iek muMzf mËfry df kMm krn jfx lwgf swc mwuc hI Ausdy swp liVaf swp lVn qoN bfad Aus vyly suafmI kol lY afey suafnI Aus vyly rsoeI Kfny bYTf sI. suafmI ny iek kwc dy iglfs ivc sMgqry df rs incoV ky afpxy hwQ nfl Aus lVky nMU iplf idwqf Aus vyly Ëihr pqf nhIN aMimRq df rUp Dfrn kr geI lVky df vfl ivMgf nf hoieaf. ieh sfKI myry dyKx dI hY dfs vI sMq jI dy drÈn krn igaf hoieaf sI imwtI dI zlI nMU sonf bxf idMdf sI. iek vfr rfjf sfihb jI ny Tfkr isMG rihpy vfly nMU hukm kIqf Tfkr rihpy vwl hflf bhuq rMgf hoieaf hY keIaf vwl qF do do hËfr lokF nMU kihxf sI sfzf hflfdy jfx. jf Gr prqI 20 Èyr dfxy iewkTy krky vihMgIaF ivc pf ky rsoeI Kfny Cwz jfx ieh gwl ipMz jf ky kih dyxI cOkIdfr df kMm hI hOkf dyxf hY. jy nf dyxgy qF cVHdy asU hflF lY lvFgy. pihlF sB qoN bCUaf qoN lvFgy ieh Gr dI gwl hY KYr BfeIey jI ny f ky dwisaf ik ieh hukmnfmf mhfrfj df hY lokF ny pUrf iDafn nf idwqf cVHdy awsU pihlF bwCUaf dy keI pÈU mry pÈU bhuq QoVy smyN ivc mr gey. ipMz ivc hnyrI AwuT KVI bhuq sfry lokI Tfkur isMG kol iewkTy ho ky afey nfB kMvl rfjf sfihb kol jf ky bynqI kro sfzf bhuq nuksfn ho irhf hY. Tfkr isMG lokF dy kihx qy ipMz mËfry igaf suafmI kol arË kIqI suafmI ny do muwTF DUVy dIaF lMgr ivcoN Tfkr isMG dy lV bMn idwqIaF ieAuN afiKaf ipMz jf ky vIh Èyr afty ivc imlf ky Gr prqI do cmcy dy dyxy. lokF nMU afKxf ik ies ivc hor aftf imlf ky ieh pyVI bxf ky pÈUaF nMU dy dyxI. aYsf krn nfl pÈU mrn qoN Ausy idn htky qy rfËI ho gey. ies gwl df bhuq asr ipaf iewk bld nwQf isMG df bImfr ho igaf nwQf isMG Tfkr isMG nMU afKx lwgf sfzf bld rfËI nhIN hoieaf qusI iek vfr suafmI kol iPr jfE Tfkur isMG iPr mËfry igaf mOly df pqf lwgf suafmI guxfcOr igaf hoieaf sI. Tfkur isMG mn ivc socx lwgf ik pihlF drÈn rfjf sfihb dy krky jFdf suafmI nMU iml lvFgf. jdoN mhfrfj jI dy sfhmxy igaf Tfkrf cwl ipMz nwT cwl awjy bwlovfl vwl dy KUh vfilaF df hflf rihMdf hY qy suafmI kol jf ky kI lYxf hY. pihlvfnF dy qF hwQ hI do huMdy hn. Tfkr isMG dy mn ivc sMkf dUr kr idwqI peI jy qfkq kMm kr rhI hY. suafmI ivc Auh sfzI hI ÈkqI kMm kr rhI hY. iPr Tfkur isMG suafmI nMU nhIN imilaf. afAuNdy nMU nwQf isMG df bld mr cuwkf sI. iek idn suafmI ipMz rfeypur zwbf igaf QoVy tfeIm nfl hI 500 ruipaf iewkTf kr lY afieaf. muV ky afieaf GoVI qy asvfr sI rsoeI Kfny afx ky kihx lwgf dyKo hmfrI krfmfq jFdf jFdf 500 ruipaf lY afieaf hF. muMdr isMG kihMdf mOlf bÉÈf qyry ivc kI ÈkqI hY ieh rfjf dI iCtI idwqI hoeI kMm krI jFdI hY. mOly iCwtI suwt idwqI kihMdf jo kuC kr irhf hF mYN Kud kr irhf hF. suafmI nMU mfx ho igaf mfx mnI mr gl mry mfx sBI ko Kfey hr ijAuN hMkfr nf BfvyN vyk kUk suxfvyN. jdoN hMkfr ho jFdf hY qF mr jFdf hY vwzy vwzy irKI, munI, pir, aolIey qy pYgMbr jdoN vI kdI iksy ivc mfx afieaf bs iPr Éqm ho gey. ieh mOlf bÉÈ nMU jdoN kuC rosin hoeI dunIaF nMU ÈkqIaf idKfAux lwgf qF iesnMU suafmI jI afK ky bulfAux lwg pey sn. iek idn cfr syT idwlI vwloN lY afieaf mhfrfj dy pyÈ hoey arË kIqI swcy pfqÈfh ieh cfr syT mUN idlIAuN lY afieaf. ieh iek iek vfhI srovr dI pwkI krn dI ieËfËq mMgdy hn hËUr df hukm awgoN hoieaf mOlf bÉÈ ieh qF mYN jfnvrF dy pfxI pix vfsqy mno dy nF qy tobf ptvfieaf sI. srovr qF sfzf gfgr mwl af ky bxfvygf. ieh gfgr mwl mfrvfV dyÈ df hovygf hfly tfeIm nhIN hY. pihlF asIN srvf krnf hY Aus vyly nihrF df koeI insfn nhIN sI ieh bcn sMq avDUq jI ny suxfey sI Aus vyly sMq jI mhfrfj jI dy drÈn nMU afey hoey sn. ieh suafmI nfl bcn jo pfqÈfh jI ny kIqy Aus vyly sMq avDUq jI vI kol KVy sn. AusqoN bfad suafmI ijafdf hI mfx ivc ho igaf keIaF dy gihxy vI luhf ky Kf pI jFdf sI. nfl aml Kfx vflI pfrtI rwKx lwg ipaf. iek idn siqgurF dy drÈnf nMU igaf nfB kMvl rfjf sfihb jI afpxy Gr pMlG Auwqy bYTy sn. suafmI ny jdoN slfm kIqf Auh kfly rMg dI sotI ijhVI bÉÈÈ kIqI hoeI sI ijs ivc atfrF pRkfr dIaF irDIaF isDIaF bMd krky idwqIaF hoeIaF hn. Auh sotI afp jI ny iek vfr afpxy hwQ ivc PV ky muV ky iPr suafmI nMU idwqI nfly afiKaf,"lY mOlf ies ivc rotI df guËfrf hY"bs jy aMdr igafn df icrfg jg irhf sI sB buwJ igaf jdoN aigafnqf dI hnyrI cldI hY igafn rUpI icrfg buwJ jFdf hY. ieh hMkfr ienÈfn nMU arÈF qoN PrÈF qy zyg idMdf hY lfKo hI hMkfr dy mfry hoey Tozy Kfdy dyKy. rfvx vrgy cfr vydF dy vkqy hMkfr dI ndI ivc ruVdy dyKy drXoDn vrgy ÈsqrDfrI BIm qoN Tozy Kfdy vyKy. ‘bfrf Xojn Cwqr JUly dyh igrJ nf KfeI’. kMs vrgy mhFblI iek iCn ivc Kfk kr idwqy hrnfÉÈ ijhy dYq mfx ny GroN byGr kIqy. mOlf ieh nf smJ sikaf ik jo qfkq kMm kr rhI hY iesdf mflk koeI hor hY. ijsdI qfkq iKMn myN gyAU rMk kr zfry. iKMn myh nIc kIt ko rfj, pfrbRhm grIb invfË. ndIaF dy ivc itwby idKfly QwlI kry asgfhU. kIqf Qfp dyvy pfqÈfhI lÈkr kry suafh. gMUigaF gFigaf qylIaf nMU igafn bÉÈky pMzq bxf dyvy "nfrI qy ju purÉ curfvy prkx qy ju nfrI hrn Brn jf kf nyqr Pyr qf kf mMqr nf jfxy hor’. ijhVf iek iCn ivc KMz bRihmMz Èfj skdf hY. qy lYa vI skdf hY. Aus mhFblI avqfr hsqI bRhm igafnI afp prmyÈr aynI brkqF df mflk iek jIv nMU kulF dyx lYx ivc kI dyr kr skdf hY. suafmI jI dI iksmq sf sUrj iCp igaf srIr df Bfg jFdf irhf gRihxy hoey cMdrmf vFgr suafmI dIaF brkqF DuMDlf geIaF. suafmI dy suwKF dy svrgI hulfry sB vroly bx ky asmfnI jf cVHy mOly dI ies qrHF dI idÈf ho geI. ijvyN gulfb dy PuwlF df ark kwZ ky ipwCoN Potk dI idÈf ho jFdI hY. incoVy hoey inMbU vFg ho igaf Auh mOlf ijs nMU lok lwK lwK isjdy krdy sn AuhI mylf ijs dIaF DumF sfry mulk ivc sUrj dI rosnI pf rhIaF sn. ieh AuhI ieMspYktr hY ijsnMU aMgryj srkfr ny iek lfiek ispfhI smJky sI afeI zI rjmYNt dI bÉÈÈ kIqI hoeI sI. hux rfjf rfm mfieaf PyrI, nf aÌsr irhf nf sfDU irhf awj mOlf rotI qoN vI avfjfr iPrn lwgf. mhfrfj dy lMgr ivc sMgqf dy joiVaF ivc bYTf hwQ imwtI df ipaflf mMgiqaF dI idÈf ivc dyiKaf koeI do ku idn ies qrHF hI iPrdf irhf iPr pqf nhIN ikDr cly igaf. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

 

awgy sfKI rsUlpur dI sMgq df kohV dUr krn dI cwlI

iek idn krn kfrn Bgq vsl anfQF dy nfQ prI pUrn srb klf dy smrQ vwzy vwzy rogIaF dy rog dUr krn ihwq pfpI jIvF df AuDfr krdy krdy pÈU pMCIaf df AuDfr krdy krdy pwQrF nMU qfrdy hoey mËfry qoN AuwT ky tihldy tihldy dws ku vjy idn dy Kyqo KyqI iswDy ipMz rsUlpur dI jUh ivc jf vVy. awgy pÈU cfrdy bfl bwcy mhfrfj jI dI srn afx lwgy. pr ÉfrÈ dI ibmfrI ijsnMU pfv vI afKdy hn. keIaF dy pfk vI cldI sI. ipMz rsUlpur ivc kohV dI iÈkfieq bhuq sI. atfrF pRkfr df kohV ÈfsqrF ivc iliKaf hY. ijs ivc ÉfrÈ vI Èfml hY iesnMU vI kohV hI afiKaf jFdf hY. ÉfrÈ nfl duKI hoey jIv kurlf rhy sn. bÉÈIÈ isMG ny hwQ joV ky bhuq aDIngI nfl bynqI kIqI ik hy swcy pfqÈfho sfzy ipMz ÉfrÈ nfl lokI bhuq hI qMg hn. srIr dojk dI awg ivc sV rhy hn rfq idn jIv kurlf rhy sn. swcy pfqÈfho ijvyN rfjf jnk jI ny kuMzI nrk dy sVdy jIaF dy hfl qy qrs kIqf sI aYsy hI sfzy pfpI jIvF dy hfl qy myhr krky ivgVy hoey Kun nMU sfP krky sfnMU qMdrusqI bÉÈo jI. ijvyN rjnI dy ipMgly pqI df AuDfr kIqf sI aYsy hI iksy CwpV toby nMU Bfg lf ky sfzf kilafx kro. mhfrfj jI myhrF dy dfqy Jwt myhr dy Gr af gey hukm kIqf cwlo nwT cwlo ipMz kfhmyN dI Zfb ivc ieÈnfn kro ijhVf vI krygf afrfm afAuNdf jfvygf. bws hukm dI dyr sI ipMzoN ijvyN 2 lokF nMU mhfrfj jI dy hukm df pqf lwgf qF lokI sB kMm kfr Cwz ky nfB kMvl rfjf sfihb jI dy drÈnf vfsqy afAux lwgy. mhfrfj sB nMU ipMz kfhmy dI Zfb vwl qorI jFdy sn. ieÈnfn krky sB lokF dI dyh kMgx vrgI ho geI sI. sB lokI DMn DMn mhfrfj jI Aucfrdy Aucfrdy ÉuÈIaF nfl nwcdy twpdy GrIN jf rhy sn. mhfrfj jI ÈÈqf hI sOdf dy ky sB nMU rogf QIN arog kr gey. bolo bfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI amr cMd bwTlf vfly nfl hoeI

 

mUsfpur rsUlpur vwldI huMdy hoey mhfrfj nfB kMvl ipMz nfgrI iek ijMmIdfr jwt dy koTy qy jf bYTy ipMz invfsI sB drÈnF nMU afAux lwgy. koeI duwD koeI dhIN koeI mwKx dy pyVy koeI KMz koeI imsrI dy Qfl myvy dfK igrI koeI PrUtf dIaF QflIaF pyVy afidk sohxy pRIqm dI ByNt kr rhy sn. awgo bYTy sohxy mfhI dy nYx nUr nfl Bry hoey zlkF mfrdy ijs vwl jrf rihmq BrI nËr nfl qwk lYNdy sn. bs mukqI qy BgqI dIaf JolIaF Br jFdy sn. cfry igrd bYiTaf bulbulf PwulF vrgy sohxy pRIqm dIaF cMd vrgy TMzy TMzy muwKVy dIaF aMimRq ikrnfhI ÈIqlqf lY rhIaF sn. jfnI ik mhfrfj jI iek ckor dI inafeI sn. sUrj Bgvfn BI qyjI nfl PVdf jf irhf sI. nfm dy rsIey bYTy KuÈI dy gIq gf rhy sn. grmI dy qupky moqIaF vFg msqk Auwqy cmk rhy sn. aYny icr nMU do bMdy iek nOjvfn ipMz jwQovfl df rihx vflf sI dUjf 40 ku sfl df amr cmd bwTlf df jo cMnx df PuwPV lwgdf sI dovyN ipMz nfgiraF qoN gwzy qoN lwkVF lYx vfsqy afey sn. jdoN cMnx qy amIr cMd nMU mhfrfj jI df pqf lwgf peI ipMz nfgrf iewk koTy qy pfqÈfh bYTy hn gwzf Cz ky pÈU bMn ky dovyN jxy rfjf jI dy drÈnF vfsqy afx phuMcy. bVy ipafr nfl gwl ivc pwlf pf ky crnI Zih pey inmÈkfr krky ipwCy ho ky bYT gey hËUr df hukm hoieaf iek syvfdfr vwl ieÈfrf kIqf Jwt pwt mMjI afx rwKI. mMjI zwh ky amr cMd nMU mMjI qy bYTx df hukm kIqf. amr cMd kihMdf jI swcy pfqÈfh mYN afp dy brfbr mMjI qy ikvyN bYT skdf hF. mYN mMjI dy lfiek nhIN hF srkfr df hukm iPr hoieaf awj qYnMU mMjI dy lfiek bxf dyxf awj qYnMU mMjI dy lfiek bxfieaf hY. awj qoN nfm vI bRhmf dfs hI rwK idwqf hY jd mhfrfj jI ny dUjI vfr hukm kIqf qF amr cMd AuwTky mMjI Auwqy bYT igaf nfl cMnx vI AuwT ky bYTx lwgf qF awjy mhfrfj cMnx nMU afiKaf ipCy hwt ky bYT jf sfDUaF dy brfbr nhIN bYTIdf cMnx ipCy hwt ky bYT igaf kuC icr amr cMd nMU ibTf Cwizaf afp mhfrfj jI keI hornF lokF nfl vI gwlF kr rhy sn. ijvyN koeI jwj bYTf hukm lgfey aYvyN hI imsl ilKky amr cMd nMU qor idwqf amr cMd lwkVI lwd ky ipMz bwTlI cl gey. kuC idn huMdy ipMz Èfm curfsI ijlHf huiÈafrpur ivc amr cmd df cfcf iek kfPI bVy zyry df mflk sI. so GumF rkbf ËmIn df sI ibrd hox dy asr hIn afpxy BqIjy nMU kol ibTf ky afpxy QF gwdI df mMhq itkf idwqf. gwdI qy ibTf ky AudfsI sfDUaF df zyrf hox krky nf vI bRhm dfs rwK idwqf. Aus idn amr cMd nMU mMjI qy bYTflx dy Pl df pqf lwgf amr cMd qoN bRhm hoieaf kfieaf hor hI hor ho geI. amr cMd bRhm dfs ho ky aYs vyly Èfm curfsI bYTf hY."iKn myN nIc kIt ko rfj pfr bRhm grIb invfË" DMn DMn rfjf jI qyg lIlf iDafrI. ikwQy koeI amr cMd nMU jfxy buwJy nf awj dunIaF inmÈkfr krdI iPrdI hY "kIqf Qfp dyvy pfqÈfhI lÈkr kry suafih" iek hPqy qoN pihlF pihlF gwdI df nsIn cMnx df PuwPV bx igaf. cMnx dy idl ivc cfh hoeI peI mYN iPr ikqy drÈn krn dy leI jFvf iek idn cMnx df PuwwPV bx igaf. cMnx dy idl ivc cfh hoeI peI mYN iPr ikqy drÈn krn dy leI jFvf iek idn cMnx Cokrf QI ipMz nMU lwkV leI jFdf sI. mhfrfj jI dy drÈn krn ipMz mËfry igaf awgy pqf lwgf ik mhfrfj jI qF Bro mËfry dy KyqF ivc bYTy hn. cMnx Bro mËfry vwl muV igaf ipMz jf ky pqf kIqf qF pqf lwgf peI mhfrfj jI iek mwkI aqy kmfdIaF dy hfr ivc bYTy hn. jdoN pihlF amr cMd nMU mMjI sONpI sI qF jyT hfV dy idn sn sfvn BfdoN dy idn sn grmI vI kihr dI pYNdI hY. idn duiphr Zl cuwkf sI do ZfeI df tfeIm sI BfdroN dI Duwp hrnF dIaF ipwTF kflIaF kr rhI sI. DrqI qvy vFg qwp rhI sI jIv jMq sB qVP rhy sn, PslF nMU vwt cVHdf jf irhf sI. CfvyN bYTy bMidaF dy BI dMm clxy bMd ho rhy sn. aYnI pYNdI grmI ivwc vI pRBU nfl ilvlIn hoeI bYTy nfB kMvl rfjf sfihb jI iek kmfdI dy Kyq dy ivcfly cONkVF lfeI bYTy sn. cMnx ipMz jwQovfl df puCdf puCdf iek KUh qy phuMc igaf aqy KUh qy iek nOjvfn jwtF df muMzf KUh qy hlt clf irhf sI. Aus ijMmIdfr koloN mhfrfj jI df pUrf pqf lwgf mhfrfj jI KUh qoN awgy kmfdI df Kyq sI ijs ivwc afp jIvF dy AuDfr ihq Gor qpwisaf kr rhy sn. cMnx dy kol iqMn kuwkVF dIaF lwqF bMnIaF hoeIaF sn. cMnx kuwkVF nMU KUh qy iek qUq nfl bMnH igaf. ik mhfrfj guwsy hoxgy jdoN pfqÈfh dy drÈnF nMU awgy igaf qF awgoN gflHF peIaf qy boly sfDpuxf ikqy nyVy pieaf hY cl Jt ipwCy muV jf ijhVy qUq nfl tMg afieaf hY AunHF pfsoN kI gunfh ho igaf hY jIvF qy rihm krIdf hY. awgy mhfrfj jI ny Tokr mfrI qF cMnx df srIr Qr Qr kMbx lwg ipaf mhfrfj jI ny pihlF cMnx nMU ipCy rih ky inmÈkfr krn df hukm idwqf. muhry cMnx afiKaf ik mYN crnF qy hwQ Drky inmÈkfr krnI hY ipCy mhfrfj jI ny kuwkV tMgy hoey dsky hOlf kIqf cMnx hOlI hOlI Gr vwl rvfnf hoieaf. rfjf jI iPr inMrkfr nfl ilvlIn ho gey bMnx pihlF zfkU sI Aus Tokr ny vyd pfTI bxf idwqf. sfDU dI ingfh pfrs bx jFdI hY ijs pur rihm BrI pY jfvy.

bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI Bry mËfry dy jwt mwlU nfl hoeI

 

awgy mhfrfj jI dUjy idn kmfeI dy Kyq ivcoN AuwTky ipMz gONslf vwl nMU tihldy inkl gey awgy ipMzoN kfPI dUr lihMdy pfsy mlU gwjU Kyq vfAuNdf sI jo Ausny hfly qy ilaf hoieaf sI. iqMn GumF ËmIn sI do sfl qoN mlU hI vfh irhf sI jdoN mhfrfj jI hwl vfAuNdy mwlU dy kol phuMcy qF mwlU ny hwl KVf krky inmÈkfr kIqI awgoN mhfrfj jI boly mwlU qYnMU ieh Kyq pq idwqy hn. Aus vyly sfrI jmIn brfnI peI hoeI sI koeI Kuh nhIN sI mwlU kihMdf jI KUh qoN ibnF Psl ikvyN hovygI. iPr hukm hoieaf KUh lf lvI. ipwCoN Ausy vyly afK idwqf KUh dy lf idE mhfrfj hukm krky awgy goslf vwl cly gey. kuC dyr bfad ipMz Bry mËfry iesqymfl ÈurU ho igaf pihlF mwlU dI ËmIn keI pfsI ipMz dy sI iPr iesqymfl ivc sfrI muMkdpur qoN bMgf vflI sVk dy nfl nfl iewkTI ho geI. ËmIn qF iewkTI ho geI KUh dI pUrI krn leI sVk dy lihMdy pfsy KUh lfAux lwgf. mwlU dy lVikaF dI afps ivwc ax bx ho geI iek qoN do KUh lfAux dI slfh bx geI. bÉÈI Blvfn ny sVk qoN ipMz vwl KUh lfieaf nfmU ny sVk qoN lihMdy pfsy lfieaf ijwQy KVy ho ky mhfrfj bMny df hukm lf gey sn Ausy dI jgfh bMnf pf gey sn. do Kuh lfAux df hukm kr gey sn do Kuh cldy hn. aYsy hI qrHF sfihb hI qury jFdy jFdy ryK ivc myK mfr jFdy sn. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

dUjI sfKI mwl nfl qy bÉÈI Blvfn nfl hoeI

dUjI sfKI mwlU nfl qy Blvfn nfl ies qrHF hoeI ik iek idn iPr mhfrfj jI dUjy sfl jyT hfV dy idnF ivc Bry mËfry dI ZwkI ivc tihldy iPrdy sn. dupihrF itikaf hoieaf sI. ijMmIdfr kxkF dI ghfeI krdy sn mwlU dy vwzy lVky nfmU ny mhfrfj nMU iÈisraf plfhF ivc dyiKaf qF afpxy bfpU mwlU nMU mhfrfj jI bfry dwisaf ik Auh ZwkI ivwc hn. qusI jf ky puC lvo afpxIaF BrIaF iksny cuwkIaF hn mwlU lfhx iKlfrdf iKlfrdf qMglI hwQ ivc lY ky mhfrfj jI pfs phuMc ky bynqI kIqI ik mhfrfj myrI iek arË suixAuN. awgoN mhfrfj jI df hukm hoieaf ik mwlU ipCy hwt jf sfnMU iksy nfl gwl krn dyh. koeI gupq rUhf nfl bcn krdy krdy ZwkI ivwc dy Coty Coty CwpVy sn. iek nMU mhfrfj jI mizalIDfrf afKdy huMdy sn qy dUjy nMU Cquafxf afp keI vfr ieÈnfn kirAf krdy sn hor lokF nMU vI hukm krdy rihMdy sn. mwlU nMU afiKaf ik qUM PqUafxy dy toBy ivc ieÈnfn kr lY hor vI iksy suxdy igxdy nMU dws idaf kr afp vI ieÈnfn kiraf kr. mwlU nMU qF afpxIaF BrIaF dI peI hoeI sI peI ikqy BrIaF df pqf dwsx qF cMgI gwl hY. muV muV ieho hI puwCI jfvy jI BrIaF dwso iksny cukIaF hn. ijadf puwCx qy mhfrfj jI boly mwlU ikAuN sfzy ipwCy ipaf hoieaF hY pUly qF cfr hI hn koeI lMgVf cUVf cuwk ky lY igaf sI iksy jwt nMU cuwkf idwqIaF hn qF afpy hI jyhl jfxgy. cl nwT jF afpxf kMm kr mwlU dI cMgI inÈf kIqI. jdoN JIr df nF ilaf mwlU dI dyh kMbx lwgI. cfry BrIaF cuwkIaF sn mwlH inmÈkfr krky ipwCo muiVaf qF bÉÈI Blvfn ny af ky mwQf tyikaf qF awgoN mhfrfj jI ny bÉÈI nMU afiKaf GVI gux nfl lfeI hoeI bhuq sjdI hY lfh lYxI sI. Blvfn guxfcor qoN iksy suwqy pey muMzy dI GVI lfh ky ilafieaf sI. mhfrfj jI Blvfn nMU afiKaf iksy df hwk kfxf hrfn huMdf hY. corI kdy krIdI nhIN corI XfrI bury dI, inMidaf, JUT, ivÈvfÈGfq pfp dy pYrokfr hn ienHF qoN bc ky rhIdf hY. ijhVf iehnF qoN bc jFdf hY Ausdf mfns jnm sPl ho jFdf hY pRnI pRfs ho jFdf hY sIl sMjm ipRah afigaf mfny iqs nfrI ko dK n jmfny. jb ieMdr sMjm kr lYx qy qb sfDU bx jfqf, sb vYr ivroD, bYrfg jwq mwq idmfg myN af jfqf hY qb sfDU bn jfqf hY pfk ho jfqf hY. jb Blvfn ko aYsf AupdyÈ kIqf qF bÉÈI ny GVI jyb ivcoN kwZ ky mhfrfj jI muhry Dr idwqI nfl kMn PVy pRBU jI mYN iPr kdI corI nf krFgf hux iKmF kIjIey mYN nUV Bulxhfr hF jI. mhfrfj jI Blvfn nMU swcf AupdyÈ dy ky qy hor kxk gfhuMdy ijMmIdfr nMU PqUafxy ieÈnfn krn df hukm dy ky awgy cldy rhy. bolo BfeI mhfrfj sfihb jI kI jY. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI nfgiraF dy lokF nfl hoeI

 

Bromjfry dI ZwkI ivcoN AuwT ky mhfrfj jI ipMz nfgrI ipMzoN cVHdI vwl jf KVy hoey. cMnx isMG nF dy bMdy nMU bulfieaf. cMnx isMG ny hukm suxdy sfr hO hvf vFg mhfrfj jI dy crnI inmÈkfr kIqI. gwl pwlf pf ky bynqI kIqI ik kI hukm hY dfs nMU? mhfrfj jI df hukm hoieaf cMnxf hor bMdy ipMz ivcoN bulf lY. cMnx isMG Jt pt hrkfry df rUp bxky ipMz ivc jf iZMZorf kIqf, ijhVf vI mhfrfj jI dy afAux dI Kbr suxy bws nwT pvy. lokI mn ivc drÈnF dI iqRÈnf rwKdy sn blI avqfrF dy drÈn vI BfgF nfl hI huMdy hn. drÈnF dy ipafsy vfho dfhI sohxy pRIqm vwl, ies qrHF Bwjy ijvyN aMimRq dy somy -‘qy qyqI kroV dyviqaF df iewkT ho jFdf sI. awgy nfB kMvl rfjf sfihb jI nIcy AUc kry myrf goibMd kfhU qy nf zrY. aYsf pRBU aMnq klf df mflk ‘ndIaF bIc itwby idKfly QwlI kry asgfho’ eyho jyhIaF rMg PyrIaF krnhfr, dfqF dy mflk ipMz BUKVI vwl iewk broty dy hyT jf KVy hoey. kfPI lok jfckF dy rUp ivc hwQ bMnHI suhxy mfhI dy cMn vrgy sohxy muKVy vwl qwk rhy sn, bulF dI Purkfr vwl qwk rhy sn peI pqf nhIN awj kI bÉÈs krngy ipMz nfgiraF dI sMgq mhfrfj jI dI bhuq pRymI sI. jdoN isafxy bMdy phuMc gey qF afp jI ny hukm kIqf cMnx smJ lAu awj nfgiraF df bsImf eysy jgfh lf idwqf hY iewQy bMnf nMU hukm kIqf cl iewQy iswDI lkIr iKwc dyh. lokI kihMdy mhfrfj jI BUKVI dy lok sfnMU iewQy ikvyN bMnf pf lYx dyxgy BUKVI df bsImf qF sfzIaF kMDf nfl lwgdf hY. mhfrfj jI bolo BfeI awj quhfzf bsImf iewQy lf idwqf hY. eynf hukm krky mhfrfj jI cly gey. ipwCoN lokI hYrfn sn peI iewQy sfzy ipMz df bMnf ikvyN bxygf bws drgfhI hukm ho cuwkf sI hOlI hOlI ipMz nfgiraF dy BUKVI dI ËmIn KrIdx lwg pey bfhr cly gey. ijQy mhfrfj jI afp bMny df hukm lf gey hn. Ausy dI jgfh pr bMnf cilaf igaf iesqymfl hox qy nfgiraf aqy ipMz BUKVI df bsImf dohF ipMzF dy drimafn ho igaf.

bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

dUjI sfKI nfgiraF dy lokF nfl hoeI

iek vfrI ipMz nfgiraF ivc pÈUaf nMU bhuq BfrI afPq af geI bhuq pÈU mrn lwgy lokI bhuq BY BIq ho gey koeI AuwQy pyÈ nf jfvy. tUxf tfmx keI kuJ krn qy vI arfm nf afvy jdoN ikqy vYd hkImF zfktrF dI AuwQy koeI pyÈ nf geI qF iPr soicaf peI hux vwzy zfktrF dy kol clo. KYr pY jfvy qF kuJ itkfxf ho skdf hY nhIN qF mfry jfvFgy. ieh muwZ kdIm qoN rsm cwlI afAuNdI hY. jdoN dunIaF dIaF sfrIaF qfkqF qoN bMdf inrfÈ ho jfvy qF vwzIaF qfkqF dy mflk df pwlf iensfn PVdf hY. jdoN Aus vwzy bfpU df pwlf PVIdf hY qF kdy inrfsqf vI nhIN huMdI. jdoN dwsvF dsONd nhIN kwZdf qF iPr iesnMU afDIaF, ivafDIaF, cor, zfkU, awg pfxI rfjy lok iesnMU zMndy hn. ijafdf nuksfn hox ‘qy sfry ipMz dy lokIN iewkTy ho ky ipMz mËfry rwb dy bUhy qy af ky bYT gey arË kIqI mhfrfj jI nwQf isMG dy Gr bYTy sn ijsnMU pfqÈfh afpxf Gr boldy sn ro ro ky arj kIqI swcy pfqÈfho sfzf koeI itkfxf nhIN hY. koeI bcfa kro afp srb ÈkqI sMpUrn ho jI. sfzy ngr dy zmgr sfryu mrI jFdy hn ipMz kihr dI hnyrI vgdI hY jI koeI bYTf pfvo jy sfzy koloN koeI awvigaf ho geI hY qF sfnMU mfP kro jI. sfry ipmz dI sMgq gwl pwlf pf ky pefÈfh awgy arjF kr rhI sI ijvyN nOvyN pfqÈfh awgy kÈmIr dy pMzq arËF krdy sn. iesy hI qrHF ipMz nfgiraF dI sMgq duKI ho ky rfjf dy bUhy qoN af ky bynqI krdI sI drdvMdf dI bynqI swcy pfqÈfh dy drbfr suxI geI ijvyN suDfmy dy afvx df sunyhf sux ky Bgvfn Jt pt imly sn ieMJ hI afpxy ipafry BgqF dI ardfs suxky mhfrfj nfB kMvl jI ny Jtpt bUhf KolHky sB nMU drÈn idwqy nfly bhuq pRym nfl duKI ihridaF dI pukfr suxI, bunqI krky hukm kIqf clo Bwj cwlo awgy vfsqy Cy mhIny hfVI sOxI iek sDfrn pfT pÈuaF nImq krvf idaf kro. jdoN sMgq ipMz muV geI ijqnIaF igrJF ipwplF QoVHf ‘qy bYTIaF sn pqf nhIN ikDry AuzfrIaF mfrky Auz geIaF. hfly qIk ipMz dy vfsI do pfT sfl ivc krfAuNdy hn. kdy pÈU bImfr ho ky nhIN mrdf buwZf ho ky mrdf hY. mhFpursF dI rsnf QI jo kuC inkl jFdf hY swcI rwb dI drgfh ivc iliKaf jFdf hY. mhFpursF dy bolF ivc af ky boldf hY rs qoN suafd cKdf Bog Bogdf hY. qIrQ rcdf, vyd rcdf, kfnMUn dIaF ikqfbF ilKdf hY, afpxy imlfp df rfh dwsdf hY, Bly kMm krny dwsdf hY afpy hI iPr ivCoV ky Kol idMdf hY. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

(Bfg nM: 2 ivc)

‘¡ siqgur pRÈfid]

nUrI ikrnF

 

sRI nfB kMvl rfjf sfihb jI

Bfg dUjflLyKk-

È: gurbÉÈ isMG

ipMz rihpf zf: muMkdpur (ijlHf nvF Èihr)

 

 

sfKI jfgr isMG nfgiraF vfly nfl hoeI

 

iek idn mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI nfgiraF dI ZwkI ivc bYTy sn krqfr nfl ilv lwgI

hoeI sI. Tfkr isMG rihpy vflf iksy pÈU dI Bfl krdf hoieaf afp jI dy drÈn nMU igaf inmÈkfr

kIqI qF siqgurU vwloN hukm hoieaf Tfkr nwT cwl ipMz nfgrI nMbrdfr jfgr isMG nMU afK do sO ruipaf

hfly df qyry vwl hY. mhfrfj jI ny ipwCoN afvfË mfr ky ikhf lY ky afeI. do sO nf dyvy qF iek sO ruipaf

lY ky jfvIN, jy nf dyvy qF awt afny hI lY ky af jfeI, do afny qwk vI hukm kIqf. iksy df kMm krnf

hI hovy qF ijwQy qfeI irafieq ho skdf hovy krnf cfhIdf hY. aYsy bcn swcy pfqÈfh ny boly! afp jI

df hukm pf ky Tfkr isMG ipMz nfgrI jfgr isMG nMU afp jI df hukm kih suxfieaf. nMbrdfr jI

ny awgoN ieAuN afiKaf kI krny hn do sO rupey srkfr ny aYNvy inafixaF nMU hI cukf dyxy hn. hukm dI

pflxf nf kIqI Tfkr isMG ny muV ky afp jI nMU sfrf hfl kih suxfieaf. Tfkr isMG nMU iqMn vfrI

moV moV ky Byijaf qIjI vfrI vI kuJ nf idwqf awCf jI kih ky moV idwqf. muV Tfkr isMG ny sfrf hfl

kih suxfieaf nflo bynqI kIqI myry koloN do rupey lY lvo. awgy siqgurU boly Tfkrf Gr nwT cl.

pihrydfr df kMm pihrf dyxf hY. Gr vflf jfgy nf jfgy mrËI krqfr vwloN hukm hY, jIvF df Blf

krnf, jo vI hukm mMnygf Blf hovygf. Tfkr isMG inmÈkfr krky cly igaf. rfq nMU nMbrdfr qy Aus

dI GrvflI dI lVfeI ho geI. lVkI KUh ivc Cfl mfr ky mr geI. sfry ipmz ivc hfhfkfr mc

geI. nMbrdfr qy puils ny af ky lfÈ KUh ivcoN kwZI nfly 200 ruipaF jurmfnf Biraf. ipmz ivc

lokF dIaF imMnqf kIqIaF Pyr ipwCoN pCqfAux lwgf. Aus vyly siqgurU du hukm df pqf lwgf. 200

ruipaF df kMm awT jF do afny ivwc huNdf sI qF krf nf sikaf, siqgurU dI rihmq nMU smJ nf

sikaf. ibnF iksmq qoN Bly pfsy pYsf nhIN lwgdf. jIv gPlq dI nINd ivc suwqf ipaf awK nhIN

puwtdf tfeIm bIqy qoN pCqfAuNdf hY. inMrkfr dI rihmq nMU bMdf ibnF BfgF qoN smJdf nhIN

bolo BfeI jI vfihgurU]

 

sfKI nfgiraF dy lokF nfl hoeI.

 

iek idn Bgq vCl krxhfr duwK BMjxhfry anfQF dy nfQ jyT hfV dy idn sn iek ibRC dy hyT bYTy rfgIaF koloN kIrqn suxdy sn. lokIN afp jI dy nUrI muKVy dy drÈn krky rs mfx rhy sn. aYny icr nMU sMq avDuq jI drÈn nMU afey. awgoN siqgurU vwloN hukm hoieaf sfDU cl ipMz nfgrI muxÈf isMG, cMnx isMG, jfgr isMG dy do hËfr ruipaF ienHF vwl hY af ky hflf dy jfx jF sfDU afp lY ky afeIN. sMqf ny mhfrfj jI df hukm dohF pfisaF nMU kih suxfieaf sfiraF ny hMU hF kr CwzI. iqMn vfrI sMqf nMU moV moV ky Byijaf do do hËfr nhIN idwqf do do sO hI lY ky afE qIjI vfr vI sMqf nMU kuJ nf idwqf. jdoN vI iksmq df puwTf cwkr lwgdf hY rfjy jnmyjy vrgy drXoDn vrgy CqrDfrI, rfvx vrgy aflm vydF dy vkqy, pMzq XuiDstr vrgy Drm puwqr dovyN rfm nkflf iBaf. sIqf lCmx ivCVf igaf. prs rfm rovy Gr afey. rovy pFzv Bey mjUr. ijn ky suafmI rihq hjUr, bfby afdm vrgy vkq nMU nf sMBfl sky hor jIvF dI ikaf gqI hY. kuJ idnF bfd donF pfisaF dI bhuq lVfeI hoeI. do bMdy lVfeI ivc mfry gey. muxsF isMG qy cMnx isMG dI pfrtI ny jo drvfjy mohry sFJI jgfh sI ijs dI vËf nfl lVfeI hoeI lVfeI hox dy bfad sfry lok iewkTy ho gey. afp jI dy crnF ivc lwgy bynqIaF krn ikRpf kro myhrbfn asIN Buwl gey afp jI df hukm nf mMn sky qF duwK pfieaf. awgoN siqgurU boly hux kuJ nhIN ho skdf dws dws sfl sËf hovygI. smuMd isMG afp jI dy syvk sn iesnMU pihlF hI keI vfr hukm kIqf ijwQy sO bMdf iewkTf hovy AuwQy qUM nhIN jfxf ieh lVfeI ik nklF ho rhIaF sn bhuq sfry bMdy iewkTy ho ky nklF dyK rhy sn. dfn krn nfl, syvf krn nfl, afDIaF ivafDIaF sfrIaF Éqm ho jFdIaF sn. iensfn df muwK Drm hY siqgurU dy hukm ivwc cwldf rhy qF sdf suwK bixaf rihMdf hY.

bolo BfeI jI vfihgurU.

 

sfKI pMzq bMsq isMG BdfixaF vfly nfl hoeI

 

pMzq bMsq isMG jI ipMz BDfixaf dy vfsI sn. nfmDfrIaF ivc cMgy mMny hoey ivdvfn sn. pMzq jI Bry mËfry iksy afpxy gur BfeI dy Gr rfq rhy. svyrf hox ‘qy bfhr jMgl pfxI jf rhy sn. aMimRq vylf 4 df tfeIm sI cMdrmf alop hox vflf sI phu Puwtx vflI sI jfnvr cUM cUM dy Èbd gf rhy sI, afkfÈ vwl rosin af rhI sI lflI df Cqr qxdf jf irhf sI iJliml iJliml krdy qfry vI alop ho rhy sn, ihmfilaF prbq dI cotI nMU cwtdI hoeI TMzI TMzI pOx rumk rhI sI suwqy pey pRym nMu jgf rhI sI, bfgF ivc PuwlF dIaF PuwlJVIaF mihk rhIaF sn aYsy suhxy smuN ‘qy pMzq jI df idl kudrq dI twkr Kf ky anoKI hI rMgq ivc rMigaf igaf aMdr iek pRym dI rONa vih qurI sfZy iqMn kroV dyh df rom. Aus ipafry pRIqm dy ipafr ivc aYsI ilvlIn hoeI ik rom rom pRIqm jI dI Xfd ivc juV igaf jYsy ik BfeI vIr isMG jI ny iliKaf hY rFJf rFJf krdI nI mYN afpy hI rFJf hoeI. swcy nI mYnMU DINdo rFJf hIr nf afKo koeI. pMzq jI ny mn ivc ardfs kIqI ik aYsy GVI rfjf sfihb jI drÈn dyx qF mYN jFvf. afp jI nfnk avqfr ho ikRÈn df hI rUp qUM qy jnk rfjf avqfr jdoN pMzq jI aYsy pRym ivc mgn ho ky iek Dfrnf bolI cwlI jfx rfmf ijMd qyry hfvy afp jI krqfr isMG dy koTy qoN AuwTy zogr dy aMdr jf vVy. aMdroN kuMzI lf ky iek pl ivc ijwQy koeI swcf pRymI pRym dy bfx nfl ËÉmI ho ky ipaf Ql Ql krdy pMzq jI dy muhry jf KVy hoey pMzq jI crnF ivc Zih pey donoN bfhF PV ky CfqI nfl lfieaf qpdf hoieaf sInf TMzf kIqf hukm hoieaf iswKF inhfl inhfl qUM qF myrf aMg hY pMzq jI dIaF mnoN afsF pUrIaF hoeIaF ipMzoN anoKy afd DrmIey nfmDfrIey nMU swidaf Èbd pVHn df hukm kIqf. iek ikafry ivc afp KVy ho gey dUjy ikafry ivc anoKy nMU KVf kIqf. anoKf iek kVf qy iglfs ijdf nfm dyv jI hr vkq kol KVqflF rwKdy sI ieh BI afpxy kol kVf qy iglfs rwKdy sI. nfmDfrIaF vflIaF DfrnfvF piVaf krdy sI. afp jI nfl inRqkfrI krdy sn nfl ieAuN Dfrnf boldy,

‘Xfr dy bUhy qy mr cwlIey afÈkI nMU lfj nf lwgy. afÈk sB koeI kihMdf tyZI pwgVI Drky. isr qoN pryH ieÈk df zyrf ijwQy bMdf phuMcy mr ky.‘ mF smJfey muV jf hIry klF jgf nf suqIaF, nhIN qF puwTI Kwl lhf ky qyrf KuaFvf, kuwqIaF.‘ hws ky awgoN hir peI afpy KlVI lihsI qF kI hosI mYN cfr suafsI juwqIaF.‘

pMzq jI ny drÈn dy ky anoKy nMU inhfl krky awgy cldy hoey.

bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI prIqy mËfry vfly nfl hoeI

 

iek idn nfB kMvl rfjf sfihb jI ipMzoN lihMdy pfsy iek hlt dI pYV ivc bYTy sn ipMz kwtF qoN bUJf mwl mwJ lYx vfsqy afieaf. krqfr isMG koloN prIqy ny mwJ muwl lY leI, 90 rupY df sOdf hoieaf 2 rupY dlflI dy lYxy kIqy. prIqf mwJ ipMzoN kuJ dUr Cwz ky muV afieaf sI afp jI vwloN hukm hoieaf ies pRfhuxy nMU ipMz Cwz ky afE. iehdy nfl sfkfcfrI pf lYxI sI prIqf Aus nMU ipMz Cwz ky muV afieaf Aus qoN bfad bUJy dI ÈfdI hoeI bUJy dy gr lVkI jnmI 50 sfl qoN bfd priqy dy lVky nfl ÈfdI hoeI.iek idn rfq dy smyN afp jI rsoeI Kfny afey. suMdr isMG, prIqf lMgr ivc syvf krdf sI. pfqÈfh jI ny muMdr isMG nMU afiKaF khI ilafE mihMgy nMU awj mfieaf df Éjfnf dws dyeIey ipClf sfzf Dn ipaf hY jdoN asIN jMmU df rfj kIqf sI dmdmf sfihb vwl ieÈfrf kIqf ijhVf iJMgVf dI jUh ivc hY. cfr Kyq qur ky ruk gey kihMdy muMdr rihx hI dyeIey do rUpY pIqy df Érc hY rsoeI Kfny dy nfl iewk hIs df bUtf sI Aus dy QilAN KMz ivcoN do rUpY roj cuwkx df hukm kIqf. pIqf PIm zoizaF df amlI sI kMm kfr koeI nf sI krdf 3 DIaF sn kuC idn iesy qrHF dy rupY cukdf irhf iek idn ikaf dyKo ik cFdI dy ruipaF df kfPI Zyr lwgf hoieaf sI. sfry cuk ley, dUjy idn igaf koeI pYsf nf ÈrimMdf ho ky muV afieaf. mhfrfj dy crnF ivc af ky bynqIaF krn lwgf swcy pfqÈfh myrf guËfrf ikwdF hovygf hukm hoieaf sfzI gfgr pfxI dI Br ky lY afE 2 rupY Aus dy kol pey Aus ny cuwk ky jub ivc pf ley. iek mfeI hor drÈn nMU afeI. Ausny iek ruipaf mwQf tyikaf Tfkr isMG rihpy qoN afieaf Ausny vI iek rUpY nfl mwQf tyikaf Auh vI Ausny Ëyb ivc pf ilaf. iPr hukm hoieaf nflI sfP kr nflI ivcoN iek sony dI muMdI hwQ lwgI. Aus vyly aMdroN afvfË idwqI cl nwT cl qyrf kMm ho igaf buwZI vflf ruipaf moV dy ieh asIN mnËUr nhIN kIqf hflF lY ky duKI jIvF df kMm krdy sn. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI kUkr insqrf

 

iek idn guxfcOr df slfmq rfjpUqF df muMzf iÈkfr Kyzdf Kyzdf nfgiraF dI ZwkI vwl clf igaf. iek ibrC dy Qwly mhfrfj jI bYTy sn, slfmq kol do kuwqy sn qy zyrf pf ky vVy hoey sn iek icwtf aqy dUjy df rmg Buslf(pIlf) sI. donoN kuwqy bhuq sohxy aqy iÈkfrI sn. ienHF jdoN siqgurF dy drÈn kIqy nUrI nYxF dI Jlk ienHF ‘qy peI qy crnF ivc ilt gey afpxy mflk df iDafn cwz idwqf. slfmq ny bhuq koiÈÈ kIqI pr Auh nf AuwTy, Pyr afKrkfr slfmq ny mhfrfj jI dy crnF ivc bynqI kIqI ik ienHF nMU iPr iÈkfr Kyzx dI smrwQf bÉÈo. mhfrfj jI boly slfmq ieh vI afpxf Blf cfhMudy hn. ipCly jnm Gor pfp krny sy ienko kUkr jUn imlI afpxy kIqy hoey gunfhF dI mfPI mMgdy hn. ieh ipCly jnm rfjy hI sn. ieh Audfr vfsqy hmfrI Èrn ivc af gey hn. Blf krnf hI pvygf. ieh hukmnfmf sux ky rfjpUq cuwpcfp afpxy gr clf igaf. iPr kuwqy Gr iljfx dI koiÈÈ nhIN kIqI. aYny icr nMU sMq avDUq jI dy drÈnF nMU afey awgoN siqgurF df hukm hoieaf sfDU hmfry kuwiqaF vfsqy krqfr isMG dy GroN pRÈfdf bxf ky lY afAu. sMq krqfr isMG dy Gr gey. bIbI krm kOr koloN DVI aYn pkvf ky lY afey. mhfrfj jI dy pyÈ hoey iek pfsy sfry pRÈfdy pOxy Auwqy rwK dyx df hukm kIqf Aus sfry pRÈfidaF df sbrf iek QfE sMqf ny pOxy Auwqy rwK idwqf afp ipwCy hwt ky bYT gey. bs imMt qoN bfad pIly rMg df kuwqf sI Ausny AuwTky do pRÈfdy AuwproN cuwk ky pfsy rwK idwqy qy do cuwk ky pfsy ho ky Kfx lwg ipaf. jdoN Aus kuwqy ny do prÈfdy cuwk ky ipwCy htf ky Kfxy ÈurU kIqy. qf bfkI sfry dws bfrF kuwqy ijhVy vI sI iksy dy hwQ iek af igaf iksy dy do. Auh sfry jdoN iek dUjy dy mohry ho ky pey qF mhfrfj avDuq jI nMU afKx lwgy ieh vI ipCly jnm df rfjf sI. iesdI sfry ieËfËq mMgdy sn. ieMJ hI awT sfl ieh dovyN kuwqy afp jI dy nfl rhy. iek idn mhfrfj krqfr isMG dy Gr dlfn ivc bYTy sn ienHF dohF kuwiqaF nMU aMdr bulfieaf. mhfrfj kol jf ky pUC ihlfAuNdy hoey crnF ivc ilv ilt gey. hukm kIqf awj jo kuC vI Cwkxf Cwk lvo. awj quhfzy jnm jnmFqrF dy sMkt kr idwqy hn. AunHF dohF kuwiqaF nMU ieÈfrf krky qfkI dy mUhry aMdrly pfsy pyVy qy PlF df Zyr lwgf hoieaf sI Aus ivcoN AunF nMU Ckx vfsqy hukm kIqf. duvyN kuwqy jo kuJ vI AunHF df idl kIqf lwgy hoey Zyr ivcoN Cwk rhy sI. cwk krflf vflI bMqoN ijsnMU mhfrfj jI BgIrQI afiKaf krdy sn, nMU afiKaf lMp jgfAu. bMqy ny lMp jgfieaf afKx lwgy ienHF dohF kuwiqaF dy isr Aupr dI lfltYn PyrI cl. BgIrQI awj ienHF df curfsI df gyV sfrf hI kwt deIey. ijMnf icr kuwqy hOlI hOlI kuC nf kuC KfeI gey bMqy isr Aupr dI lfltyn GumfeI geI. kuwqy Cwk hty kuwiqaF vfl ieÈfrf krky AuhnF nMU afiKaf jfE quhfzf afAuxf jfxfsB Éqm kr idwqf hY bfhr clo jfE. dyh Cuwt jfeygI kilafx hovygf. bhuq hI piqaf ijhy nfl pfqÈfh ny donF hI kuwiqaF nMU qor idwqf. dovyN hI kuwqy inmÈkfr krky GroN bfhr hoey. ipMz mËfry dI jUh Cwzky nfgiraF dI jUh ivc jf ky dohF dy srIr Cuwt gey. ipMzoN bMqy nMU mhfrfj afKx lwgy BgIrQI ieh ipCly jnm ivc rfjy sI. ienHF sfzf bhuq hI isdk nfl lV PiVaF qF hI sfnMU byVf pfr krnf hI ipaf. BgIrQI ijnHF ny siqgurF nMU ËhfË rUp smiJaF Auh Bvsfgr qoN pfr hoey. iek hor kuwqf sI buwZf hox qy Ausdy jIa pY gey jIa pYx qy kfPI bdbU afuAux lwgI krmI ny iek idn kuwqy nMU GroN bfhr kwZ idwqf. jdoN kuwqy nMU krmI ny bfhr kwiZaf mhfrfj awgoN AuwTky qur pey krmI nMU afKx lwgy lY krmI asIN qF iPr cldy hF jdoN ieMnI gwl krmI ny mhfrfj jI dI suxI krmI ny smiJaf ik mhfrfj nfrfË ho ky jfx lwgy hn. ieh gwl krmI shfr nf skI gwl ivc pwlf pf ky Buwbf mfrdI hoeI mhfrfj jI dy crn PVky bYT geI. swcy pfqÈfho mYN Buwl geI myrI Buwl mfP kro awgy vfsqy mYN kdI vI kwuqy nMU nPrq dI ingfh nfl nf dyKUMgI. jy afp GroN cly jfvogy mYN Ausy hI vyly imwtI df qyl pf ky sV jfvFgI. afp jI dI nrfËgI nhIN shfrFgI. jd aYsI dsf krmI dI hoeI mhfrfj bYT gey. kwuqy ny bfhroN swidaf kuwqf mhfrfj jI dy pMlG hyTF afx ky bYT igaf. iek hPqf mhfrfj jI iek hI QF iesy hI QF mMjI Aupwr bYTy rhy swqvyN idn mMjI dy hyTF hI Aus kuwqy dI dyh suwtI. AusnMU bfhr cukvfky dbvfieaf. ieho ijhy prAupkfrI kUkrF sUkrF jKF ikMnrF qUqF pryqF df AuDfr krn hfry idaflU ikrpflU myhrF dy dfqy dieaf dy puMj sn ijnHF dy drÈnF df sdkf Gor pfpI iek pl ivc drÈn krky AuwDr jFdy sn bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI crn isMG iJMgVf vfly nfl hoeI

 

crn isMG ipMz iJMgVF qoN BfeI jvfhr isMG jI df poqrf ieMdr isMG df puwqr ieh mhfrfj jI df ann syvk hr smyN nfm dy rMg ivc hI rMigaf rihMdf. mËnMU vFg suwk ky qbIq rihMdf, PrId jI vFg ipMjr suwkf hoieaf. iek idn bYTy bYTy dy mn ivc lflf hmIr cMd jI dI Xfd ieAuN TfTF mfrn lwgI. vgdy diraf vFgr crn isMG nMU vYrfg df Jolf dy geI. crn isMG lwgf lMmy sfh lYx. crn isMG swcf pRymI mn ivc pwkI Dfrnf krky bYT igaf. lflf jI sfKsfr pRgt ho ky drÈn dyxgy qF aMn pfxI CkFgf nhIN qy mr jfvFgf kuJ KfvF pIvFgf nhIN jdoN iesy hflq ivc iewk hPqf bYTy nMU hoieaf nfB kMvl rfjf sfihb jI dy drÈnF dI Jlk peI. Jlk aYsI sI crn isMG iKwicaF igaf. mn drÈn nMU bIrbl ho AuiwTAf. mhfrfj jI awgoN pMjfb dy KUh qy bYTy sn. crn isMG dy nfm qy nÈy ivc rMigaf hoieaf idl qy srIr hlkf PulF vrgf sInf sfP, awKF imldIaF jf rhIaF sn, nÈy ivc Jumdf hoieaf ÈIqlqf dy sfhmxy igaf. hfly cfr krmF ipwCoN hI sI siqgurU boly bUJf aMn nhIN CwzIdf moro vfly kMm ivc asIN hI iPrdy huMdy sI. ieh lflf jI pihlF pihlF jdoN Piqafbfd qoN afey sI moro vfly srdfrf dy munsIafxy df kMm krdy rhy sI. crn isMG dy mn dI KuhfieÈ buwJky pfqÈfh ny rmË mfrI qF kihMdy crnf mrqbF hux awgy nfloN vwzf hY. cl gr jf ky kMm krIdf hY rotI Kf leIdI hY ieh bcn afK ky crn isMG dy mn df Brm dUr kIqf. crn isMG nMU vI XkIn ho igaf ikAuNik lflf jI jdoN JMzI vfly dy iebfdq krdy sn qF Zwk ivc hI irhf krdy sn. crn isMG nMU mhfrfj jI ny bRhm dI lVfeI krfeI. dyh df mfx, srIr df mrqbf inMrkfr dI ÈkqI nfl hI Auwcf nIvF mMinaf jFdf hY. ijqnI vI koeI nfm dI kmfeI krdf hY AuqnI hI afqmf blvfn ho ky sMsfr ivc prgt ho jFdI hY. srUp df puqlf vI kmfeI dy anusfr qfkqvr huMdf hY. srUp dy puqly nMU hI avqfr mMinaf jFdf hY. ‘siq purK ijin jfixaf siqgurU iqskf nfAuN’. sfry avqfr iek inrMkfr dI hI joq lY ky sMsfr df Blf krm ihwq mhFpursF dI dyh nMU pivwqr aqy pfk inrml pfpF QI rihq krky Aus ivc iÈvfsDfrI ho ky mfq lok ivc afAuNdy hn. jIvF dy Bly vfsqy dunIaF nMU iswDf rfh dwsx vfsqy vydF dI rcnf, qIrQF dI rcnf afp hI akfl purK krdf hY. boldf, dwsdf, hwsdf, Kyzdf BoNg Bogdf hY. afpI ny afip sfjky afpI ny rwiKAu nfAuN. afp qoN ivCiVaf hoeIaf afqmfvF nMU afpxy ivc abyd krn dy ZMg afp hI dwsdf hY. afpy hI mOjV pfeI df ipafrf afp idKfly rfhu. jYsy mhfrfj rfm cMdr jI ny hnMUmfn dy puwCx ‘qy mfqf sIqf jI koloN hnMUmfn nMU mfieaf df srUp vrnx krky dwisaf sI. bRhm dI jxfeI krvfeI sI. sIqf jI ny hnMUmfn nMU afiKaf hnMUmfn ieh jo qum dyK rhy ho qumfry sfhmxy sfvl mUrq rfmcMdr jI mhfrfj dÈrQ dy puwqr bYTy hn ieh jo qum dyKqy ho mfieaf kf srUp hY. axuiDaf kf rfj qÉq ieh sB mfieaf hI hY. jo afpky sfhmxy sIqf iesqrI rUp bYTI hY mfieaf hI hY. jYsy ikRÈn jI ny AuDm so gopIaF nMU AupdyÈ krqy hUey moh dUr krn ihwq hukm dIaF Qf afE hmfry srIr kf iDafn nf kro. mYnMU bRhm rUp smJ ky jo vI pRym krygf Auh hmfry nfl sdf vfsqy imilaf rhygf hmfry sy kdI vI ivCoVf nf hosI. srIr df moh krygI qF iPr sog hosI. srIr rihx vflf hI nhIN ikAuNik srIr mfieaf kf hI srUp hY. jy afqmf df imlfp ho jfey qF kdI ivCoVf nhIN huMdf afqmf dI hoNd prmfqmf dI jwd ivcoN hY. afqmf aor prmfqmf df myl ho jfvy qF kdI sog nhIN huMdf. joV afqmf nfl pRmfqmf dy PVI bMdgI ieh ibbyk krky jdoN buwDI rUpI kMinaf pqI rUpI pRmfqmf nMU pf lYNdI hY iPr kdy rMz nhIN huMdI. khu nfnk mih vir Gru pfieaf nf kdy mry nf jfieaf’. mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI ny bRhm df igafn krky inhfl kIqf. afp jI ny vI iesy hI krky Bgvfn dfs nf htf ky nfB kMvl rfjf sfihb akvfieaf ikAuNik Bgvfn dfs srIr df nfm hY nfB kMvl rfjf sfihb Kudf df nfm hY jo iswK syvk moh krky vI nfm lvo inMrkfr df hI nfm jipaf jfey. qum ho sB rfjn ky rfjf duÈtn df hI grIb invfËf’. kE hr smfn nhIN kbIr jI ny vI Kudf nMU rfjf afK ky jipaf hY. aYsy hI mhfrfj afpxy afp nMU nfB kMvl rfjf sfihb aKvfAuNdy sn. AupdyÈ vI iehI kiraf krdy sn ik rfjf sfihb jipaf kro. aKIr af ky afiKaf bUJf sfry hI avqfr aÈI hI afey hF clo Gr cl kMm kiraf kro. crn isMG df Brm dUr ho igaf sB pfsIN joq rfjf sfihb dI hI kMm kr rhI hY. bolo BfeI jI vfihgurU]

 

awgy sfKI gMgf dy sMqf nfl hoeI

 

Èfvx BfdroN dy idn sn. sMq mMzlI hirduafr qoN rfjf sfihb jI df nF sux ky drÈn nMU afeI. mn ivc sfiraF dy Purnf sI rfh ivc ieh gwl sfiraF ny kIqI jy jfxI jfx hoxgy qF sfnMU dws dyxgy ikDroN afey hF. aYsIaF bfqF mn ivc ijvyN iksy df iemiqhfn lYxf hovy kr rhy hn. ipMz iJMgVF qoN hrnfm isMG sMq nMrjx dfs dy ipqf hrI lfl jI hor keI bMdy mhfrfj jI dy drÈn leI jf rhy sn. rOlI vflI KUhI qy sMq aqy iJMgVF dI sMgq rfh ivc hI iewkTy ho gey. bcn krdy krdy ipMz mËfry rfjf sfihb dy drbfr cly gey. sMgq dI kfPI BIV bxI hoeI sI. awgoN kIrqn ho irhf sI. mhfrfj sMgq nMU KuwlyH drÈn dy ky inhfl kr rhy sn. sMq sfDU mMzlI hwQ icpIaF PVIaF gyrU bsqr pihly hoey gwl alPIaF pfeIaf hoeIaF cfdrF dIaF igltIaF mfrIaf hoeIaF sn ijvyN bRhmf dy puwqr sn snMdn rfj kumfr ivsnMU dy bUhy qy drÈn leI KVy hovx ies qrHF sMq mMzlI ÈoBf dy rhI sI. inmÈkfr krky ipwCy ht ky sfrI mMzlI bYT geI mhfrfj boly hrI pfl gMgf dIaF pOVIaF rfjf dy nF qy hI bxIaF hoeIaF hn. hwQ AupVfeIaf gMgf AupV jFdf. nfmf clo sfDUaF nMU srdfeI CkfE. rsoeI Kfny lY clo sfDU dUroN afey hn. jdoN ieh hukmnfmf afp jI dy muwKoN sMqf ny suixaf mn ivc XkIn afieaf swc muc hI jYsy suxIdy sI qYsy hI dyKy. mn bhuq hI pRsMn hoieaf, drÈn krky mn ivc jo Brm sn sB dUr ho gey. lwgy bfrmvfr inmÈkfrfF krn sfzI dUroN afieaf dI Xfqrf sPl hoeI. aYsy mhFblI bRhm igafnI aMqrËfmI pUrn mHFpursF dy drsn hoey. awj sfzf prfgrfj qRvyxI df drÈn ho igaf. hrnfm isMG ny pfqÈfh dy hukm anusfr sfDU mMzlI nMU rsoeI Kfny ivc iljf ky Bojn Ckfieaf, srdfeI iplfeI. afpdy mn dIaF KfhÈF sfDUaF ny hrnfm isMG nMU dwsIaF peI sfzy mn ivc ieh Purny hn peI jy aMqrËfmI hoey qF dws dyxgy ik hirduafr qoN afey hF. sfzf drÈn krky mn bhuq inrfÈ hoieaf. bolo BfeI jI vfihgurU]

 

awgy sfKI krm kOr dy puwqr nMU rfËI krn dI cwlI

 

krm kOr mjfry dy rihx vflI jwtF dy Gr dI suafxI afp jI ‘qy bhuq ÈrDf rwKdI sI. iek vfr dI gwl hY krm kOr df vwzf lVkf bhuq ibmfr ho igaf. julfb AprCflF , srIr ivc drdF, bwcf inbMU vFg incoiVaf igaf. duaf dfrU bhuq kIqy ikiqAuN afrfm nf afieaf. iek idn rfq dy smyN bwcy dI qklIP mF koloN JwlI nf jfvy. krm kOr ny idl ivc hI ardfs kIqI hy pRBU! ÈB qfkqF dy mflk myrf grIbxI df vI byVf bMny lfE myrf ieklOqf puwqr qyry rcy sMsfr dy Bfg ivc hY Auh vI suwk cilaf hY koeI hoÈ nhIN hY. buwlH nIly ho gey hn. awKF ivc Ds geIaF hn, hwQF dy GuMz muV gey hn, ieh myrf lfl awK nhIN putdf. krmI god ivc bwcy nMU leI bYTI grmI dy idn bynqIaF dI mflf Pyr rhI hY. mn ivc bVf Brosf hY imhrF dy dfqy Ërur myrf suwkf hoieaf bfg hiraf krngy, myry bwcy nMU mOq dy mUMh ivcoN ËrUr hI rwKxgy. AuDr sB Gt Gt dy jfnxhfry, anfQF dy nfQ, duKI ihrdy dIaF TMzIaF TMzIaF PirafdF sux ky pqf nhIN ikDroN cuwp cupIqy hI hnyrI rfq Ql Ql krdy Auh DuwKI buwZI dI mMjI kol afx KVo hoey. krm kOr ny bwcf cuwk ky crnF mUhry Dr idwqf. krmI dIaF DfhF inkl geIaF. sfvx dy bwdlF vFg awQrU vih qury. roNdI hoeI buwZI nMU vyK ky mhfrfj jI ny afiKaf,"cl qyry muMzy kol asIN bYTdy hF cwkI nfl BUMjy Auwqr ky aftf pIs krm kOr ny pMj Èyr pwkf aftf pIisaf. aYny icr nMU idn vI cVHx vflf ho igaf. sUrj afkfÈ vwl lflI qxdf jf irhf sI. jdoN aftf pIh ky krmI htI mhfrfj jI ny afpxy kwuiqaF nMU hukm krky sfry kuwqy gMZ dy duafly aftf Kfx lf idwqy. kuwiqaF ny awDf ku aftf cwt ilaf bfkI bwicaf hoieaf aftf ijhVf sI AusdIaF rotIaF pkf ky sfry twbr nMu Ckx df hukm kIqf. krm kor hukm pf ky jUTy hI afty dIaF rotIaF pkf ky bfhr kfimaF nMU iKlf afeI qy bfkI hor pirvfr nMU iKlf afeI. prÈfdf Ckf ky jdoN Gr vfps afeI muNzf gulfb dy Puwl vFg tih tih krdf Kyl irhf sI bwcy nMU koeI qklIP nf rhI ieAuN lwgx lwgf ijvyN koeI bImfr hI nhIN hoieaf.

iek afpxy Auprlf sPYd icwtf cfdrf krm kor nMU afp jI ny idwqf. kihMdy afh lY sfzf cfdrf kdI vI qyrf bwcf jF Gr ivc koeI jIa bImfr hovy ieh sfzf cfdrf Aupr dy dyxf. sB sMkt dUr ho jfieaf krngy. kdI zfktrF cyilaF kol nhIN jfxf ieh sfzf cfdrf alfmqf dI kfr hovygf. mhfrfj jI df idwqf hoieaf cfdrf krmI dy Gr ipaf hY pUjf kIqI jFdI hY Gr ivc koeI iksy vI qrHF df rogI hovy cfdrf nfl Cuhx nfl hI rogI rfËI ho jFdf hY.

bolo BfeI jI vfihgurU]

 

awgy sfKI hor cwlI

 

iek vfr dI gwl hY mhfrfj ikrpy dy cubfry ivcoN AuwTky Aupr dI krm kOr dy kOTy Aupr af KVy hoey. krmI dy Gr pwkI pOVI bxI hoeI sI. hOlI hOlI Auqrn lgy. nfly pOVI Auqrdy jf rhy hn nfly Auho, Auho dI afvfË idMdy hn, ‘jYsI mYN afvy Ésm kI bfxI qYsVf krI igafn vy lflo ieh koeI drgfhI sMnq krmI nMU afx idwqI. BMujy Auqrky dlfn ivc mUrqF lwgIaF hoeIaF sn. kuC qF afpxI sotI nfl lfh idwqIaF, krmI nMU afKx lwgy krmI icwtf kwpVf lY lYxf sI mkfnF vI sfBxIaf pYxIaF hn. ieho ijhy BivwKq hukm krmI nMU dwsI jFdy hn. qIjy idn krmI df jyT surgvfs ho igaf. Aus idn pqf lwgf afp jI dy hukmnfimaF df. ikrpf isMG rfËI KuÈI kMm krky rfq nMU suwqf aMq smyN ikrpf dy kol phuMc gey. krqfr isMG dy GroN jdoN mhfrfj jI AuwTx lwgy bol idwqf krqfrf ikrpy nMU qor afeIey. do GMty afp jI dI ikrpf isMG kol pihlF phuMc gey afKrI smyN drÈn dy ky AuDfrf kIqf. iPr muV afp dy Gr hI jf bYTy ieh kOqk dyK ky bhuq hYrfn hoey. iek idn krm kOr mhfrfj jI dy drÈnF nMU geI. mhfrfj jI krqfr isMG dy Gr bYTy sn. krmI dy pyky ipMz aYvyN sn. mhfrfj jI kihMdy krmI aymyN jf afAuxf sI. ikqy mfeI cVHfeI nf kr geI jfvy. iPr hukm kIqf cl Gr cwlI cwl koeI bMdf afpy hI af ky lY jfvygf. dUjy idn swcmuwc sunyhf af igaf krmI nMU lYx vfsqy ipMz aYNmy qoN bMdf afieaf. af ky afiKaf ik mfeI bhuq lfcfr hY. krmI hfly Gr nhIN sI phuMcI. mfeI pihlF hI kflvfs ho geI. afKrI mylf nf ho sikaf. krmI ivcfrI mrI hoeI mF df mUMh dyKxf hI nsIb nf hoieaf. ieho ijhIaf hËfrF hI gwlF afp jI dIaF dyKxy suxny ivc afAuNdIaf hn. iek ipMz KfnKfnf df Bgvfn huMdf sI mhfrfj iswDf Bfnf hI swddy huMdy sn. Bfny nMU bhuq vfrI mhfrfj iesy hI krmI dy Gr Byijaf krdy sn. kihMdy sn Bfinaf krmI qyrI ipCly jnm dI BYx hY jf ky rfm swq afK afieaf kr. bhuq sfry bMidaf dy ipCly jnm dy nF lY ky bulfieaf krdy sn. keIaF nMU iek dUsry kol Byj idMdy sn. qyrf bfpU sI, qyrI mF sI.

bolo BfeI jI vfihgurU]

 

awgy sfKI mËfry dy ieMdr dI cwlI

 

ieMdr isMG mËfry dy rihx vfly jwt nfB kMvl rfjf sfihb jI df bhuq pRymI sI pr GroN kuJ grIb sI. ieMdr dy cfr lVky hoey. lVky juafn hox qy grIbI dI hflq hox krky mMg ivafh nf hox. ieMdr dy GrvflI df iKafl hr vkq iesy hI ruJyvyN ivc ruiJaf rihMdf sI keI irÈqydfrF nMU kih suxky afpxy BrfvF dI slfh nfl vwzy lVky bMqy vfsqy koeI muwl df irÈqf iqafr kIqf. kuJ irÈqydfr iewkTy ho ky ieMdr nMU khix lwgy peI bMqy nMU muwl df irÈqf huMdf hY krvf lvo. ieMdr nMU mhfrfj Auwqy bhuq Brosf sI. ieMdr kihx lwgf Gr bYTy pRfhuixaF nMU ik rfjf sfihb dI slfh lY ky qhfnMU dwsfgF. Gr bYTy pRfhuixaF nMU Cwzky mhfrfj jI vwl igaf. AwguN mhfrfj rsoeIKfny ivc tihldy iPrdy sn. ieMdr ny jf ky inmÈkfr kIqI. ieMdr hwQ bMnH ky Klo igaf. ieMdr mMuh qoN kuJ boilaF nhIN, mn ivc socF hI socdf iks qrHF mhfrfj jI dy kol arË krF. awgoN mhfrfj pihly hI hukm kIqf ieMdr cl ieho ijhy pRfhuxy GroN qor deIdy hn. ies qrHF dy pRfhuxy qF Gr bYTx hI nhIN deIdy. Auh kihMdy hn 2000 rupey nMU irÈqf krvfAuNdy hn. afpF svf rupey nfl ivafh kr leIdf hY. Auh afey hoey pRfhuxy 2000 rupey nMU muwl ivafh krvfAux nMU kihMdy sI. mhfrfj jI df hukm sux ky ieMdr bhuq KuÈI nfl AuCilaf. ieMdr df mn KuÈI ivc af ky Jum AuwiTaf. afAuNdf hI afpxy Gr bYTy pRfhuixaF nMU kihx lwgf jfE mYN muNzf muwl nhIN ivafhuxf. myrf muMzf byÈwk kuMvfrf hI rih jfey mYN qF rfjf sfihb df hukm mMnfgf. pRfhuxy cly gey kuC idnF bfad iek bMdf afieaf ieMdr nMU af ky puwiCaf BfeI sfihb quhfzy lVkf dwsdy hn ieMdr kihMdf ik lVky qF myry cfr hn pr Kyq ZfeI hn ËmIn dy, qyrI mrËI irÈqf krdy nhIN qF nf kr. Auh bMdf afKdf ik BfeI sfihb mYnMU sB kuJ quhfzy Gr nËrI afAuNdf hY mYN irÈqf ËrUr krnf hY. irÈqf ho igaf, bMqy df ivafh ho igaf bVIaf KuÈIaF mnfeIaF geIaF. do sfl ivafh qoN bfad bMqy dI ivafhuq mr geI ipMz hfhfkfr mwc igaf msI grIb df byVf bMny lwgf sI kuJ nf bixaf awgy vfsqy koeI jV vI nf lwgI. mrfsx rfjy mhfrfjy jI dy bUhy awgy af ky kihx lwgI mhfrfj ieMdr ivcfry df msF msF byVf lwgf sI kuJ gwl nf hoeI byVy dI vhutI ivcfrI mr geI. aMdroN bYTy drgfh dy mflk bRhm igafnI sB isRÈtI df jrqf jI boly, cl Byx ieMdr dy Gr cl ky afK roxf nhIN. AunHF nMU afKxf Zol vjfAux. lokF nMU afp jI dy crnF m:‘qy srDf bhuq sI. rfjy ny mhfrfjy df hukm ieMdr dy Gr jf ky kih suxfieaf. roxf bMd krky Zol vjf idwqf. Gr vhutI mrI peI sI. iewk mhIny dy aMdr aMdr hI byVy df duubfrf irÈqf ho igaf. AuvyN ijvyN mhfrfjy ny pihlF hukm kIqf sI ik svf rupey nfl vfrI df muMzf ivafh leIdf hY. Auh gwl sfc hoeI. aYs vyly ieMdr poiqaF, poqIaF dohiqaF, qy dohqrIaF vflf hY. iek Cotf ijhf ijMmIdfr is qrHF dI ijMdgI bsr krdf sI. svrgI iËMdgI suwKF BrI bsr kIqI. mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI dI imhr nfl. iek idn drÈn nMU igaf awgoN siqgurF ny hukm kIqf ieMdr icwty kwpVy pihn qy drvfky hI bYTy rhIdf hY. bws aYsy hI sfrI ijMdgI bsr kIqI. bVy bVy amIr ies qrHF suwK lY skdy hn. ieMdr ieMnf Brosy vflf sI ik iek idn iek sBf ivc gwl cwlI jdoN mhFBfrq df XuwD ho irhf sI kihMdy BIm sYn ny hfQI BUaf ky asmfn vwl mfry sn. ieMdr kihMdf ik mYN qF mMnfgf jy rfjf sihb kih dyx ik TIk mfry hn. ieMdr AuwT ky mhfrfj jI dy pyÈ hoieaf bynqI kiqI, swcy pfqÈfho kI ieh gwl swcI hY ik BImsYn ny hfQI smfn ivc mfry sI?mhfrfj jI kihMdy hF hF ieMdr myhnq BfvyN koeI kr lvy myry sfhmxy dI gwl hY dfs Aus vyly mhfrfj dy pfsy KVf sI. mhfrfj krqfr isMG dy Gr bYTy sI, srdI df mOsm sI bolo BfeI vfihgurU]

 

sfKI mËfry vfly krqfry jwt nfl hoeI

 

ipMz mËfry dy ijMmIdfr jwt KyqI df kMm krn vfly krqfry dy Gr lVky jvfn ho gey. krqfry ny mn ivc suwKxf suwKI swcy pfqÈfho myrf muMzf ivafh ho jfvy qF 25 rupey df kVfh pRÈfd cVHfvF. mhfrfj jI dI imhr nfl muMzy dI ÈfdI ho geI. KuÈIaF mnfeIaf geIaf. mfhr Zol Zwmf vwjy, jMv ivafh ky Gr afeI. dUjy idn suwKI hoeI suwK kVfh pRÈfd bxfAux lwgy. suBfg BrI joVI df mwQf itkfAuxf sI. pMJI rupey dI rsd jdoN joKx lwgy krqfro ny afiKaf aynf prÈfd bhuq ho jfxY. awDf prÈfd bxf lvo awDf Pyr iksy idn sud nMU kr lvFgy nfly afp CkFgy ivafhux aqy lfVy dI ieMjVI gMZ ky muhry lfVf ipwCy sUhy bsqr suhfg dy pihny hoey suhfgx muitafr hOlI hOlI nIvI nËr suafmI df lV PVky cl peI. mfhr Zol Zwmky vwjdy mylxf gIq gfAuNdIaF, KuÈIaF dy sohly gfAuNdy hoey sohxy pRIqm dy drbfr cly gey. awgoN sMgq dI bhuq BIV bxI hoeI sI. kIrqn vI ho irhf sI. Gr bxy hoey kVfh prÈfd df ivcoN iek prfq ivc pf ky ipwCy ipwCy krqfrf af irhf sI. jdoN Èbd pVHdf hoieaf kfPlf BIV nMU cIrdf hoieaf awgy viDaf qF awgoN Gt Gt dIaf jfnxhfry nwQf isMG dy Gr bYTy sn. aigEN hukm hoieaf Auh ijhVf ipwCy prfq lY ky KVf hY AusnMU awgy afAux idE jdoN krqfr aigAuN vD ky muhry hoieaf mhfrfj jI boly krqfrf cl Gr cl ky afpdf zMg tpfAu. shuiraf mYnMU lfgIaf nfl rlf idwqf pMJIaF df suwK ky sfrdf lfgIaF df cl nT cl ipwCy muV jf jdoN mhfrfj jI ny krqfry nUM sMgq ivc hI dbkf mfiraF qy sfrI sMgq dy bYiTaF hI swcI gwl afKI krqfrf JUTf ho igaf krqfry dI Dox ËmIn vwl Juk geI srIr Qr Qr kMbx lwgf kMn PVky crnF ‘qy izwg ipaf awD mry swp vFg isr nhIN cuwkdf swcy pfqÈfho bKÈo hux myrI Buwl mfP kro mYN svF pwcI rupey df prÈfd krky huxy hI ilafvFgf . Ausy vyly Gr jfky sfrf prÈfd bxf ky mhfrfj jI dy drbfr ivc ilaf ky sMgqF ivc vrqfieaf ijvyN mwKx Èfh luukfxy qoN gurU qyg bhfdr jI ny afpxI pUrI suwK leI sI aysy hI ÈRI nfB kMvl mhfrfj jI ny krqfry nMU dws ky sfrI swuK leI. bolo BfeI vfihgurU]

 

awgy sfKI nnkfxy dy iek jwt nfl hoeI

 

iek iswK ipMz nnkfxf sfihb gurU nfnk jI dI ngrI dy rihx vflf pMjfh pcvMjf sfl dI Aumr df Gr aolfd qoN KflI icrfg qoN ibnF jYsy mMdr suMvf gurU pMjvyN pfqÈfh ny vI iliKaf hY. ijs Gr dIpk nf bly, bfl nf KyqI bfr’ iqskf ikaf BMnnf sy BMinaf krqfr. kfPI Dfgy qvIq, tUxy tfmx kIqy pwuqr iksy nf bÉiÈaf. zfktrI ielfj vI bQyry kIqy pwuqr df muKvf dyKxf nsIb nf hoieaf. iensfn pihlF mgnoeI qfkqF ipwCy lwgf iPrdf rihMdf hY. ijwQoN sfrIaf ÈkqIaf splfeI huMdIaf hn, Aus pRBU srb klf smwrQ nMU Buwilaf rihMdf hY. gurU dI Èrn inrfs ho ky afAux dy nfl kfrË rfs ho jFdy hn. ies guriswK ny nfB kMvl rfjf sfihb jI dI soBf suxky 100 rupey df kVfh prÈfd suwiKaf, 22 sMgrfdF cOkIaf Brdf irhf bfeIvIN sMgrfd mhfrfj jI ny iek pwuqr hox df vr idwqf. jdoN puwqr jnimaf AujiVaf hoieaf Gr muV vws igaf. puwqr dy jnm dI KuÈI dy aMdr ipmz mËfry suwKI hoeI suwK dyx afieaf. gwzI ivc bYTf socdf Kbry rfjf sfihb nMU myrI suwK df cyqf hI nhIN 100 rupey df kVfh prÈfd kI cVHfAuxf 50 ruipaf df krky hI vMz idMdy hF. jdoN bMigaF qoN gwzI Auqiraf 50 qoN vI mn mwukrn lwg ipaf. svf pMj rupey df prÈfd krfAux df pwkf Pyslf kr ilaf. rsoeI Kfny ivc jf ky pMj rupey dI rsd lY ky kVfh prÈfd dI prfq Br ky siqgurF dy pyÈ hoieaf. awgoN swcy pfqÈfh boly iswKF 100 df suwK ky ilafieaf 5 df. jo jubfn krIey pUrf krnf cfhIdf hY. AudoN nhIN sI pqf jdoN nwk rgVdf sI, ieh qF nhIN afiKaf ik bxf ky lY afE. swcI gwl prgt kr idwqI. swcI gwl suxidaF sfr Aus dfny purÈ dy pYr inkl gey. icwtI duwD vrgI dfVHI Qr Qr kMbHx lwgI, bhq ziraf. crn PV ky bynqIaF krn lwgf. mYN gunfhI nMU bÉÈ idAu mYN Buwl igaf jI myrf AujiVaF hoieaf Gr afp dI imhr nfl visaf. sO ruipaF kwz ky crnF qy Dr idwqf. hukm hoieaf iesdf kVfh prÈfd krky sMgq ivc vrqfieaf jfvy. AUDm isMG iJMgVF vfly ny ieh sfKI suxfeI sI. AUDm isMG nMU Aus nnkfxy dy iswK ny suxfeI sI. ieho ijhy hËfrF hI Gr afp jI ny AujVy hoey vsf idwqy lwKF jIvF df AuDfr kIqf. bolo BfeI jI vfihgrU]

 

sfKI bnfrs Plpoqy vfly nfl hoeI

 

iek idn mhfrfj jI ipMz krnfxy dy rfh Auwpr jf bYTy iksy nMU koeI pqf nhIN mhfrfj rfq AuwTky ikDr cly gey. afp jI dy kuwqy vI nfl sn. bnfrsI iksy ijMmIdfr dy insfnI dy lwzU ipMz mUsfpur dyx cilaf sI. pIpf lwzUaF df Biraf hoieaf sI. bnfrsI ny mhfrfj bYiTaF nMU dyK ky inmÈkfr kIqI. jdoN inmÈkfr krky awgy qurn lwgf mhfrfj afiKaf kfkf pIpy ivc kI hY. bnfrsI nfeIaF df muMzf afKx lwgf jI swcy pfqÈfho insfnI dy lwzU hn ipMz Pwlpoqy qoN afieaf hF mUsf pur jfxf hY. mhfrfj kihMdy kfkf myry kuwqy BuwKy hn kuwiqaF nMU lwzU pf. bnfrsI zrdf lwzU pfAux lwgf pfAuNidaF pfAuNidaF awDf pIpf puaf idwqf. kuwiqaF nMU lwzU pf ky awgy jfx df hukm kIqf. bnfrsI pIpf cuwk ky qur ipaf mn ivc bhuq zrdf hY mYN kI afKfgF ipMz dy nËdIk jf ky pIpf rwK ky KolH ky dyKx lwgf peI nhIN qF ipwCy muV bMigaf qoN bxf ky lY afvF Gr vfly guwsy hoxgy. ieho ijhIaF socF socdf jdoN pIpf Kol ky dyKy pIpf mUMhoN mUMh Biraf hoieaf sI. bnfrsI hYrfn hoieaf AuwQy bYTf hI lwK lwK inmÈkfr krn lwgf DMn hYN qUM DMn qyrI lIlf. myry hwQI hI awDf pIpf KflI krvfky muV Br idwqf. myry grIb dI lfË pwq rwK leI. ieho ijhy cmqkfry hr roË sMgq ivc idKf ky hYrfn kr Cwzdy sn. afp inMrkfr joq rUp ho ky jIvF nMU Drm vwl lf rhy sn. Kudf dI ÈkqI nMU pRgt krky pRgt krdy sn. bolo BfeI jI vfihgurU]

 

awgy sfKI srdfrf isMG rsUl purIey nMU brmf ivc drÈn dyx dI cwlI

 

Èrdfrf isMG ipMz rsUl pur qihsIl jgrfAu ijlf luiDafxf dy sMq avDUqF dy Coty BfeI sn.

srdfr isMG nfB kMvl rfjf sfihb jI dy bhuq pRymI qy srDfvfn sn. srdfr isMG brmf ivc rihMdy

sI. kfPI dyr AuwQy rihx dy kfrn keI imwqr dosq bx gey, kfPI vfkPIaq ielfky ivc ho geI iek

idn srdfrf isMG qy ies dy do hor BfeI bMd ijQy ieh rihMdy sn AuQoN swq mIl dUr afsfm dy biÈMidaF

nMU imlx AunF dy Gr gey rfq pRÈfdf Cwk ky sON gey agly Gr vfilaF dy mn ivc byiemfnI af geI

Gr ivc slfh kIqI ik iqMn bMdy cMgy nroey kfbU afey hn ienF nUM jfdU nfl kfbU krky gulfm bxf

leIey iËMdgI Br ienF dy koloN kMm lvfgy ieh iqMny bMdy suwqy pey ifnF nUM kfbU krn vfsqy jfdU BrI

kfrvfeI ÈurU kr idwqI jdoN kIlx df kMm ÈurU kIqf ieDr Bgq vCl iswKF syvkF dy bMDn kwtxhfry

dust dmn afpny syvk kI sr pr rfKY afpxy Bgq nMU kfbU afAuNdy nMU dyK ky afDI rfq dy smyN ijvyN

BfeI mrdfny nMU gurU nfnk dyv jI ny Zf ky bMgfl ivcoN mIZf bxuy hoey nMU Cuzfieaf sI aYsy hO hnyrI rfq

hËfrf kohF dy pMD ‘qy Psy hoey jfl ivcoN CzfAux vfsqy mhfrfj jI iek plk ivc brmf dyÈ ivc phuMc

gey,"ijwQy iqMny prdyÈI rfhI kfbU kIqy hoey sn. aMdr pey srdfrF isMG dy srhfxy jf ky bFh PVky

hlUxf idwqf nfl hI drÈn idwqy hukm kIqf srdfrf AuwT jldI bfhr ho jf. srdfrF isMG qRbk

AuwiTaf. mhfrfj jI drÈn dI Jlk dy gey nfl hI GroN bfhr jfx df hukm kIqf. srdfrf isMG

cupcfp AuwiTaf pgVI cuwkI qIjf ihwsf ktI hoeI Jwtpwt cup cfp GroN bfhr inkl igaf. iek Cotf

ijhf zMzf hwQ lwgf Auh PVky GroN bfhr rsqy ivc clq igaf. ipCly ipMz jfx vfsqy jMglI rsqf

sI. rfh ivc mfs Kory jfnvr vI bhuq sn. srdfrF isMG jfnvrF dIaF iBafnk avfËF sux ky

ziraf. mn qkVf krky siqgurF dy crnF df afsrf lY ky quiraf jFdf jdoN srdfrf isMG awD ivc

igaf qF awigEN bwbr Èyr inkilaf ijvyN twrk dI rosnI awKF nMU pYNdI huMdI hY.ies qrHF Èyr dy nyqrf

dI rosin cmkF mfrdI. Auh msq ijhI cfl nfl cilaf jf irhf sI. jdoN Èyr afAuNdf srdfr isMG

ny dyiKaf iek vfrI qF sfrf srIr suMn ho igaf. iPr mhfrfj jI dy crnF ivc ardfs kIqI ik hy

swcy pfqÈfho ijvyN awgy ipwCoN kwZky ilaFdf iewQoN vI quhfzI imhr nfl hI bcfa hovygf. srdfrf isMG

ny hwQoN sotI BuMjy suwt idqI Dox nIvIN krky hwQ joV ky rfh ivc hI Klo igaf. mn siqgurF dy crnF

ivc lf idwqf. bws qIh krmf qoN ipwCoN hI Èyr rsqf Cwz ky pfsy dI ho ky awgy clf igaf. srdfrf isMG

dI jfn bcI lwK lwK Èukr krdf DMn swcy pfqÈfho awj mYnMU mOq dy mUMh ivc kwZ ky lY aFdf hY. srdfr

isMG afpxy pihlF vfly Gr af igaf. ipCly dUjy BfeI bMdf df hfl suxo AunHF dohF nMU hI jfdU nfl kfbU

kr ilaf, aYsy kIly Aus ipMz dy vsIvyN qoN bfhr nf jf sky jo kdI bfhr vI jfx qF afpxy afp dI

Èurq koeI nf rhy. sfrI iËMdgI AunHF df hI kMm kIqf. bolo BfeI jI vfihgurU]

 

dUjI sfKI srdfr isMG nfl hoeI

 

 srdfrf isMG kuJ sfl brmf ivc rih ky isMGfpur ivc cly igaf. kuC dyr rihx qoN bfad cIn aqy mlfieaf dI jMg lwg geI. cIn ny mlfieaf qy isMGfpur ‘qy kbËf kr ilaf. isMGfpur jo ihMdusqfnI lok rihMdy sn ienHF df mfl Dn cInI sB lwut lYNdy sn. kfbU afAux qy jfno hO mfr idMdy sn. mfrdy vI bhuq byrihmI nfl sI. srdfrf isMG qy kuJ hor bMdy hor vI iek idn cInIaF dy kfbU af gey. kuJ qy nwT gey ieh iqMn bMdy PVy gey. iqMn idn ieMnHF nMU PVky bMd rwiKaf. qIjy idn koeI aÌsr afieaf ienHF dI pyÈI kiqI ibafn lY ky golI df hukm kr idwqf. iqMny hI juafn iek kqfr ivc kVy kr ley. golI df hukm hox hI vflf sI.. sfihb ny hukm kIqf koeI gwl krnI cfhuMdy ho qF kr lvo, srdfrf isMG ny afiKaf sfzI koeI gwl nhIN iksy nfl. afpxy mflk nfl gwl kr rhy hF, srdfrf isMG dI ibrqI iek imMt ivc nfB kMvl rfjf sfihb jI dy crnF ivc juV geI. KVy KVy dI awK ijhI lwg geI ijvyN BIm cMd klUrIey dy dyvI cMd nËIr df mn gurU dÈmys jI dy crnF ivc jf juiVaf sI. jdoN phfVI dI cotI pur slfeIaF grm krky awKF ivc Pyrn lwgy sI ‘koeI muÈkl aq bxy ZohI koie nf dyh. lfgU hoey dusmnf sfk vI Bj clo.‘ Bjy sBo afÈkF cUky sB asrfAuN’ icq afvy Aus pfr bRhm lwgy nf qwqI vfAu.

srdfrf isMG df mn pir kMvl dy crnF ivc juV igaf ijvyN dropdI dI Pirafd df tYlIPon pfsf Koldy ikRÈn Bgvfn jI nMU iek pl vI jf hoieaf sI aysy hI BfeI srdfrf isMG dI ardfs df tYlIPon mËfry bYTy Bgq vCl nfB kMvl rfjf sfihb jI nMU jf hoieaf. hËfrF hI kotF pur bYTy iswK dI afvfË kMnI peI iek iCn ivc rwKy hoey GoVy qy hfQI nMU jf PiVaf. srdfrf isMG nMU jf drÈn idwqy. isr qy hwQ rwiKaf afkfÈbfxI dI qrHF kMnf ivc afvfË afeI kfkf sfzy huMidaf qYnMU koeI nhIN mfr skdf. sfihb dy golI clfAux dy mn nMU jMdry lf idwqy aYsI cfbI lfeI bMdUk dy GoVy qy hwQ ipwCy ht igaf. mn ivc dieaf rfxI ny zyrf lf idwqf. KVy kYdIaF nMU pfs bulfieaf. afiKaf dso kI cfhuMdy ho qhfnMU mfrdy nhIn jy kMm krnf cfhuMdy ho qF kMm kro jy ieMzIaf jfxf cfhuMdy ho qF ieMzIaf cly jfvo. jo gOrimMt dI nOkrI krnI hY qF nOkrI kro. iek kihx lwgf mYN ieMzIaf jfxf cfhuMdf hF AusnMU ieMzIaf Byj idwqf. srdfrf isMG nMU puwiCaf qUM ies bMdy df ËuMmyvfr hY qF iesnMU vI kMm idMdy hF. srdfrf isMG dy nfl df jo dUjf bMdf sI AusnMU vI kMm dy idwqf. koeI mfl sI Aus Auwqy pihry dI izAUtI lwg geI. srdfrf isMG zrfievrI df kMm jfxdf sI. ieh sfihb dI kfr clfAux lwg ipaf. dUjf bMdf do sfl nOkrI krky koeI do lwK rupey df mfl curf ky iksy pfsy clf igaf. afKr PiVaf igaf. PVn qoN bfad Aus df kuJ pqf nhIN lwgf. srdfrf isMG pMj sfl rihky ieMzIaf af igaf. iek lfiesMsI pwkI riePl qy do ispfhI iesnMU ieMzIaf Cwzky gey sfihb dy hukm nfl. bolo BfeI jI vfihgrU]

‘afpxy syvk kI afpy rfKy afpy hI nfm jpfvY]

jg jg kfj ikrq sovy kI qhF qhF AuwT pfvy syvk ku inktI hoey idKfvyN]

 

awgy sfKI sIbo rihpy vflI nMU puwqrF dI bÉiÈÈ dI cwlI

 

iek idn mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI afp dy Gr pMlG pur bYTy krqfr nfl ilv juVI hoeI sI mukqF BgqF dy bUhy Kuwly hoey sn. drgfhI klmF vih geIaF sn. Drm, arQ, kfm, moK cfry pdfrQ hfËr sn. aTfrF irDIaF isDIaf hwQ joV ky KVIaf sn. aYny icr nMU sIbo krqfrf isMG dy Gr vflI nwQf isMG dI nUMh bIbI nsIb kOr siqgurF vfsqy dhIN BMn ky aDirVky dI gVvI lY ky hfËr hoeI. bhuq pRym nfl inmÈkfr krky bynqI kIqI swcy pfqÈfh svfsF dy shfeI hoxf. mYN grIbxI inafsqI nMU crnF ‘c itkfxf bKsxf. jdoN drd BrI ÈbrI vflI pRbl ijn dI bynqI suxI, imhrbfn imhrF dy dfqy ny Ërf rihmq BrIaf nËrF nfl iek vfr qwk ky afiKaf lY awj avqfr kOr qYnMU Bfizaf dI mOjfeI dy hI dyeIey. afpxy ieÈnfn krn vflI gfgr ivcoN iek gVvf jl df Brn df hukm kIqf. kihMdy lY jf ies ivc hor pfxI pf ky ieÈnfn kr lY. sIbo ny nlky vlF af ky hor pfxI pf ky ieÈnfn kIqf. koeI aMimRq vrgf pfxI afp dI gfgr ivcoN bÉÈ ky ijs ivc sfry qIrQF df Pl iewkTf krky kuMB lf ky suqI hoeI iksmq df Kyq hrf kIqf. ieÈnfn kfn qoN bfad kol bulf ky hukm kIqf avqfr kOry ilaf qumfry pfs ikqny rupey hY. qIh rupey sIbo dy kol sn. do do rupey sfry sdky lfgIaF nMU duafey. kihMdy awj qYnMU kbIldfrnI hI bxf idwqf hY. kihMdy qyrI iksmq ivc aolfd qy hY nhIN sI. cIhny sfnMU pfxI df Gwut vI iplfieaf hovy, iksy do slfeIaF sUrmy dIaF pfeIaF hox vI asIN muafvjf dy idwqf hY. awj qYnMU vI BfizaF dI mMjfeI df kuJ dy hI idMdy hF. do aMb pfqÈfh ny afp dy isrhfxy qoN cuwky sIbo dy pwly ivc pfey iek aMb sIbo dy pwloN ivcoN izwg ipaf jdoN cuwkx lwgI mhfrfj kihMdy vhutI rihx dy ijhVf izwg hI ipaf Ausdf kI cukxf qyry jogf ieko hI bQyrf hY. mhfrfj dy bÉÈy hoey Pl dy hukm anusfr do lVky hoey. pihlF mr igaf. iek rfËI KuÈI ies vyly ieMglYNz ivc igaf hoieaf hY. ieho ijhy ÈkqIvfn keI kotI nQI hI dunIaF ivc huMdy hn. ijMnf dI iek iek gwl ivc vwzIaF vwzIaF brkqF huMdIaF hn. ieho ijhy blIaF dy jo hukmnfmy huMdy hn Auh drgfhI kfnMUMn hI bx jFdy hn. bolo BfeI jI vfihgrU.

 

awgy sfKI DMno didafl dI mfeI nfl hoeI

 

DMno ipMz didafl dy rihx vflI sI. iesdI lVkI bkfpur DmfeI ivafhI hoeI sI. ies lVkI dI ÈfdI hoeI nMU jdoN dws sfl ho gey ies dy pytoN koeI bwcf nf jnimaF. ies df pqI iesnMU abfgx smJ ky pyky Gr didafl Cwz igaf. afp hor ÈfdI krfAux dy iKafl ivc lwg igaf. DMny ivcfrI inafsrI ho geI. ipCly Ëmfny ivc smfjI qOr qy lokI aorq nMU pYr dI juwqI smJdy sn. aorq jfmy dI koeI jwdI jfiedfd nhIN sI. afkfÈ vyl dI qrHF iek pqI dy afsry hI iËMdgI inBdI sI. mfieaf nMU DIaF df bVf drd huMdf hY. DMny mfeI lwgI awkI plfhI hwQ pfAux, tUxy thmx Dfgy qvIq ijvyN koeI zuwbx lwgf hwQ pYr mfrdf hY aYsy hI DMny mfeI hwQ pYr mfrn lwgI. iek idn krqfr isMG mËfry vflf didafl shury Gr igaf. pihlF krqfr isMg didafl ivafihaf hoieaf sI. DMny mfeI krqfr isMG nMU afKx lwgI krqfr isMG quhfzy Gr rfjf sfihb rihMdy hn myrI DI bfry koeI rfjf sfihb koloN bcn lY dyvy, myrI DI df vsybf ho jfvy. lokIN afKdy hn peI rfjf sfihb dy crnF ivc jo vI jFdf hY Ausdy mnorQ pUry ho jFdy hn. krqfr isMG kihMdf ‘qusIN mfeI af jfxf’ afpy hI af ky bynqI kirAu AuwQy isPfrsI kMm nhIN bxdy. krqfr isMG dy nfl hI DMno mfeI mËfry afeI. DMno mfeI krqfr isMG dy Gr af geI. mhfrfj jI drvfjy dy sfhmxy dOly dy Gr bYTy sn. rfq nMU prÈfdf Cwk ky sMgq dI afvfjfeI hwt geI. ivhlf tfeIm sI. krqfr isMG dI mfeI jwsI Aus buwZI nMU nfl lY ky afp jI dy pyÈ hoeI, nfl hI jwsI duwD dI gVvI lY geI. mhfrfj jI bhuq KuÈI ivc bYTy sn. cMgf mOkf dyK ky jwsI ny Aus buwZI vwloN bynqI kIqI swcy pfqÈfho ies mfeI dI lVkI dy Gr bwcf nhIN huMdf AusnMU Ausdy shuiraF ny Cwz idwqf hY, Ausdf pqI hor ivafh krfAux nMU iPrdf hY. swcy pfqÈfh lVkI dy koeI bwcf ho jfvy qF Ausdf vsybf ho jfvy. pfqÈfh puwCx lwgy iesdy nfnky ikwQy hn dfdky ikwQy hn ieh sfrI imÈl jwsI koloN puwCI gey iesdy pqI df nF kI hY, lVkI df nF kI hY? mhfrfj KuÈI KuÈI bYTy puwC rhy sn. bYTI bYTI DMno mfeI kihMdI swcy pfqÈfh mYN 100 ruipaf qyry cVfvF jy myrI lVky dy lVkIaF ho jfx. nfly myrI lVkI dI pqIs mr jfvy Auh myrI lVkI nMU duwK idMMdI hY. jdoN ieMnI gwl DMny ny afKI ik myrI DI dI pqIs mr jfvy mhfrfj kol KUMzf ipaf sI iek rwK, do rwK iqMn rwK ies qrHF pMj mfro kihMdy sflIey qyrI lVkI df kMm qF kr idwqf qyrI lVkI dI pqIs df sflIey mYN kfql bxf nfl hI jwsI nMU gflI Dr ilaf droN bfhrkwZ idwqIaF. ijhVIaF pMj sotIaF mfrIaF sn Ausy DMny dI lVkI dy pyto iqMn lVky qy do lVkIaF jnmIaF. twbr ivc bYTI idisaf nf kry DMn rfjf sfihb qyrI lIlf df koeI aMq nhIN pq skdf. Aus buwZI dy puMj iCwtIaf mfrky Aus dI mMg pUrI kIqI AusdI DI df muV vsybf shury Gr ho igaf. bolo BfeI vfihgurU]

 

af:awgy sfKI lCmI nMU puwqr dI bÉÈ dI cwlI

dOlq isMG ipMz mËfry df jfq df luhfr ismly ivc TykydfrI df kMm krdf sI. iesdy Gr vflI lCmI dy kuwKoN aOlfd nf hoeI keI sfl bIq gey. koeI pyt ivc KrfbI hox dy nfl cfr pMj mhIny df hml ho ky igr jFdf sI. bhuq bImfr rihMdI. ies vjf nfl lCmI dI ishq bhuq kmËor ho geI sfrIaF afsF Éqm ho geIaF, bhuq ielfË krn nfl vI afrfm nf afieaf. sfiraF pfisaF qoN inrfs ho ky iPr Aus ielfhI Gr dI Et leI. sfrf Dn vI aYvyN jFdf nËrI afvx lwgf. iÈmly bYiTaF Aus pRIqm df iKafl afieaf. afpxy ipmz mËfry ivc krqfr df rUp, hor lokF dy byVy pfr krdf hY clo Aus dfqy df bUhf cwl ky mwlIey ijwQoN kdI koeI kflI nhIN muiVaf. dOlq isMG lCmI iÈmly qoN mjfry afey bVI zUMGI nIJ nfl lMmIaf lMmIaF swDrF rwK ky rfjf sfihb dy drbfr afx phuMcy. idl dI DVkx bVI qyËI nfl DVk rhI sI. ies krky peI iewQoN jvfb nf iml jfvy. pqf nhIN kI hukm hoxf hY. mn jbfn bolx dI ÈkqI nhIN sI rwKdf. isr nMu cwkr af rhy sn. gwl ivc pwlf pf ky mUMh ivc Gfh lY ky izAuZI dIaf pOVIaF ‘qy qn mn qy Dn qy mwQf rwK ky inmÈkfr kIqI. hOlI hOlI inmÈkfr krky bUhy awgy jf KVy hoey awgoN bUhf bMd sI. cup cfp hwQ joV ky JolI awz ky KVy hn. kuJ icr KVHn qoN bfad lCmI krqfr isMG dI mfeI jwsI kol jf bYTI. hwQ bMn ky bynqI kIqI mfqf jI qusIN hr vkq srkfr dy crnF ivc rihMdy ho pIrF dy pIr dy crnF ivc myrI qrP sy bynqI kro. jy ikqy nyry abfgx krmhIx qy rihm BrI nËr kr dyx myrf sMsfr ivc koeI nfm insfn rih jfvy. jwsI ny afiKaf bIbI jI cwlo bUhy awgy bYT clo. mhfrfj jI sB jIvF dI gqI nMU jfxdy hn. iksy dI isPfrs dI jrUrq nhIN. mfeI jwsI dy kihx qy mfeI lwCmI cOkNVf lf ky bYT geI. gwl pwlf pf ky awKF mIc ky crnF df iDafn Drky bYT geI. kuJ icr bYTI nMU hoieaf myhrF dy sfeI aMdroN hI bYiTaF ny afvfË idwqI. jwsI! kI mMgdI hY luhfrI. jwsI jI afp sB jfxdy hI ho. bUhf Koilaf drÈn kIqy sVI hoeI ikÈmq df bfg hrf ho igaf. jmfl sI inhfl sI jmfl kfhdf sI jdoN drÈn idwqy qF inhfl ho gey. sB klyÈ dUr ho gey. bÉÈÈ hoeI jwsI nMU hukm hoieaf Auh ipaf hmfrf cogf kIlI tMigaf hoieaf luhfrI nMU kho pf lvo. jwsI ny pivwqr cMgf afp jI df lCmI dy hwQF Auwpr rwK idwqf. lwCmI cogy nMU sq sq slfmF kIqIaF. jwsI afKx lwgI iesnMU iek vfrI gwl pf lvo. lCmI ny iek vfrI gwl ivc pf ky lfhky afpxy Gr rwK ilaf bws lCmI df rom rom sunihrI ho igaf. sB alfmqf dPy ho geIaF, pwuqr vqI ho geI. iPr kdI hml igrn dI hrkq nf hoeI. aYsf lfiek puwqr jnimaF lwKF rupey df mflk iÈmly ivc TykydfrI df kMm kr irhf hY. ieh ÈkqIaF sn sohxy pRIqm dy iek nYxF dy ieÈfry nfl hËfrF hI alfmqF dPy kr Cwzdy sn. bolo BfeI jI vfihgurU] awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI krmI aqy rwKI nMU puwqrF dI bÉÈs dI cwlI

 

krmI aqy rwKI donoN cfcIaF BqIjIaF sn. kfPI Aumr bIq jfx qoN vI aolfd qoN ibnF sn. Gr df Bfg ivDvf aorq dy msqk dI qrHF axbuiJaf ijhf rihMdf hY.mfvF byÈk rUp nfl zwk zwk BrIaF hovx ibnF puwqrF dy isMgfr qoN swKxIaF hI lwgdIaF hn. keI kuJ krn qoN bfad vI godI lfl nf Kyizaf. idloN inrfÈ ho ky cfr cuPyry surq dOVfeI hor koeI vwzf vYd hovy ijs nMU duwK dwsy. rwKI krmI nMU afKx lwgI DIey hor sfry vYd hkIm Dfgy qvIqF vfilaF df iKafl Cwzky iek pIrF df DMnqr vYd df bUhf cwlky mwlIey. afpy bUhy bYiTaF dI lfË rwKygf. hr roË hfËrI Brn df inXm bxf ilaf. kfPI dyr iesy qrHF syvf ivc juwitaF rhIaF. iek idn aYsf BfgF vflf afieaf puMinaF dI rfq bIq cuwkI sI. afkfÈ inrml sI mn AugfhI idMdf subHf AuwTky siqgurU dy crnF ic jf bYTIaF. mn KuÈIaF dIaf CwlF ic ruiVHaf jFdf sI dovyN cfcI BqIjI gwl pwlf pf ky nIvIN pf ky iek iDafn ho ky bVI nIJ nfl TMzy TMzy sfh BridaF mhfrfj jI Aus vyly aYsy rMg ivc bYTy sn cyhry df jg mgfAuNdf hoieaf pRkfs bRhmf, iÈvjI vI nhIN shfr skdy. qyqI kroV dyvqf hwQ joVI KVy sn. gMDrv gfxy gf rhy sn. arÈI pRIqm jI dy nYx nUr nfl zuwl zuwl pYNdy, zlHkF mfrdy ijs vwl aMimRq BrIaf nËrF nfl qwkdy sn sB pUrIaF ho jFdIaF sn. iek pfsy do iBksxf jogxf bxky bYTIaF Aus AuwcI suwcI nuhfr vfly dg dg krdy nUrI muKVy dIaF TMzIaF TMzIaF ikrnF df afnMd mfx rhIaF sn. kdI kdI cur BlfeI dy ky bVy gOr nfl qwk lYNdy sn. nËr qrsIvI hY aMdr koeI qFG lwgI hoeI hY. ikqy aYvIN hI AuCfl dyx koeI ÈuwB bcn awj dy hI dyx qF cMgf hY. awj vrgf smf awgy kdy nhIN imilaf. kdy XkIn af jFdf hY. kdy idl dI DVkx vD jFdI hY. hwQ juVy hoey hn. nËr crnF ivc juVI hoeI hY. mn mMgqf bixaf hoieaf hY. iqMn dIvy imwtI dy hËUr dy kol qfk ivc pey sn. krmI nMU do dIvy cuwkx df hukm idwqf. rwKI nMU iewk vwzf dIvf sI Auh dy ky afiKaf cl qYnMU ieko hI bQyrf hY. bolo BfeI vfihgurU]

 

sfKI krmI aqy dOly dI cwlI

krmI dOlf ipMz mËfry dy mhfrfj jI df ann syvk sI. hr kMm krn qoN pihlF isrsf afÈrm dI mrXfdf anusfr afpxy siqgurF dy crnF ivc ardfs krky ieËfËq mMgdy sn iPr kMm ÈurU krdy sn. jy ikqy vfZy jfxf qF vI mhfrfj jI dI ieËfËq lY ky jfxf. krmI df inXm sI ik mhfrfj vfsqy duwD jF dhIN BMn ky ilafAuxf. mhfrfj jI BfvyN afp cwk lYx jF kukrF nMU Ckf dyx jF aYvyN hI BuMjy zyg dyx. hr roj inXm nfl pwkI Dfrnf sI.

‘syvk kAu syvf bn afeI hukm bUJ prm pd pfeI. ‘qn mn Dn sB sONp gur ko hukm mMinaf pfeIey.

jdoN syvk swcy ihrdy nfl siqgurF dI syvf krdf hY siqgurU hr iewk dI hr QF rÉÈf krdf hY. iek idn aYsf hukm hoieaf krmI nMU sunyhf Byj ky afiKaf awj krmI df pihrf hY. iÈafl df mOsm sI Twkf vgdf sI bwdlF df hnyr Guwp bixaf hoieaf sI. rfq zrfAuxI sI, ibjlI cmkdI sI zr lwgdf sI. bwdl dI grj nfl DrqI kMbdI sI, pUrf sF sF krdf, ibRCF dIaF jVHF ihlf irhf sI, DrqI pwtdf jFdf sI, jfnvr mrdy jFdy sn. mhfrfj jI krqfr isMG dy Gr bYTy sn. hukm dy anusfr krmI hfËr hoeI. hukm hoieaf krmI awj qumhfrf pihrf hY. krmI bUhy awgy hwQ joV ky bYT geI. aYsf hI hukm hoieaf krmI bYT cl. sfrI rfq krmI bYTi rhI. phu Puwtx vflI sI. icVIaF ny cUMcUM df rfg CyiVaf hoieaf sI. krmI afp jI nMU aMdr bYTy jfxky sfrI rfq cONkVF mfr ky bYTI rhI. mhfrfj jI idn dy cVHfh nfl pqf nhIN ikhVy dyÈ dIaF sYrF BMn syvk df koeI kMm krdy bl bl krdy bfhroN qury afAux. af ky hukm hoieaf Eho krmI qUM bYTI hY awj krmI kI dyeIey krmI aoh cuwk sfzI ieÈnfn krn vflI gfgr jl nfl BrI hoeI hY. awj qyrf ieÈnfn gMgf prfg krF dyvF. pihlF sfrI rfq bfhr bYTI rhI hux Try hoey pfxI nfl nhfAux nMU idl nf kry. mhfrfj jI ny ikhf ik PtfPt kr hukm nhIN moVIdf. jdoN krmI ny ieÈnfn kIqf qF pfxI inwGf lwigaf. bolo BfeI vfihgurU]

 

dUjI sfKI krmI dOly nfl hoeI

 

zrfAuxI rfq ivc iek idn pihrf dyx sdkf krmI ilpx vfsqy imwtI df tokrf lYx geI. mhfrfj jI ipwCoN pwCm vwl quMgl dy Kuh ‘qy bYTy sn. sMgqf dI afvfjfeI kfPI bxI hoeI sI. sMgq mn mMgIaf murfdF pfeI jFdI sI. mhfrfj jI dI krqfr nfl ilv lwgI hoeI sI. AunHF dy mn ivc iKafl afieaf krmI dOlf Bgq hn Gr vsxf hI cfhIdf hY pihlF krmI dy cfr lVkIaF hI sn pr puwqr koeI nhIN sI. mn ivc puwqrF dI cfh lwgI riMhdI sI. jdoN krmI nMU pqf lwgf peI imhrF dy dfqy dy murfdF dy bUhy KulHy hoey hn. iek idn krmI sohxy pRIqm dy crnF ‘qy Zih geI, bYrfg cl ipaf ro ro ky awQrUaF dI ndI vhf idwqI. mn mMgqf bx igaf isr AuqFh nMU cuwikaf nËr nIvIN pf ky bYT geI. mn crnF vwl juV igaf. hwQ joVo joVI juV gey. nfl hI alfhI muKVy vwl qwikaf do cfr lMmy lMmy sfh ley. iPr iek vfr Ërf nIJ nfl qwikaf qf pRIqm df muKVf nUr nfl zlHkF mfrdf hoieaf hwQ joVI bYTy sI. mhfrfj iek imhrBrI nËr nfl qwk ky boly lY krmo awj qYnMU krmF vflI bxf idwqf hY. dOlf vI mhfrfj jI kol rONdf rONdf afieaf qy crnF ivc Zih ipaf qy mn ic boilaf mhfrfj ny sfrI dunIaF dIaF JolIaF Br idwqIaF hn sfzI vfrI ikwQy cly gey. sfzI vfrI quhfzy Gr kwUJ nhIN. mhfrfj boly dOlf cwl nwT awj sB kuJ qYnMU dy idwqf hY. sOx nMU vDfeIaF iml jfxgIaF. kuJ idn bwcf pYdf hox qoN pihlF hI mhfrfj lfgIaF nMU hukm dy ky krmI dy Gr vDfeIaF dyx nMU Byj idMdy. ijs idn bwcf pYdf hoieaf mhfrfj svyry af ky koTy cVH cubfry ivc bYT gey. jIxI dfeI afeI mhfrfj jI boly jIxI krmI nMU awj vDfeI dy ky jfxf. idn dy bfrF vjy lVkf pYdf hoieaf mhfrfj jI dy hukm nfl myjr nfm rwiKaf. cfr lVky aYsy hI hoey. hËfrF Gr aONqry jdoN vsfey qF DMn DMn rfjf sfihb dI jY hox lwgI. awgy sfKI hor cwlI] bolo BfeI vfihgurU]

 

dUjI sfKI krmI nfl hoeI

 

iek idn aYsf afieaf dOly krmI dy Gr koeI nuksfn hox vflf sI. pqf nhIN koeI bMdy qy gRih aYsf sI ijs nfl mOq ho jFdI. svyry hI mhfrfj krmI dy Gr izAuZI ivc af ky KVy ho gey boly krmI kwpVf BMujy ivCf aPsos kr leIey. jdoN krmI ny aYsf bcn KMzf bRihmMzf dy mflk dI rsnf QI suixaf qF srIr pfxI pfxI ho igaf. Qr Qr kMbx lwgI. sB nMU pqf sI pfqÈfh dI rsnf qoN Auh hI inkldf hY jo drgfhI hukm hovy. l:‘jYsy mYN afvy Ésm kI bfxI qYsVf krI igafn vy lflo’ jo jIvF df krm muhry afAux vflf hovy sB afp jI dIaF nËrF ivc vrqdf hY. iksy nMU koeI bÉÈÈ drgfho hoxI hovy qF vI jYsy mYN afvY ÉÈm kI bfxI qYsVf krI igafn vy lflo. jdoN krmI nMU kwpVf BuMjy ivcfAux nMU afiKaf qF krmI hwQ bMnI KVI bynqIaF krdI hY jI swcy pefÈfho bÉÈo jI mYN BuMjy kwpVf nhIN ivCfAuxf. mhfrfj jI ny keI vfrI afiKaf pr krmI ny afiKaf ik bÉÈo mhfrfj jI aogx hfiraF nMU aogx mukq kro jI. aYsf hukm hoieaf cMgf mMjy ‘qy kwpVf ivCf sMkt kwitaf hI igaf hY. jdoN do iqMn idn Gr bYiTaF nMU ho gey qF iek kuwqf sI bhuq cMgf pMj Èyr iGE Kf ky pcf jFdf sI mMjy qy hI ipaf mr igaf. jdoN kuwqy dI dyh CwutI qF krmI nMU hukm idwqf krmI kwPx ilaf. krmI kwqy nMU kPn pf ky dbky afE. krmI qy dOly nMU hukm hoieaf kuwqf cuwk ky bfhr Kyq ivc cwlky dwb afE. aYny icr nMU bMq kOr nF dI iswKxI ny af ky adb kIqf qF awgoN mhfrfj jI ny donI hwQIN dy icwty rMg du swp PVy hoey sn, ijvyN ryÈm dy lwCy PVy hoey hovx. bMq kOr zr geI, mhfrfj jI boly bMqy zrIdf nhIN. PVy hoey hn guxfcOr vflI nfmI df muMzf lYx vfsqy afey hoey hn. bMqy sfQoN ieËfËq lYx vfsqy afey hn. dws ieËfËq dyeIey jF nF dyeIey. iPr muVdI Ëbfny afKx lwgy bMqy nfmI nMU afK dyxf sI. cl jfx hI idMdy hF. bMqy afKx lwgI jI imhr kro. jmF nMU moV idE muMzf bc rhygf qF cMgI gwl hY. iPr hukm hoieaf Kudf dI rËf BMnxf cMgI gwl nhIN hY. krmI df awj sMkt kwitaf igaf. jd nMU krmI aqy dOlf vI kuwqf dwbky Gr af gey. mhfrfj jI ny crnI Zih pey. bynqI kIqI jI qusIN sB QF hfËr nfËr rihMdy ho. sfzIaF glqIaF vwl nhIN dyKxf sfzIaF BuwlF qy pVdy kwjxy. ieMny icr nMU pqf lwgf peI guxfcOr vflI nfmI df lVkf mr igaf. ies qrHF dy coË krky iswK syvkF dy kfrË kr idMdy hn. hËfrF hI alfmqF qoN bcf lYNdy sn. afpxy syvk dI isr pr rfKy pRBU kI syvk ko rfKy, pRBU dy syvk ko BY kuC nfhI jyhf jyhf kfË kIrq syvk kI qfhf AuT DfvY. syvk ko inktI hoie idKfvY. bolo BfeI jI vfihgurU]awgy sfKI hor cwlI]

 

qIjI sfKI krmI nfl cwlI

 

krmI df mhfrfj jI ‘qy bhuq Brosf sI. hr kMm siqgurU dy hukm lY ky krdI sI. iek idn mhfrfj jI ny subHf hI krmI dy Gr af ky iek rupeIaf idwqf qy hukm kIqf ik krmI lY ikqy sfkf dy jfxf pYNdf hY Krc kr lvIN. krmI kihMdI mYN lvF nf peI pqf nhIN ikDr Krc pYNdf sfkf dy jfxf pYNdf hY Érc kr leI. krmI kihMdI mYN lvfN nf peI pqf nhIN ikDr Érc pYNdf ikqy suwK rhy qF TIk hY. krmI nhIN nhIN krdI rhI AunHF ny mwlomwlI ruipaf PVf hI idwqf. kuJ dyr qoN bfad sunyhf af igaf. ik krmI df mfmf mr igaf hY. krmI ny Ausy hI smyN jfxf ipaf. iek idn krmI ivcolI bxn vfsqy afpxI BYx dI lVkI df irÈqf ipMz mËfry iksy muMzy nMU krfAux vfsqy jfx lwgI. mhfrfj jI qoN hukmnfmf lYx leI geI qF awgoN sfihb jI sB jIvF dI gVI nMU jfnxhfry afKx lwgy krmI vfZy qF ikqy jfeIdf hI nhIN. pr buwiZaF nMU ivcolIaF bxn df bhuq cfa huMdf hY rukI nf cwlI hI geI. rfh ivc iksy df gwzf jf irhf sI Aus Aupr bYT geI. gwzf rfh ivc hI cwldf cwldf izwg ipaf qy Ault pult ho igaf. krmI dO vwKI ivc cMgI swt vwjI. BYx dy Gr geI qF AunHF ny vI irÈqy qoN jvfb dy idwqf cMgI srimMdI ho ky Gr muV afeI. pslIaF df bhuq ielfË krvfieaf pr ikiqEN afrfm nf afieaf. hfr Qwk ky iek idn Aus rogIaF dy kwtxhfry dy muhry cl ky bYT geI nfly sfvx dy bwdlF vFg aQrUaF dI JVI lfeI hoeI sI. hukm hoieaf do bMdy pqf nhIN ikqo dUr dy sn. KfnKfnf dy Bgvfn nfl krmI dy Gr Byjy hukm kIqf cl krmI ienHF rfhIaF nMU peÈfdf CkfE. nfl Bgvfn isMG ijsnMU mhfrfj jI Bfnf hI afKky bulfAuNdy sn, qor idwqf. cMgI qrHF myry pRfhuixaf dI syvf krnI AunHF nMU prÈfdf Ckf ky iek hor Byj idwqf. jdoN qIjf bMdf Byyijaf qF krmI Gr bYTI ro peI. myrIaF pslIaF nMU afrfm nhIN. KYr qIjy bMdy nMU vI rotI pkf ky KuafeI. dUjy idn iek ilPfpf pyiVaF df koeI do syr pwky df Byj idwqf. Bfny kol ieh vI afK idwqf krmI nMU afKxf ik Cwk lvy. pyiVaF df ilPfPf krmI dy Gr mhfrfj jI df Byijaf hoieaf afieaf qF krmI afKx lwgI iek pyVf mYnMU Ckx vfsqy dy idAu bfkI sfry rwK lvo pqf nhIN Ébry mgry hI koeI lYx vfsqy Byj dyx. krmI ny AunHF pyiVaF ivcoN jdoN iek hI muMh ivc pfieaf qF aMdr jfx dy nfl hI krmI nMU do iqMn Aupr CflF af geIaF. Aus vyly ijhVIaF bglF Cy mhIny duKdIaf rihMdIaF sn Ausy iCn ivc rfËI ho geIaF. iek idn krmI mhfrfj jI dy drÈn krn vfsqy GroN geI awgoN krmI nMU mhfrfj ny bYTy rihx df hukm kIqf. kfPI tfeIm bYTx nfl lVkI rox lwgI. dOly ny lVkI nMU cuwk ky ibTfieaf. pr mfvF qoN ibnF bwcy do imMt vI rwKxy muÈkl hn. bMnI krmI nMU hukm hoieaf ik krmI cl GroN pfxI df gVvf lY ky af; jdoN krmI Gr geI qF awgoN dOlf krmI nMU afKx lwgf kuVI nMU nfl hI lY jfieaf kr, mYnMU bVI muÈkl huMdI hY. krmI ny Aus vyly pfxI df gVvf Br ky ardfs kIqI ik hy swcy pfqÈfh jF qF kuVI mr jfvy jF rovy nf myry pRym ivc BMg nf pvy. jdoN pfxI df gVvf krmI lY ky hfËr hoeI qF awgoN Gt Gt dy ivc vs rhy pRIqm ny krmI nMU kol bulf ky dono hwQ iek hwQ ivc PV ky vwt vwt ky do iqMn lpyVy mfry afiKaf kuVI df burf icqvygI. PV kMn aYsf burf iksy df nhIN icqvxf hF hF rovygI nhIN awj qoN. Aus inwkI ijhI bwcI nMU pqf nhIN kI sbr df jfm iplf idwqf. dyvI bx ky ÈFq rhy. aYnIaF brkqF sn Aus pRIqm dIaF ingfhF ivwc. jo kuJ vI rsnf QI inkl jFdf sI. sB swc ho jFdf sI. iek idn krmI df Brf ipMz mMgUvfl gurdfs isMG bhuq bImfr ho igaf. mrn vflf hox krky sunyhf Byj idwqf lfgI ipMz mËfry qoN krmI nMU lYx vfsqy af igaf. krmI Brf nMU sÉq bImfr hoxf sux ky bhuq Gbrf geI. nwTI mhfrfj jI kol jf ky arË kIqI jI myrf Brf bhuq bImfr hY bMdf lYx vfsqy afieaf hoieaf hY. afp myhr kro jIafp df jo kuJ vI hukm hovy Auh hI Ausdf ielfË krFgI. pihlF qF mhfrfj jI kihMdy ik krmI ikqy asIN hkIm hF iksy cMgy ijhy hkIm qoN ielfË krvf leI. krmI nMU kfPI hOslf ho igaf peI rfËI ho jfvygf. suK hI rhygI. krmI jI afp qoN ibnF hor cMgf vYd kOx ho skdf hY sB vYd hkIm afpdy bxfey hoey hn. myhr kro jI CyqI dwso jI. cl ky bnkÈf Aubfl ky dy dyvIN. bws krmI CflF mfrdI hoeI ipMz mMgUvfl pyky Gr clI geI. awgoN hkIm sfihb bYTy sn gurdfs nMU koeI pqf nhIN sI ikQy ipaf hY aqy kI ho irhf hY. ibsqry qoN byhoÈI ho rhI sI. krmI ny swcy pqI mhfrfj jI dy hukm anusfr bnkÈf Aubflky do cmcy mUMh ivc pfey jdoN aMdr do Guwt pfxI dy gey bs gurdfs isMG Ausy vyly KuMb vFg AuTky bYT igaf dfktr sfihb hYrfn sn ibmfrI bnkÈy qoN Ault sI sgoN bnkÈy nfl hrkq hoxI sI pr krmI ny sfrI khfxI mhfrfj jI dy hukm dI kih suxfeI qF sB nUM XkIn afieaF DMn rfjf sfihb jI qyrI kmfeI ingfhF nfl hI sB sMgqF dy Bly hoeI jfdy hn vwzy vwzy rogI iek vfr jmfl krn nfl hI rfËI ho jFdy sn jdoN krmI iek hPqy dy bfad pyky GroN shury Gr jfx lwgI qF krmI dI mfeI ny iek kwpVf mlml df qy do rupey cFdI dy idwqy mjfry afAuNdI piflF mhfrfj jI dy drÈn krn leI geI Aus idn mhfrfj jI Bfgu dy cubfry ivc bYTy sn jdoN krmI ny jf ky inmÈkfr kIqI mfeI df idwqf hoieaF kwpVf mhfrfj jI ny ky jIxI cUhVI nUM duaf idwqf iPr hukm hoieaf kihMdy krmI hflf ilafAu krmI afKx lwgI jI GroN ilafky idaFgI myry kol qF hY nhIN mhfrfj jI afKx lwgy jyb dyK qF krmI ny mlk ijhI iek ruipaf kD ky dy idwqf qy kih idwqf ik ieh hI hY myry kol pfqÈfh afKx lwgy hor hoxf hY dyK qF krmI ny keI bdlF kIqIaF pr Gt Gt dy jfnxhfry sB kuJ jfxdy sn dUjf kZf ky hty, donoN rupey lY ky nfmI dy hwQ dy idwqy hukm kIqf jfh krqfrI dy Gr dy afAu XhI hmfrI srdfrI bnqI hY BfgU dI BYx nfmI ipMz mUsfpur ivafhI hoeI sI mhfrfj dy koloN AuTky dovyN rupey lY jyb ivc pf ky koTy qoN BuMjy Auqrky GroN ho ky shury Gr clI geI ipiCAu mhfrfj jI afKx lwgy krmI sfzf ivafj bhuq krVf hY shurI nfmI do rupey lY geI hY ivafj qF dyxf hI pvygf nfmI Gr clI geI dUjy idn qvIq ijQy rwKy hoey sn jdoN dyKy qF qvIq nf lwBy dyK ky hYrfn hoeI bQyrf Bfilaf pr ikqy nf lwBy koeI pyÈ nf geI, iPr mhfrfj awgy nwk rgVn lwgI mhfrfj jI boly, myrf qF lokF nfloN ivafj Cy guxf lwg jFdf hY ipiCAuN pCqfAux lwgI pr ÌkIr di vgI nUM moVy kox krmI dy Gr iek idn mhfrfj jI afx bYTy sn iek gurmuK sMgqiraF dI tokrI lY ky afieaf inmÈkfr krky clf igaf ipCo afp jI ny iek iek krky sMqry izAuZI ivcoN rfh vwl nUM bYiTaf ny hI bwicaF vwl sutxy ÈurU kr idwqy krmI ny sMgqrF pihlF hI afpxy icqoN mhfrfj qoN corI cwuk ilaf jdoN sfry sMgqry bfhr inafixaF muhry suwt idwqy qF krmI nUM afvfË idwqI krmI doV ky hfËr hoeI nfly do iqMn cpyVF mfrIaF pMj swq gflHF Cwz idwqIaF hmfrf sMgqrF iewk Gwt igaf qyry Gr corI hoieaf hY krmI afpxy Gr sMgqrf vwZ ky Cwk cuwkI sI mhfrfj kihMdy ik myrf sMgqrf ilaf ky dyh krmI bQyry imMnq qrly kry jI hor ilaf ky dyvF asIN iek sMgqrF qF Kf bYTIaF hF hor ilaf idMdI hF mhfrfj kihMdy Auh hI lYxf hY KfDf ikAuN hY quhfnUM pqf nhIN do afny ruipaf myrf ivafj lwgdf hY krmI nUM dsxf hI sI ik corI krnI, inMidaf krnI qy JUT bolxf pfp hY cMgI hdfieq kIqI kMn PVfey swq lkIrF nwk nfl kZfeIaF krmI nfl bhuq bcn huey hn pr iËafdf grMQ vDxy qy vYsy sMkoc krnI hY drvfËy dy muhry dOly qy krmI df Gr hY mhfrfj ies Gr ivc bhuq irhf krdy sn krmI df bhuq pRym sI pfqÈfh dy smfAux qoN ipCoN krmI bhuq Audfs irhf kry vYrfg ivc Gr df kMm vI nf kiraf kry iek idn krmI bfhr KyqF vwl rotI lY ky jf rhI sI iek idn drÈn idwqy qy hukm hoieaf roxf nhIN asIN hrdm qyry kol hF jdoN Xfd krygI qF hfËr ho jfvFgy krmI jd vI iksy kMm ËF duK qklIP vyly ardfs krdI iCn ivc hI kMm krdy hn. bolo BfeI nfB kMvl rfjf sfihb jI kI jY] awgy sfKI hor cwlI]

 

ÈfKI bVI mfqf drÈn nMU afeIaF

 

iek idn mhfrfj jI ikrpy dy cubfry ivc bYTy sn. cMd dI cFdnI tih tih krdI sI rfq jobn dy mwd nfl JMUm rhI sI. cMdrmf dIaf ikrnF ipRQvI vwl PrÈ dI qrHF Cf rhIaF sn. TMzI TMzI pOx rumk rhI sI. dyvqf lok aMimRq pfn kr rhy sn. aMimRq vylf hox vflf sI. iksy pfsy cwkIaf cwl rhIaF sn. muitafrF gAUaF mwJF co ky duwD dIaF bfltIaF BrI leI af rhIaF sn. aMimRq vrgf duwD mfeI bMq kOr gAU df co ky gVvI Brky phu PtdI nMU mhfrfj jI bUhy dy awgy Dr ky bYT geI. mn ivc koeI mMg sI. puwqr qoN ibnF god lwKxI sI. iek iDafeI ho ky bYTI bUhf bMd sI. crnF vwl iDafn juiVaf hoieaf hY. mMgqI bxky mfqf suwlKxI vFg JolI awz ky muhry bYTI hY. arËF dI ndI ivc roVH peI hoeI hY. awKF QI awQrU vih rhy sn. mn sohxy pRIqm vwl juiVaf hoieaf hY aYny icr nMU pqf nhIN afkfÈ qy koeI jg mg krdI hoeI ÈkqI AuwqrI ijsdy ichry dI qfb JwlI nhIN sI jFdI. hyT cFdI df pIVHf jiVaf hoieaf hY. mMjI qoN Auwqr ky rfjf sfihb jI dy bUhy awgy siq slfmF kIqIaF. kuJ icr bYT ky Auh ÈkqI bMqy nMU fKr lwgI qusIN dso mfeI. mhfrfj jI mYnMU drÈn dyxgy, mYnMU koeI bcn dyxgy. bMqy kihMdI qusIN ho kOx ikwQoN afey ho? mYnMU qF pqf nhIN ik afKdy ho ablF bolI mYN hMU bVI mfqf mYN afeI hUM ies ielfky dI sYr krn ieËfËq mMgdI hF rfjf blI qoN jo hukm hovygf krFgI. kihMdy sn jIvF ke Blf kr rhy hn. bMq kOr bolI jI hF jo vI drÈn kr lYNdf hY bs jnm jnmFqrF dy sB rog imt jFdy hn. jo jo mNgy siqgurU apny qy soeI soeI dyvy. aYny icr nMU aMdroN kuMzI KuwlI, aMdroN CyqI CyqI hvf afeI nUrI suhxy muKVy dI Jlk peI. Aus dg dg krdy muKVy dI Jlk ivc pqf nhIN kI kuJ brkqF sn ijs ijsny drÈn kIqy byVy pfr ho gey. mfqf ny drÈn krky ielfky ivc ivcrn dI ieËfËq mMgI. ikrpflU idaflU imhrF dy puMj afKx lwgy kI jIvF nMU duKI krnf hY cl qyrI hfËrI lwg geI hY aynI gwl kihx dy nfl mhfrfj jI dy crnF qy mwQf tyk ky pqf nhIN kdoN sxy mMjI hvf vFg Auwz geI. ipwCoN bMqy nMU mhfrfj jI boly bMqy kI ilaFdf hY awgoN bolI jI duwD hY afp cko qy myrf pfpx grIbxI df byVf vI pr kro. sB kuJ jfnxhfry ho jI hukm hoieaf pfxI lY ky afAu Jtpt bMqy ny pfxI dI gfgr Br ky lY afdI. ieÈnfn kIqf duwD pIqf do cfr Gut hI pIqy sn bfkI df hukm hoieaf bMqo puwqr hovygf qy Ausdf nF BImsYn rwK leI.nOvyN mhIny puwqr df jnm hoieaf mhfrfj jI dy hukm nfl BImsYn hI nf rwiKaf. bolo BfeI vfihgurU] afgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI hor cwlI

idn cVH ipaf, sMgq dI afvfjfeI cl peI. koeI duwD koeI dhIN koeI srdfeI koeI mwKx pyVy koeI PlF dIaF tokrIaf, dygf dIaf prfqF afvx lwgIaF. koeI Zol ZolkI koeI CYxy qbly vfjy koeI ibsn pdy gfAuNdf hoieaf Aus ielfhI drbfr dIaf hfËrIaF Brn vfsqy DumflF pfAuNdy hoey gIq gfAuNdy hoey prym ivwc KIvy ho ky sB nr nfrI tolIaF bMnHI cly af rhy sn. Aus rwbI drgfh icon murfdF dIaF JolIaF Br ky GrF vwl jf rhy sn. ieMny icr nMU iek pfisE rox dI afvfË afeI. mhfrfj jI boly kOx ro irhf hY iksy dwisaf jI pIqy dI aokV hY, iesdI lVkI mr geI hY. awgoN hukm hoieaf jfvo AusnMU afKo rovy nf lVkIaF bhuq hoxgIaF qyrf lVkIaF hoeIaF qF pIqy df ivhVf lVkIaF nfl Br igaf. iek idn pIqf drÈn nMU afieaf qF mhfrfj jI boly qYnMU Éjfnf dws idMdy hF mfieaf df kwZ kwZ ky vrqI jFdI. khI hwQ dy ky qor idwqf. ipMz guxfcOr vwl nMU qor idwqf. iek gupq isMG nMU nfl qoiraf. kuJ dUr jfx qoN bfad ipCFh mOV ley aqy hukm kIqf qMU jldI hI mukf dyxf hY. qyry pMj rupey mYN rsoeI Kfny lf idwqy hn iewQoN hI lY jfieaf krI mhfrfj jI dy hfËr huMdf mhfrfj jI afp muhry qy cukf idMdy sn. hux mMhq pUrn dfs qoN hr roj pMj rupey lY ky Kf pI Cwzdf hY. kMm kfr koeI nhIN krnf ies qrHF duKI jIvF dIaF pYnÈnF lf idMdy sn. bolo BfeI jI vfihgurU] awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI nMrjx isMG nfl hoeI

 

nMrjx isMG ipMz mËfry df jwt KyqI df kM kiraf krdf sI. nMrjx isMG df inXm sI hr roj ijwQy vI mhfrfj jI hovx hfËrI dyxI. keI vfrI sfrI sfrI rfq pihrf dyx dI izAUtI vI lfeI jFdI sI. ipCy htky cupcfp cOkVf mfrky bYTf rihMdf. kdI mhfrfj jI dy hukm nfl vfps ho jFdf. nMrjx isMG nMU mhfrfj jI PVy isMG afK ky bulfieaf krdy sn. bhuq ijafdf ipCly jnmF dy afK ky bulFdy sn. hr iek bfl, bwcy, jvfn qy buwZy df nF hor qy hor hI afK ky bulFdy sn. iek vfr sMq hrI isMG khfrpur vfly drÈn nMU afey sn. qrlokI dy mflk bl bl krdy AuTky ZwkI ivc afey. bMigaf qoN vfjf lY ky muhry vjfAuNdy vjfAuNdy bVI cMgI Èfn nfl qury mhfrfj jI krqfr isMG dy Gr bYTy sn. pihlF hI sMgq ivc gwl clf idwqI boly awj bwicqr isMG af irhf hY ijsny nfgxI mfrI sI. iek idn Bromjfry qoN koeI 70 sfl df buwZf drÈnF nMU afieaf qF awgy sMq avDuq jI hfËrI ivc KVy sn. buwZy ny af ky bhuq ÈrDf prym nfl inmÈkfr kIqI. bfby dy icwty sPYd rMg dy bsqr pihny hoey sn. sPYd dfVHf sjdf sI gwl ivc pwlf pf ky dovyN hwQ joV ky KVHf hY. iek iek suafs ipafry dI Xfd ivc lf irhf sI. hukm hoieaf avDUq ies dI syvf kr srdfeI plfeI cMgI qrHF syvf krnI hY mYN iesdI syvf qF krvf irhf hF jdoN asIN CyvyN jfmy ivc sI GoiVaF dI syvf krdf huMdf sI. ieho ijhIaFhËfrF hI aglIaF ipClIaF suwqIaF rmËF dws idMdy sn. sMq avDUq df ipClf jnm ipMz KfnKfnf df dwsdy sn. ijs sfl sMqf df jnm sI Ausy sfl hI kfbl isMG df BfeI cl visaf sI. rwb dI mfns jfmy ivc afey hoey sn. sB drÈn krky kilafxkfrI ho jFdy sn syvf vI krdy sn. iek idn mhfrfj jI aMb vfly KUh qy bYTy sn. ieh KUh dieaf rfm df KUh sI ies KUh qy pihlF pihlF mhfrfj bhuq irhf krdy sn. nMrjx isMG vI Gr dy kMm kfr mukf ky hr roj dI qrHF mhfrfj jI dy drÈn krn cly igaf. inmÈkfr krky hfËrI ivc bYT igaf. cMdrmf puMinaf dI rfq nMU jobn dIaF lihrF mfrdf hoieaf lihMdI vwl nMU inrml afkfÈ pOx dy nËfry lYNdf hoieaf rvo rvI jf irhf sI iBMnI iBMnI pOx cwl rhI sI. isqfry nIly afkfÈ vwl zlkF mfrdy pIG Jut rhy sn. Aus akfÈI pRIqm vwl bVI nIJ nfl qwk rhy sn. rfq awD qoN twp geI cMdrMmF dIaF ikrnF qrsvIaF ho ky bn prbqF nMU Psl vfVIaF nMU aimRMq rUp df pfxI bÉÈ rhIaF sn. qrlokI dy mflk bl bl krdy AwuT ky ZwkI ivc cl vVy. ZwkI ipMz nfgiraF qoN mËfry dy ivckfr ijhy sI. ZwkI ivc af ky jdoN KVy hoey bhuq srd hvf cwlI. nMrjx isMG kihMdf pqf nhIN Aus gYbI hvf ivc ikMnI suhxI KuÈbo sI nMrjx isMG nUMU ieÈfrf kIqf kuJ ipCy hwt cl. nMrjx isMG dws kdm ipwCy hwt igaf. nfB kMvl rfjf sfihb jI dy Auwpr PuwlF dI vrKf hoeI. iqMn iksm dy Puwl sn nMrjx isMG nMU koeI pqf ik Pwul ikwQoN brs rhy hn. mhfrfj jI kfPI bcn krdy hn pqf kuJ nhIN lwgdf. iks nfl krI jf rhy sn. afpdf bcn suxdf sI. muhry kuJ pqf nhIN lwgdf ik kI boldy hn ikho ijhIaF sUrqF hn. koeI kOqk krky awgy cwl pey. iewk pwDrI ijhI QF qy bYT gey. nMrjx isMG dy mn ivc iKafl sI ik puwCF kOx kr irhf sI Puwl kOx vrsf irhf sI. gwlF iks nfl krdy sAu pr puwCx dI juwraq vi nhIn pYNdI. sB Gt Gt dIaF jfnxhfry boly Pqy isMG dyvqy vI kdy kdy rfjy df drÈn krn af jFdy hn. aYsy hI krqfr nfl ilvlIn hoieaF ny sfrI rfq guËfr idwqI cMdrmf alop ho igaf, qfry Cup gey. pUrb vwl lflI afkfÈ vwl PyldI jf rhI sI. sumyr prbq dI cotI nMU sohNdf hoieaf sUrj Bgvfn bVI qyËI nfl akfÈ vwl nMU vDdf jf irhf sI. dunIaF DMdy lwgI jf rhI hY. nMrjx isMG nMU Gr jfx df hukm kIqf sMgq dI avfjfeI cflU ho peI. ieh sfrf mhfrfj ZwkI ivc bYTy rhy. sMgq sfrf idn Kwuly drÈn krky mno mMgIaf murfdF pf ky afAuNdI sI. bolo BfeI jI vfihgurU]

 

‘dUjI sfKI nMrjx isMG nfl hoeI’

 

ipMz mËfry dy cVHdI vwl sfry ipMz df sFJf KUh hY. ijsdy cfry igrd ijMmIdfrF dy vfVy hn. Kuh dy nfl cMgf cOk ijhf bixaf hoieaf hY. grmIaF dy idn sn rfq nMU mMjIaF qy pey kfPI bMdy gwlF kr rhy sn. koeI khy DrqI GuMmdI hY koeI khy sUrj cwldf hY. koeI khy ijwQy lwKF hI Aus vfihgurU dy KMz bRihmMz rcy hoey hn. lwKF hI cmd sUrj rcy hoey hn. nMrjx isMG vI kol hI afpxI mMjI Auwqy suwqf sux kr irhf hY. afpxy mn ivc soc irhf sI ik jdoN mhfrfj jI kudrq dIaF gwlF rfq nMU krngy qF puwCfgy sUrj cwldf hY jF DrqI cwldI hY. dUjI gwl nMrjx isMG df BfeI Aujfgr isMG iek idn afKx lwgf peI ijvyN gurU nfnk jI awKF mIt ky hËfrF kohF cly jFdy sn rfjf sfihb vI cly hoxgy. kdy dyKy vI hn qusI ik hr roË hfËrI Brdy rihMdy hY. Aujfgr isMG dy kihx qy nMrjx isMG dy mn ivc afieaf peuI mYnMU mhfrfj jI aYsf kOqk idKfAux qF cMgI gwl hY. iek idn hr roË dI qrHF nMrjx isMG rfq df prÈfdf cwk ky drÈn vfsqy igaf. mhfrfj jI ipwCoN vwl dy pfsy KyqF ivc bYTy sn. nMrjx isMG ny mwQf tyikaf hukm hoieaf PVy isMG cl kIqf KrbUjy lY kY afE. nMrjx isMG ipMzoN bMigaf vwl ijhy nMU krky iek cMgf vwzf sfrf toBf hY AusqoN awgy sydy KrbUjyy bIjy hoyey sn jdoN rfmsr toBf awgy lMG ky igaf qfN kI dyyyiKaf idn df duiphrf isKr qF dyKky hYrfn hoieaf. kuJ pqf nhIN lwgdf rfq sI awK Jmkx nfl hI idn df duiphrf dyKdf. KrbUjf koeI nf pwkf hoieaf imilaf KflI hI mhfrfj jI vwl nMU qwikaf jFdf sI. kI dyKdf ik rfq jdoN mhfrfj jI dy kol afieaf qF mhfrfj jI muskrfey hwso kihMdy PqU ilaFdf KrbUjf. nMrjx isMG kihxf jI AuwQy nf mYnMU KrbUijaF df vfVf lBf nf mYnMU koeI pqf hI irhf mYN ikDr ikDr iPrdf irhF hF. koeI hor hI DrqI hor hI dyÈ dyiKaf. idn sI mYN iks jMgl ivc clf igaf jdoN swcy pfqÈfho mYN afpdy crnF ivc bynqI kIqI jI mYN ikDr cilaf igaf mYN bhuq Gbrf igaf qF iek pfsy ijhy nMU cl ipaf qF rfmsr toBf idisaf pqf nhIN lwgf iek pl ivc hI plk Jmkx nfl hI mYN ipMz mËfry dI jUh quiraf afvF. idn qoN rfq ho geI mhfrfj jI kihMdy PqU gory dy KUh qy rfq nMU kI gwlF krdy sI Xfd krky nMrjx isMG nMU Jtpt gwl Xfd afeI peI mYN idl ivc Dfrnf kIqI sI ik mYN mhfrfj jI qy puCFgf hukm hoieaf nMrjx isMG ipRQvI vI hukm ivKy hI cldI kfr krdI hY. cMd sUrj vI BY ivc hn jfE ipMz guxfcOr qoN KrbUjf lY ky afAu. kihMdf mYN jdoN vfV ivc afieaf qF awgoN Èydy KF suwqf ipaf sI. bMny qy jf ky bYT ky hfk mfrI qF awgoN sYdy KF vI jfg ipaf nMrjx isMG ny mhfrfj jI df hukm afK suxfieaf qF awgoN sYdy KF afKx lwgf lY jf ijMny iljfxy hn mYnMU kI puwCxf sI. nMrjx isMG kihMdf mYN jdoN hfly vfVy ivc pYr nhIN sI pfieaf qF awgoN ipMz guxfcor vwl ipMz vfl ipMz dy nfl nfl iek icwty bsqr pihny hoey koeI bMdy dI jfq ivc ies qrHF iPrdf sI ijvyN koeI pOx cldI huMdI hY. keI vfr muhry dI lMG jfx ijvyN iek vfr awk mItx qy AuGfVx nfl hËfrF hI mIl cl jfx. nMrjx isMG kihMdf mYN zr igaf KYr dy cfr KrbUjy lY ky mËfry vwl nMU ijDr mhfrfj jI bYTy sn cl ipaf. Auh hor Gbrf igaf jdoN dyKy qf mhfrfj jI muhirAuN cly afvx. nMrjx isMG kihMdf myry muhry af ky KVy ho gey qy afKx lwgy hF PqU zrIdf nhIN hY. sfzf bMdf BfvyN hËfrF kohF qy hovy asIN kol hI hoeIdf hY. guxfcOr dy qy mËfry dy ivckfr iek Cotf ijhf CwpV sI. Ausdy kMZy qy bYT gey. nMrjx isMG ny KrbUjy muhry Drky inmÈkfr kIqI bYrfg nfl aQrU vih qury mn afpxy afp hI srimMdf ho irhf sI. blI dIaF krfmfqF dyKxf cfhuMdf sI sfrIaF mn dIaF murfdF pUrIaF kr idKfeIaF. ijvyN iek idn gurU nfnk jI ipMz krqfrpur bYTy sn bfbf buwZf jI dlfl, bfeI lYhxf jI kol bYTy sn. iÈafl dI rfq sI hukm hoieaf bflf dyK qF rfq ikqnI geI hY. bflf bfhr dyKky afKx lwg jI rfq awDI geI hY. ies qrHF bfby buwZy nMU afiKaf Ausny vI awDI hI dwsI, mrdfny ny vI awDI dwsI. iPr aMgd vwl ieÈfrf kIqf qF Ausny ikhf ik koeI kOqk hY Ausny ikhf mhfrfj ijMnI afp dI rËf ivc rihMdI hY. AuqnI rihMdI hY. mhfrfj jI boly kwpVy Do ky lY afE. srdI bVI pY rhI sI pfxI kory nfl jMimf hoieaf sI, sfry Dox ihlFdy rhy, jdoN bfly nMU hukm kIqf bflf muhry qy kihMdf jI pflf bhuq hY. idn cVHy Do ilafvFgy ies qrHF vfro vfrI sfry bMny iswK syvkF vwl hukm kIqf pr sfry idny hI Dox dIaF slfhF idMdy. jdoN aMgd vwl ieÈfrf kIqf Jtpt kwpVy lY ky qlfa qy cilaf igaf jdoN qlf qy igaf qF idn df dupihrf sI kwpVy Do ky sukfey jdoN Gr afey qF rfq hI sI. iesy hI qrHF mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI ny nMrjx isMG nMU kOqk idKf ky inhfl kIqf. mfieaf dI Kyz krky idKfeI ijvyN mulqnI rfm nMU gurU nfnk jI ny idKfeI sI. sfrI rfq nMrjx isMG nMU adBuq kOqk idKf ky inhfl kIqf. Aus idn mhfrfj jI nfeIaF vfly toBy dy kMZy bYTy rhy sMgqF dI afvfjfeI ÈurU ho geI ipMz guxfcOr vI pqf lwgf peI mhfrfj jI nfeIaF vfly toBy Aupr bYTy hn iek nOjvfn muMzf ipMz guxfcOr df rfjpUqF df bhuq sÉq bImfr sI. mhfrfj jI df pqf lwgf peI kol hI afey hoey hn. hOlI hOlI izwgdf ZihMdf cIËF mfrdf hoieaf duwK Dfrn duK BMjx hfry krqfr dy rUp dy sfhmxy clf igaf. duwK nfl bhuq pIV ho rhI sI rox lwg ipaf jI swcy pefÈfh jI jF myrI jfn inkl jfvy nhIN qF mYnMU qMdrusqI bÉÈo. Aus rMgI vwl iek vfr Ërf rihmq BrIaF nËrF nfl qwk ky boly mfr sxy kwpVI toBy ivc Cfl. iek gVvf lYx nfl hI Aus rfjpUq bwcy dI dyh hOlI hOlI Puwl vrgI ho geI. DMn DMn rfjf sfihb qyrI kmfeI iek vfr dI qkxI nfl hI kuJ brkqF iml jFdIaF hn. bolo DMn DMn rfjf sfihb kI jY awgy sfKI hor cwlI]

 

 sfKI kfly nfg nfl hoeI

sfrf idn mhfrfj qy Aus nfeIaF vfly CwpV qy hI sMgqF nMU drÈn dy ky inhfl kIqf. sUrj zwbx qy AuwTky iPr ZwkI vwl cly gey rfq pYx qy nIly afkfÈ vwl qfry zlkF mfr rhy sn. koielF kUM kUM lfeI hoeI sI. sB nr nfrI suwK dI nINdy sON rhy sn. TMzI TMzI pOx irmk rhI sI. ppIhf vI pI pI kr irhf sI. jIv jMq sB Kuwzf Cwz ky bfhr Kyz rhy sn. imwTI imwTI pOx dy JMzy vg rhy sn. ppIhf bol irhf sI jfnvr KuÈIaF nfl buwbf mfrdy sn. ‘XfrVy df sfnMU ÈwQr cMgf BwT KyiVaF df rihxf.‘ AunHF dI ibrqI ipafry pRBU nfl juVI hoeI hY. bIVF ZwkF ivc rs mfx rhy sn ibÈn isMNG ipMz guxfcOr df jmfdfr cOkIdfrf dy Aupr AusdI izAUtI hY mn ivc pRym df hVH afieaf hoieaf hY. GroN AuwTky nfeIaF vfly toBy qy af ky pqf kIqf puwCx qy pqf lwgf ik mhfrfj jI ZwkI ivc cly gey hn. ibÈn isMG ZwkI ivc cly igaf afdfb kIqf ibÈn isMG nMU ipwCy moV idwqf afp iCCiraf ivc jf vVy. ibÈn isMG bfhr Kvf sI gYbI gwlF kr rhy sn. sux irhf hY. iek CotI ijhI ZwkI ivc CwpVI ijhI sI. Aus kol jf bYTy ibÈn isMG pfsy pfsy ijhy ho ky sfrI Kyz dyKI jf irhf hY kuJ dyr bfad iek KwVpf swp afieaf af ky ipwCy muV igaf mhfrfj jI boly afjf beI sMg nf ky kuC krn afieaf sI kr lY sMgI df nhIN hY. kflf nfg muhry muhry iPr irhf sI mhfrfj jI Ausdy ipCy ipCy AusnMU afKI jf rhy hn jdoN afeIdf hY af jfeIey qF ipwCy nhIN muVIdf. mhfrfj swp dy muhry ho ky swp dy isr nMU swjy crn nfl Toiraf nfl boly vfr krky jfeIdf hY. ipCy muVnf sUrmy df Drm nhIn hY nfg ny swjI ipMnI qy zMg mfiraf awgoN mhfrfj jI afKx lwgy hF hF aYsf hI hoxf cfhIdf hY. jdoN nfg ny zMg mfiraf qF ibÈn isMG bhuq ziraf Gbrf ky ipMz mËfry vwl mËfry Bwijaf ipMz af ky rOlI pfAux lwgf Pqy isMG afDrmI mhfrfj df pRymI vI sI dfrU bUtI vI krdf sI hor iek dy mxikaF vfilaF kol vI dwisaf anHp isMG mxkF lY ky nwiTaf. Pqy isMG duafeI lY ky Bwijaf igaf ipMz rihpy vI pqf afx kIqf Tfkr isMG, arjn nfeI nMU lY ky igaf ijhVf vI jfvy mhfrfj jI muhry qoN afKx nwT cwlo nwt cwlo nfg vI rfjf dy hn Ëihr vI rfjf dI bxfeI hoeI hY kI hoieaf jo zwzU swp dMdI vwz igaf kuJ nhIN huMdf. sB cwly jfvo Pqy isMG kihMdf jI eyh bhuq cMgI duafeI hY ibwCU dI Ëihr nMU vI mfr skdI sI. mhfrfj jI Pqy isMG nMU boly PwqU qUM hI Cwk lY ies ivc Ëihr nhIN rhI. swcy pfqÈfh dy hukm nfl rfjf rfjf afK ky pI leI pr pqf nhIN Ausdf Èihr mfdf ikDr clf igaf. aMimRq bixaf hoieaf sI afpy hI afrfm af igaf koeI duafeI bUtI nhIN kIqI. jdoN zMg mfrky afp ipwCy hwitaf Auh mr igaf. mhfrfj kihMdy ibÈnf ieMdr afieaf sI kilafx cfhIdf hY. Blf hovy aYsf kOqk kIqf rfjf dIaF gwlF rfjf hI jfxy hor kI afK skdf hY bRhm igafnI dI gq bRhm igafnI hI jfxdf hY. bolo BfeI vfihgurU] awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI ipMz myhdpur dy Èyr isMG nfl hoeI

 

 ieMdr isMG df BqIjf iksy kys ivc igaf. muwkdmf cMgI qrHF bx igaf. piVHaf iliKaf muMzf sI jdoN pVHfeI kIqI hoeI aYvyN jfx lwgI qF keI pfsI koiÈÈF kIqIaF pr kys mËbUq hI bx igaf. guafh cMgI qrHF Bugq gey pwkf XkIn ho igaf peI hux duMmx isMG sjf Kf hI jfvygf. mn ivc dOVF lwgIaF peI aYs vyly koeI myry BqIËy nMU sËf qoN bcf skdf hY ik nhIN mn aMdr ayho ijhIaF dOVF lwg geIaF sn. aMdroN hI iksy ny afvfË idwqI hF hF sUlI cVHidaF nMU rwK skdf hY. ijwQy koeI nhIN huMdf AuwQy afp cly jFdf hY. pRihlfd nMU bcfieaf, sdny nMU bcfieaf, mrdfny nMU kOzy dI kYd ivcoN Cuzfieaf, bMvjf rfjy gvflIar ivcoN Cuzfey qdy hI bMdI qoV afKdy hn, BIlxI nMu qfiraf. jdoN aMqr iDafn ho ky pqf krnf cfihaf qF iksy ny afiKaf BfeI Èyr isMG aYs vyly ipMz mËfry iewk afdm dI sUrq ivc bYTf krqfr df hI rUp ijsdy hukm ivc sB klmF vih rhIaf hn. Ausdy hukm ivc pOx pfxI, agnI, diraf vih rhy sn. cl Ausdy crnF ivc cl ky bynqI kr jy qyrf BqIjf sËf qon bc jfvy. Èyr isMG Ausy hI tfeIm ipMz mYhdpur hI bYTf mn ivc bynqI kr irhf hY. pRBU jI jykr myrf BqIjf aYsy kyÈ qoN brI ho jfvy qF mYN cFdI dIaf kVIaF bxf ky ipMz mËfry bwcy nMU iljf ky cVHvFgf. muMzf sfP brI ho igaf. brI hox qy cFdI dIaF kVIaF bxf ky lY afieaf iek lVkf sI dUjI AusdI nfl BYx sI. iqMny jxy ipMz mËfry afey qF mhfrfj jI dOly dy Gr drvfjy sfhmxy bYTy sn. Èyr isMG Ausdf BqIjf qy BqIjy jdoN sfhmxy afey qF Èyr isMG dy mn ivc afeI mhfrfj jI dy iks kMm afAuNdy hn. auho ijhIaF cIjF qF aYvyN hI suxI jFdy hn nf koeI ilKdf hY, nf afp hI pihndy hn. ieMnIaF kI krnIaF hn pMj rupey mwQf tyk idMdy hF suwK pUrI ho jfvygI jdoN Èyr isMG dy mn ivc aYsI afeI mhfrfj jI AuwQoN hI boly krmI nMU afKx lwgy krmI ky koeI jubfn krky muwkr jfvy Aus bMdy nMU Jwt bfhoN PVky bfhr kr dyeIdf hY. jfh AusnMU afK jo kuJ mMinaf Auh kuJ hI dyeIdf hY. krmI iksy nMU kI kih sky afey bMdy nMU kihxf bhuq muÈkl huMdf hY. mhfrfj jI iPr kihx lwgy mYhdpurIey nMU afp jF qF sfrI cIË dyvy nhIN qF bfhr ho jfvy. Jwt kr jdoN ipMz mYhdpur df nf ilaf qF Ausy vyly cFdI dIaF bxIaF hoeIaF kVIaF kwZky muhry Drky vfro vfr slfmF krn lwgf DMn hY rfjf sfihb qyrI ÈkqI qUM sB QF hfËr hYN iPr sfrI khfxI krmI nMU srdfr ny dwsI. iPr mhfrfj jI dy drÈnF nMU afAyNdy rhy. bolo BfeI vfihgurU] awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI Pjy qylI qy bqn isMG nfl hoeI

 

Pwjf qylI ipMz rihpy dy qylI df lVkf sI. Auh iek idn mhfrfj jI dy drsnF vfsqy igaf. mhfrfj jI ikrpy dy cubfry ivc bYTy sn jdoN Pwjf qylI sfhmxy hoieaf BIV kfPI sI bhuq ÈrDf nfl crnF qy mwQf tyikaf qy mhfrfj jI df hukm bYT jfx leI hoieaf. Pwjf iek pfsy ho ky bYT igaf bYTy. Pwjy vwl jrf qwk ky muskurfey hws pey puwiCaf- myly df puqR sy hY? Pwjf jI hF hukm hoieaf aMimRq Cwk leIdf hY, dfVHI kys rwK leIdy hn, kCihrf pf leIdf hY. aMimRqsr dI iewt pihlF rfjf ny hI rwKI sI zrIdf nhIN ieho ijhIaF rmËF dy ky Pwjy nMU qOr idwqf. ayho gwl 1932 ivc afKI sI jdoN 1947 df GwlUGfrf afieaf sI. Aus tfeIm Aus bcn df pqf lwgf. Pwjf qylI aMimRqDfrI ho ky pUrf iswK sj igaf. kys dfVHI kVf ikrpfn pihn leI nfm sfDU rwK ilaf. ays vyly pwkf iswK bixaf hoieaf hY. aYny icr nMU iek hor ipMz rihpy df bqn isMG rfmgVHIaf drÈn nMU igaf. mhfrfj boly lfBy idaF df hY. bqn isMG nMU kol ibTf ky hukm kIqf kfizaF sfriKa, qy vI rfjf dI mohr lwgI hoeI hY iewtF lfAuxIaF iswK leI dIaF hn. duafeI bUtI kr lYxI sI Dfgy qvIq dy CwqI dy hn. hukm hoieaf bqnf mwKI sfrKI vI rfjf dy hukm ivc hI AuzdI iPrdI hY. mËfry bYiTaF ny mwKI dI rmË mfrI ipMz rihpy ivsfKI df idn sI sfrI ipMz dI sMgq rihpy vfly gurduafry kVfh pRÈfd dIaf dygF lY ky ZolkI Cyixaf nfl Èbd pVHdy hoey sB mfeI BfeI ipMzoN GrF nMU jMdry mfr ky iewk jlUs dI Èkl ivc mfr vfjy gfjy vjfAuNdy hoey suwKIaF hoeIaF dygF lY ky rfjf sfihb jI dy Aus swcy drbfr ivc phuMcy ijhVf ipMzoN lihMdy pfsy hY ijhVf Aus vyly iek QVy dy rUp ivc mhfrfj jI df qÉq sI ardfs hoeI prÈfd vrq irhf sI. pihlF pihlf ibRC kfpI lwgy hoey sn tfhlIaF aMbF dy bUty bfby hrI isMG ny bVy Èok nfl lfey hoey sn. pqf nhIN kI rËf hoeI zUmxy keI lwgy hoey sn mwKIaF Auwz peIaF lwgIaF sMgq nMU qoV qoV Kfx. koeI ipMz vwl nMU Bwijaf koeI mfr mwKIaF lV lV isr mUMh sujf idwqy. pUrn dyeI iek BfgvMqI nYx iqqr afidDrmI hor keI Buwjy jFdy istky cMgy qoV ky KfDy. koeI lVdIaF qy hI toBy ivc jf sikaf, koeI ipMz msfxI jf PiVaf. iek bwgf isMG BfeI ijs dIaF lwqF suwkIaF hoeIaF sn bYTf bYTf hI qurdf sI BfeI ivcfrf. iksy pfsy nwT bwj vI nhIN sI zr skdf. BfeI inafsqf inqfxf ho ky mhfrfj nfB kMcl rfjf sfihb jI df afsrf lY ky iek mn iek iDafn ho ky qÉq dy muhry ijwQy ardfs kIqI sI hwQ joVky awKF mIt ky bYT igaf. hor srbwq sMgq dIaf dOVF lf idqIaF sB nMU mwKIaF ny zMg mfry. BfeI bMgf isMG nMU koeI mwKI nf lVI kOqk ipMz rihpy ho irhf sI bqn isMG nMU dwsI ipMz mËfry hF hF bqnf rihpy jf ky afp dyxf mwKI rfjf hukm nfl hI lVdI hY. bqn isMG jdoN ipMz rihpy afieaf qF sfry ipMz dy lokF df isr mUMh swuijaf hoieaf sI. bqn isMG ny dwisaf BfeI mhfrfj dI ieh sB Kyl hoeI hY. mYnMU hukm kIqf sI ipMz jf ky dws dyvIN ik mwKI rfjf dy hukm nfl hI AuzdI hY. sfry lokI hYrfn hoey nfl jo jo hukm bqn isMG nMU kIqy sn sfry kMm Auh hI kr irhf hY. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI AumrU nfl hoeI

 

ipMz mËfry dy rihx vflf jwt AumrU juafly df puwqr koeI bfeI qyeI sfl dI Aumr df sI. AumrU afpxy rihx vfsqy mkfn pfAux lwgf. hflI nINh puwtxI ÈurU kIqI sI mhfrfj jI mOky pr af ky hukm kIqf. AumrU rihx dy mkfn kI krnf hY, mkfn nf pfeIN. mhfrfj jI dy kihx qy AumrU qF Ausy vyly ht igaf. mhfrfj jI dy awgy cly jfx qy iPr pfAuxf ÈurU kr idwqf. jdoN kMD afdmI dy gwl gwl qwk clI geI qF mhfrfj jI iPr dUjI vfrI mkfn pYNdy vwl af gey. mhfrfj jI ny kMD pfeI hoeI Zuhf suwtI iPr mhfrfj jI ieho afKx lwgy kfkf quUM mkfn kI krny hn pr hukm mMn bVf muÈkl hY mhFpursF df jo hukm hY so krqfr df hI hukm hY qdy hI lihxy qoN aMgd bixaf. qIjI vfr iPr AumrU nMU bhuq roh nfl afiKaf iPr mhfrfj kuJ nhINboly jdoN mkfn Cwq qy af igaf qF AumrU nMU qfp cVH igaf. AumrU kMm krn jogf nhIN sI, qVP irhf sI. mkfn dI Cwq rfjf ny iqafr krky imwtI pfAux nMU afiKaf AuDr imwtI pY geI AuDr AumrU dy svfs pUry ho gey. AumrU ny mkfn bixaf hoieaf dyiKaf nf. Aus vyly pqf lwgf ik mhfrfj jI mkfn ikAuN bMd krfAuNdy sn. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI ipMz hyVIaF dy gwjU nfl hoeI

 

iek idn mhfrfj jI ipMz mËfry qoN AuwTky ipMz hyVIaF dI jUh ivc cly gey ijwQy hux nihr inklI hoeI hY. ies jUh df nF lokI rfm bx afKdy hn. ieMnHF KyqF ivc iÈv isMG nMbrdfr df nOkr gwjU nfm df jfq df adrmI hwl clf irhf sI. mhfrfj jI kol cly gey. gwjU ny hwl KVf kr ilaf qy inmÈkfr kIqI. mhfrfj jI gwjU nMU afKx lwgy gwjU hwl Cwzky ipMz cilaf jfh. gwjU afpxy mflk qoN zrdy hoey hwl nf Cwzy. mhfrfj sfihb ny ioqMn vfrI hukm kIqf. gwjU dI gulfmI mhfrfj jI dy hukm qoN mjbUr sI. gulfmI kdI iensfn nMU Auwcf sfh nhIN lYx idMdI, gulfmI isr nIvF kr CwzdI hY. gulfmI kdy bMdy nMU afËfd nhIN hox idMdI. iek vfrI iksy ny XuiDÈTr qoN puwiCaf sI ijAUNdf hoieaf vI miraf vrgf suafs kOx lYNdf hY. Ausny ikhf gulfm hI ijAuNdf hoieAf miraf vFg sfh lYNdf hY. iek gulfm, dUjI aorq, qIjf PkIr, cOQf grIb cfr ijAuNdy hoey vI miraf smfn huMdy hn. gwjU ny mhfrfj jI dy cly jfx qy hwl iPr joV idwqy hirlF rihMdIaF sn. iek isafV hor vfh swikaf awKF QI idsxoN bMd ho igaf koeI pqf nf lwgy ikDr nMU jfxf hY. pÈUaf dy rwsy KolH idwqy afp iksy ibrC hyT lMmf pY igaf. jdoN pÈU ipMz gey qF gwjU dI tol hox lwgI pqf krn qoN pqf lwgf ik gwjU qF aMnHF ho ky tfhlI dy hyT ipaf hY. gwjU dy BfeI Brf sux ky Bwjy afey jf ky sfrf hfl puwiCaf. gwjU ny mhfrfj jI dy khy hoey hukm suxfey. gwjU afKx lwgf mYnMU rfjf sfihb jI kih rhy hwl Cwzky cilaf jfh mYQoN hukm nhIN mMinaf igaf mYnMU Ausy hI gnI avqfr dy crnF ivc lY clo mYN afpxIaF BuwlF bÉÈf lvFgf. jy myry krmhIx dy hfl qy imhr ikqy kr dyx. gwjU dy BrfvF ny cuwk ky ipMz ky ipMz mËfry vwl nMU muVy qF gwjU bhuq vYrfg meI ho ky crnF qy Zih ipaf. hwQ bMn ky bynqI kIqI jI swcy pfqÈfh myrf grIb df rojI df koeI ieMqËfm kro. myrf afp qoN ibnF koeI shfrf nhIN mUrK afp jI df hukm nhIN mMn sikafmyrI Buwl mfP kro jI. mYN mhfrfj afp jI dI gqI nhIN jfx skdf sI. jdoN gwjU ny bhuq fp jI awgy arËF kIqIaF qF imhrF dy dfqy qy hukm kIqf cMgf BfeI qyrI bynqI suxI geI hY afpxI rojI kmf ky afpxy pyt df guËfrf kr ilaf kr. cMgf BfeI qyrI bynqI suxI geI hY qyrI lfË pRBU ny rwK leI hY. awKF qoN kuJ cfnx ho igaf kuJ buwD inrml ho geI ibrqI msq ijhI kr idwqI iPr mhFblI rfjf sfihb jI dy drbfr ivc hI rihx lwg ipaf. sfrI Aumr swcy drbfr dIaF hI hfËrIaF Brdf irhf. lokF dy bfx vwt vwt ky afpxI AupjIvkf clfeI igaf muV Gr nhIN igaf sfrI ijMdgI rfjf sfihb jI dy crnf ivc vCl krky aMq prmgqI nMU pRfpq hoieaf. bolo BfeI jI vfihgurU]

 

awgy sfKI hor cwlI

 

 iek idn mhfrfj jI ipMz hyVIaF dy KyqF ivc hI bYTy sn. sfrf idn sMgq dI kfPI afvfjfeI bxI rhI. sMgq KuwlHy drÈn krky mfno mUMho mMgIaF murfdF pfAuMdI rhI. iek iswK kVfh pRÈfd lY ky afieaf. zwbf sI ijs ivc pRÈfd sI mhfrfj jI ny Aus gurwmuK nMU hukm kIqf iswKf cilaf cl zwbf qyry Gr Byj dyvFgy. Aus gurmwuK nMU Gr vwl qor idwqf. kuJ dyr bfad iek krm isMG nfm df bMdf ipMz hyVIaF qoN drÈn vfsqy afieaf inmÈkfr kIqf gwl pwlf pf ky bYT igaf. kuJ tfeIm qoN bfad hukm hoieafkrmF zwbf cuwk ky Auh GfhI Gfh Kyqdy hn. AunHF nMU prÈfd dy ky zwbf hIrf isMG dy Gr dy dyvIN. iek pfsy ijhy ijMmIdfr mwkI guzdy sn. jdoN krm isMG iek Kyq mhfrfj jI qoN dUr cilaf igaf ipwCoN hukm kIqf guwzidaF nMU vI dy jfvIN krm isMG jdon do Kyq hor dUr clf igaf qF krm isMG dy mn ivc ivcfr afeI ik mhfrfj nMU ikhVf Xfd rihMdf hY peI hIrf isMG dy Gr zwbf idwqf hY jF nhIN. kVfh sxy zwbf Gr hI lY cwlIey. jdoN krm isMG dy mn ivc ieh Purnf Puiraf Ausy hI tfeIm iek ibjlI dI qfr vFg ipiCEN afvfË afeI krmf muV afE. krm isMG qoN lY ky zwbf rwK ilaf qy cly jfx df hukm kIqf ik corF df qF iewQy kMm hI nhIN hY. krm isMG bhuq srimMdf hoieaf. bolo BfeI jI vfihgurU] awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI kflf nMU ivrft rUp idKfAux dI cwlI

 

iek idn dI gwl hY. koeI awDI rfq df smF sI. rfq sF sF kr rhI sI PslF Èuk rhIaF sn. hnyry ivc afkfÈ vwl qfry suwKF dy Joky lY rhy sn. Aus mhFblI suhxy pRIqm dy drÈnF df rs mfx rhy sn. bVI zUMGI nIJ nfl qwk rhy sn. ipMz mËfry af gey awgy kflf afdDrmI ipMz mËfry df gAUaF dI syvf kiraf krdf sI. iewklf aMdr vV ky suwqf ipaf sI. kMnf ivc afvfË peI afvfË vI afpxy pRIqm suhxy mfhI dI hY, ivc hor vI bhuq sfrIaF avfËF hn. ivc jfnvr bol rhy hn ivc hI jMglI mfr Kory jfnvr bol rhy sn ivc pÈU pMCI mfnÈf dIaF afvfËF af rhIaF sn. bhuq iBafnk avfËF af rhIaF sn. ivc mhfrfj jI dI avfË sI AuwT ky bfhr ho ky dyKy bhuq rOlf pY irhf sI srIr bhuq Auwcf lMmf afkfÈ ho igaf. isr qy dIvf jgdf sI iekwlf zrdf bfhr vwl nMU Bwjdf sI pr jdoN mhfrfj jI df ivc bool suixaf qF iPr KVH jfvy KYr iewklf bfhr Kvky sfrf kOqk dyKx lwgf. sfrI dyh rom rom bx, prbq curfsI lwK dI Jlk dyx leI sfrIaF cIjF lY ky mhfrfj jI Aus kmry ivc jf vVy ijwQy smfD bxI hoeI hY Aus QF qy kmry aMdr iek pMlG rwiKaf hoieaf Aus pMlG nMU mhfrfj jI akfl qÉq afK ky sMgqf koloN inmÈkfr krfAuNdy sn. Aus kmry ivc jf ky sfry ivakqIaF ny bYT ky koeI gupq hI mIitMg kIqI ijs ivc koeI gupq hI mslf ivcfiraf. koeI nvF inXm bixaf jdoN sfihb idafl nMU qfiraf sI qF kflf afKdf huMdf sI jI swcy pfqÈfho ikqy myrI imsl vI kwZo mYN ieMnI dyr df afpxIaF gAUaF dI syvf krdf hF. keI vfrI mhfrfj jI dy crnF ivc bynqI kiraf krdf sI. keI vfrI mhfrfj jI afK idMdy sn. kflf qUM kuJ bxn dy Xog nhIN qyrI syvf srdfeI ivc kwtI jFdI hY. kflf srdfeI bhuq pINdf sI iGE Èyr Kf jFdf sI, syr bfdfm iek vfrI rgV ky pI jFdf sI. kflf cMgf qfkq vflf sI rfq nMU gAUaF vfsqy jy iksy dI crHI jF hor pwTy iek BrI nfl sfrI gAUaF rËf idMdf sI. jF Auh gAUaF df iKafl rwKdf sI jF afpxy srIr df hor AusnMU koeI lflc nhIN sI. keI vfrI kfly dy rihx qy Aus idn mhfrfj jI kfly dI imsl lY ky afey pr kflf iemiqhfn ivcoN pfs nf hoieaf, zr igaf kihMdf myrf idl kMb igaf peI koeI mhfrfj jI nfl blf af geI jo mhfrfj jI nfl rOlI pfAuNdI af rhI hY. kfly dy mn ivc afeI peI mYnMU vI mfr dyvygI mrn qoN zrdf Bwjky rsoeIKfny dI hwd qoN bfhr ho igaf. iPr ipwCoN pCqfAux lwgf pr vkq lMG igaf vkq lMiGaf iPr nf hwQ afieaf keI sUrmy vkq nMU Bfldy sI. Èfh iÈkMdr vrgy Bflx ic phfVF bfJ nsIbo pI nf sikaf iek Gut nIr df. kflf ivcfrf vI mrn qoN zr igaf. rfjf sfihb AuTky bfhr cly gey. kfly dI rfq vflI khfxI suxky bhuq hYrfn hoey. bolo BfeI jI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI pfl isMG mËfry vfly nfl hoeI

pfl isMG ipMz mËfrf rfjf sfihb df rihx vflf sI. Auh jfq df jwt sI qy lMgr dI syvf krdf sI jdoN pMj sfl lMgr dI syvf krdy nMU ho gey qF pfly dy mn ivc kIqI hoeI syvf dI imhnq df Purnf Puiraf. lokI roj hI mn mMgIaF murfdF pf rhy sn ikqy myrf sfbU idafl vFg byVf pfr kr dyx qF kI muÈkl hY. kfly Auwpr myhr kIqI qF kflf mOkf nf sMBfl sikaf. jy kdI myrf vI aYsf krmf vflf idn afvy qF mYN kdI mrn qoN nhIN zrFgf. iek idn aYsf afieaf puMinaf dI rfq cMdrmf tih tih kr irhf sI sfvx dy idn sn ipRQvI bfrÈ qoN bfad nfnf pRkfr dy rMg bMrgy PuwlF nMU jnm dy rhI sI. imwTI imwTI pOx rumk rhI sI afkfÈ bMsq ruwq vFg inrml sI afkfÈI qfry zlkF mfr rhy sn. KMzf bRihmMzf dy mflk Gt Gt dy jfnxhfry srb klf BrpUr rOlI vfly KUh dy Qvy qoN AuwT ky Kyqo KyqI rsoeI Kfny lMgr ivc af gey. pfl isMG nMU afvfË idwqI, pfl isMG ny Aus sohxy pRIqm jI dI mn mohx vflI afvfË kMnI peI qF bMdf Jt pt AuwT ky KVf ho igaf. inmÈkfr kIqI kflf vI gAUaF kolo AuwT ky mhfrfj jI vwl Bwjf igaf dUroN hI zMzAuq bMdnf kIqI, hwQ joV ky dovyN jxy KVy hn. mhfrfj jI ijhVI KUhI hux rsoeI Kfny gurduafry dy muhry hY Ausdy kol tihldy iPrdy hn nfly keI bcn krI jFdy pflf sB Kudf ey Kudf afKy Kudf Kudf. aYsy bcn krdy krdy pMj swq kdm KUhI qoN awgy cly jFdy kdy ipwCy muV jFdy sn. aYny icr nMU pflf aqy kflf kI dyKx iek pIly rMg df srp bhuq sohxf bhuq sohxf mhfrfj jI dy nfl tihldf iPrdf ijDr nMU mhfrfj jI jfx AuDr nMU cilaf jfvy kflf qF cup cfp dyKI igaf pflf afKx lwgf mhfrfj jI afpdy nflf nfl iek srp iPr irhf hY. jdoN pfly dy mUMhoN ieMnI gwl inklI Ausy vyly mhfrfj jI ny ikhf pfl cuwk ky gwl nf lf lY bhuq Aywc Grfxy df hY. iesdy Cohx nfl hI sB rog imt jFdy hn byVf pfr lMG jFdf hY. pfly nMU Ëor nfl vI ikhf pr pflf kihx lwgf mhfrfj jI mYnMU zr lwgdf hY mYQoN nhIN cuwk huMdf. iPr hukm hieaf pflf cuwk lY jdoN pflf nf cuwk sikaf mhfrfj jI boly cl myrI hwd qoN bfhr cilaf jfh bhuq guwsy ho ky ikhf ipCy ht jf bhuq guwsy nfl pfly nMU bfhr rsoeI Kfny qoN kwZ idwqf. pflf mrnoN zrdf sI pfs nf ho sikaf iemiqhfn ivcoN Pyyl ho igaf iPr rovy pr iPr kI ho skdf sI smyN nMU sMBfl nf sikaf. iek plk ivwc srp ikDry Cuwp igaf. pihlF mrnf pYNdf hY amr ho ky iPr jINdy hoeIdf hY iPr pflf bhuq pCqfieaf. bolo rfjf sfihb jI kI jY. awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI bMqI nfm Dfrn dI lVkI nMU rfËI krn dI cwlI

 

lLMgr qoN huMdy hoey mhfrfj jI ipmz drvfjy dy sfhmxy Gr jf bYTy. izAUZI ivc bYT gey krmI ny Jtpt mMjI zfhI idn df cVHfh sI pqf lwgdf lwgdf sfrI sMgq nMU lwg igaf. sB nr nfrI drÈnF nMU afAux lwgy bMqI Aujfgr isMG dI pqnI ny vI suixaf peI mhfrfj jI keI idnF dy diraf vwloN afey hn. bMqI dI nxd bMqI nMU afKx lwgI hor sfrI dunIaf nMU vwzy vwzy rogI rfjf sfihb jI GroN rfËI ho ky jFdy hn awh mYN vI gurbÉÈo nMU mhfrj jI dy crnF ivc rwK idMdI hF jF qusI afp lY lvo jF rfËI kr idE. gurbÉÈo jnm qoN hI bImfr rihMdI sI. zyZ sfl dI lVkI ho geI hr smyN bMqI dy nfl hO lwgI rihMdI hY. prCfvyN dI mfrI hoeI suwk ky qvIq hoeI sI. bMwqI kuVI nMU moZy nfl lf ky pfqÈfh vwl cl peI. nfl Aujfgr isMG vI gwl ivc pwlf pf ky qur ipaf. mhfrfj jI pfs jf ky Auh suwkI hoeI lwkVI mhfrfj jI dy crnF ivc rwK idwqI. mhfrfj jI pihlF qF boly mYN hkIm hF lY jfvo Aujfgr isMG nfmDfrI kihMdf jI hkIm vI rfjf dy hukm nfl hI bxdy hn AusI qF tuwtIaF gMZ skdy ho, pIrF dy pIr, vYdF dy vYd, DMnqrF nMU clfAux vfly ho jI. awgo mhfrfj jI boly bcfxI cfhuMdy ho qF Aujfgr isMG qy bMqI boly jI hF bc jfvy qF cMgI gwl hY qF hukm hoieaf ieh qF keI korIaF KUhF dI mflk hY ieh qF myrIaF gihixaF dI mflk hY. iPr dUjf hukm kIqf cMgf iesnMU prfeI kr dyvy nfly nfm bcn dyvy. Aujfgr isMG kihMdf awjy sfrI zyZ sfl dI hY iesnMU mYN iks nfl mMg dyvF afpy hI hukm kro iks nfl mMg dyvF jI. hukm hoieaf lihMdy vwl KUh dyK lvIN cMgf ijhf Gr dyK ky prfeI kr dyvy pihlF gurbÉÈo sI mhfrfj jI ny smMudI rwK idwqf. bws Ausy vyly kuVI dI afqmfÈFq ho geI sfry rog kwt gey. kfieaf hor dI hor hI ho geI smuMdI rfËI ho ky idn b idn cVHdy sUrj vFg muitafr ho geI jdoN qMdrusq ho geI qF Aujfgr isMG dI lVkI df irsqf ipMz mqPlUey Bgq isMG dy spwuqr gurdyv isMG nfl ho igaf. smuMdI dy shury vfly sB ieMglYNz hn. ieMglYNz ivc koTIaF dy mflk hn DMn qyrI lIlf iek vfrI dI qwkxI nfl hI suwky bfg hry ho jFdy. qyrI lIlf ilKx qoN bfhrI hY. bolo BfeI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

dUjI sfKI bMqI nfl hoeI

 

bMqI ipMz mËfry dy rihx vflI sI. iek pihlF puwqr ho ky kflvfÈ ho igaf sI. gurmyj isMG dy mrn ipwCoN pMj lVkIaF hI pYdf hoeIaf 25 sfl lwg gey muV iPr puwqr df mUMh dyKxf nsIb nf hoieaf. mn ivc hr smyN puwqr dI kmI df hAukf rihMdf sI. pr ipMz ivc Kudf dI hsqI Aupr vI mfx sI. idl ivc XkIn rwiKaf hoieaf sI rfjf qoN ibnF hor iksy dr dI mMgqI nhIN bxFgI. myry Gr nMU Bfg jrUr lwgxgy Gr peI Aus mhFblI kol bynqIaF krdI rihMdI sI. iek idn bynqI suxI geI. iek idn bMqI dy kMn ivc afvfË peI ijs ivc bhuq brkqF sn. imwTI afvfË rom rom ivc JrnftF dy geI. iek Jlk vFg JolI puwqr dI dfq vI dy geI. kMn ivc afvfË pYx nfl hI bMqI mMjI qoN BuMjy Auqrky, gl pwlf pf ky, crnF ivc iDafn Dr ky KVI hoeI. hukm hoieaf iswKxI jfgdI hYN bMqI jI hF jfgdI hF. huykm kIqf ieDr afAu. bMqI ny Jtpt hI inmÈkfr kIqI hukm hoieaf bMqI myry Cfly qy Kfj kr. AunHF ieMnf ivc mhfrfj jI dI ipMnI qy srp ny zMg mfiraf hoieaf sI. bMqI kihMdI mYN hOlI hOlI ipMnI qy imwTI cfpI krn lwg geI. mhfrj jI Gr dy bUhy muhry bhuq icr KVy rhy. ipMz dy cVHdI vwl sfry ipMz df ÈfJf KUh sI ipMz dy pwCm vwl Aujfgr isMG df Kuh sI jdoN bMqI mhfrfj jI dy Cfly qy hOlI hOlI mflÈ kr rhI sI mhfrfj jI muwK qoN qF boldy nhIN pr mn hI mn bMqI dy kMnf ivc koeI gYbI afvfË af rhI sI. hF hF qyrI syvf krn vflf qyry Gr pYdf hovygf aYsI afkfÈ bfxI ho rhI sI. koeI awDf GMtf syvf krf ky mhfrfj jI boly hF hF iswKxI qyrf pihlf hI puwqr Gr Byj dyeIey. bMqI bolI ies nfloN cMgf hor kI ho skdf hY. mhfrfj jI boly cMgf iewk pfT gurmyj dy nF qy krvf dy AusdI rUh aYvyN hI iPr rhI hY. bMqI pr pfTI nrfË nf hovy pfTI groN KuÈI KuÈI jfvo cMgI syvf krnI. bMqI ny sfrI khfxI BfeI Aujfgr isMG nMU mhfrfj jI vflI kih suxfeI BfeI sfihb cMgy pfTI nMU lwB ky lY afey. sfDfrn pfT krvfieaf. gurmyj dI afqmf ny bMqI dy Audr ivKy afx invfs kIqf. nO mhIny qoN bfad bwcy df jnm hoieaf ijs idn lVkf pYdf hoieaf Aus rfq koeI cfr ku df tfeIm sI bMqI dy Gr af ky hukm kIqf bMqI kuJ bcfa krnf pvygf qF bwcf bcygf. bMqI kihMdI myry svfs Auwz gey jo imilaf iPr vI Kqrf hI hY. bMqI ny Ausy vyly hwQ bMnH ky bynqI kIqI afp qon ibnF sfzf Aupfa krn vflf kOx hY myhr kro jI myrI brIbxI qy qrs kro jI. iek ÈDfrn pfT iek sfl ivc mfG dy mhIny iesdy nF df krvf idaf krI. bfrF sfl bfrF hI krAuxy qF bwcf bcygf . bMqI ny bynqI kIqI jI nfm vI afp hI rwK idAu mhfrfj jI ny gurdyv nfm rwK idwqf aYs vyly lVkf nOjvfn hY. ÈfdI sudf ho ky mfqf ipqf nMU suwK dy irhf hY. bolo BfeI vfihgurU] awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI Bgvfn isMG ipMz mËfry vfly nfl hoeI

 

drvfjy vfly GroN AuwT ky mhfrfj jI ikrpy dy cubfry ivc jf bYTy. mhfrfj jI iqMn idn cubfry dy aMdr hI bYTy rhy. sMgq qfkI ivc dI drÈn krI jf rhI sI. mUMh mMgIaf murfdF pf rhI sI. Bgvfn isMG ipMz mËfry df dyÈ bfr ijlf imMtgumrI ck pMj sO bftH ivc rihMdy sn. KyqI df kMm krdy sn. Bgvfn isMG 1926 ivc bfr qoN aMimRqsr afieaf qy gwzI bYTky bMgy Auqiraf. Bgvfn isMG dy kol do rupey bfkI bcy sn. mn ivc socx lwgf pYsy kol QoVy rih gey hn. kol pYsy huMdy qF guxfcOr qoN PIm hO lY cldy guxfcOr Tykf huMdf sI. ipMz mËfry af ky pqf krn qy pqf lwgf ik mhfrfj jI ikrpy dy cubfry ivc bYTy sn. pihlF iswDf hI mhfrfj jI dy drbfr ivc phuMcf jdoN sfhmxy igaf qf gwl ivc pwlf pf ky bhuq ÈrDf pRym nfl crnF qy Zih ipaf. kfPI dyr qoN bfad Ayus kfiel pIr dy drÈn nsIb hoey. awKF qoN pRym dy awQrU vih qury Bgvfn isMG df mn bYrfg nfl Doqf igaf. sInf sfP ho igaf. Bgvfn isMG KVy KVy dI ilv lwg geI. anoKf ijhf srUr af igaf. BfeI Bgvfn isMG nMU afnMd af irhf sI. awKF mwlo jorI imldIaF jf rhIaF sn kuJ dyr bfad bYT jfx df hukm kIqf. mhfrfj jI dy pMlG dy isrhfxy qIh rupey cFdI dy pey sn. Bgvfn isMG vwl ieÈfrf kIqf Bfnf lY lf cuwk lY hF hF PIm lYxI huMdI hY. Bgvfn isMG kihMdf jI mYnMU afpny awgy hI bhuq kuJ idwqf hY. mYN qF afpdf idwqf hoieaf hI Kf irhf hF. bhuq vfrI mhfrfj jI ny Bgvfn isMG nMU afiKaF pr Bgvfn isMG nf nf hI krI jfvy. afKr jdoN Bgvfn isMG nf hI mMinaf qF mhfrfj jI boly Bfnf sB lkIrF nwk nfl kwZ Bgvfn isMG ny Jtpt iZwz Bfr lMmf pY ky swq lkIrF kwZIaF AuwTx df hukm kIqf kuVqf Jvfieaf iPr kMn lwqF hyT dI PVfey iPr boly Bfn dyKI kdy pUjf df qF pfxI vI nf pIxf. bhuq hdfieqF kIqIaF iek ipClI mhfrfj jI ny gurU goibMd isMG dy mOky dI sfKI suxfeI. mhfrfj jI kihMdy Bfnf jdoN asIN dsvyN jfmy ivc sI qF iek idn sfzI svfrI jf rhI sI. Bfnf kihMdf Aus vyly ijhVy nfl iswK sn AunHF dy nf vI dwsy sn Xfd nhIN rhy. kfPI dyr ho geI Bfnf pMjy iswK sn rfh ivc iek kohVI ipaf sI sfzI svfrI dyKdy duwK nfl pIVq hoieaf sI mn ivc ardfs kIqI swcy pfqÈfh jy myrf kohV hwt jfvy qF mYN qyry lMgr ivc svf mx iGE lY ky avfgf. Bfnf gurU myhrbfn huMdf hY. kohVI df kohV hwt igaf. swqvyN mhIny bfad lMgr ivc iGE lY ky afieaf. jdoN kuwpf lMgr ivc ilaf ky rwiKaf qF siqgurU df hukm hoieaf jfAu ies iGE nMU phfV dI TyrI ivc dwb afAu Kfx dy lfiek nhIN hY. lFgrI hukm mMn ky qur pey jf ky dibaf nf qF GrF vwl Byj idwqf. jdoN Gr iljf ky KfDf qF sB nMU kohV cl ipaf. jdoN sfry duKI ho gey sB gurF dy crnI afx lwgy. bynqIaF krn lwgy BuwlF mMnIaf qF iPr bcgey. qy qfr vI idwqf jfAu qusI glqI mMnI hY. quhfzI kul ivc kdI vI kohV nhIN hovygf. Bfnf prÈfd lYx Kfx df lflc nhIN krnf aYsI isiKaf idwqI Pyr kihMdy Bfnf qyry Gr msIq bxf dyeIey. Bfnf jI mYN kOx Gr vflf hF jo kuJ mrjI bxf dyvo Gr bfr sB afp jI dy hn. iPr kihMdy jfh Bfnf Ausqrf ilaf asIN suMnq krfAuxI hY muslmfn ho jfeIey. awgy bcn Bgvfn isMG krI jf rhy sn. Qly pOVIaF dy ivc iek PkIr PyË KF nfm df muslmfn KVf sI. jdoN mhfrfj Bgvfn isMG nfl ies qrHF dy bcn kr rhy sn. ik Bfnf qyry Gr msIq bxf dyeIey asIN suMnI bx jfeIey qF Qly KVf PyË boilaf jI swcy pfqÈfho ikAuN aYsy coË kr rhy ho. muslmfn qF sO sO koh qoN vI dUr kr idwqy hn jdoN PyË Qwly KVf boilaf qF mhfrfj jI kihMdy PyË cl Bfny nMU do Joty guxfcOr qoN PVf ky rsoeI Kfny dy muhry KUhF qy kbËf krdf dy kihMdy cl Bfnf qYnMU pMjy KUh idwqy cl kbËf kr rwaV kI lwgdy hn. Bgvfn isMG nMU kI pqf lwg skdf sI. mhfrfj jI df qoiraf hoieaf qur qF ipaf ijDr df hukm lfieaf sI AuDr KyqF ivc ho ky Gr cwl viVaf. jdoN sMn sMqflI df GwlUGfrf hoieaf qF pqf lwgf jdoN guxfcOr quoN do sfnH PVky mhfrfj jI dI diraf vflI ËmIn vfhuxI peI GroN hI sfrI ËmIn dI alftmYNt hoeI iPr pqf lwgf ik jo kuJ vriqaf hY sB nfB kMvl rfjf sfihb jI dy hukm ivc vrqdf hY. pfiksqfn bxn qy jdoN adlf bdlI ÈurU hox qoN pihlF hI ipMz afAux df hukm kIqf sI iPr jdoN keI hwly vfrdfqF ÈurU hoeIaF sn qf bfl bwcy ËnfnIaF sB rfjf sfihb dy hukm nfl ipMz vwl Byj idwqIaF. Bgvfn isMG 562 cwk ivc hI irhf sfrf mfl gudfm sFB ky bYTf sI. hOlI hOlI gdr mwcdf mwcdf mc hI igaf qF swq Gr sn 62 cwk ivc iswKF dy qy hor sn muslmfnF dy.sfry pfsy jdoN Gyrf pY igaf qF koeI pqf nf lwgy ik iks qrHF duafby jfieaf jfvygf. iek idn Bgvfn isMG bfhr Kyqf ivc cly igaf. nihr dy kMZy KVf ho ky rfjf sfihb dy crnF ivc ardfs kIqI BwubF inkl afeIaF roNdy hI hfkF mfrIaF mfry nfl aYsf hI hfl hovygf. jdoN roNdf roNdf nihr dy pwul qy igaf qF mhfrfj jI ny sfKsfq ho ky drÈn idwqy icwty cfdry dI bwukl mfrI hoeI sI. isr qy hwQ rwiKaf qy hukm kIqf Bfnf gwzIaF motrF sB rfjf dIaF hI hn cVH ky af jfvIN. asIN qyry hr smyN nfl hF iPkr nhIN krnf. AusqoN qIjy idn imltrI df twrk afieaf sfrf Gr df smfn lwd ky Bgvfn isMG dy Gr ipMz mËfry sB qoN pihlF ijvyN iksy irsqydfr df kMm hovy ievyN kMn PojI bMdy suwK sFqI nfl Bgvfn isMG nMU PuwlF vFg Gr Cwz gey sfrf pirvfr rfËI KuÈI Gr phuMc igaf. bolo BfeI jI vfihgurU]

 

dUjI sfKI Bgvfn isMG dy pirvfr dI cwlI

 

Bgvfn isMG aqy Èyr isMG do Brf sn. dovyN BfeI ipMz pUMnIey ivafhy hoey sn. dovyN puMnIaF qoN sKIaF hI BYxf sn. Èyr isMG dy Gr vflI df nF hr kOr, Bgvfn isMG dI iswKxI df nF gfbo sI. hr kOr dy iqMn bwcy sn. gfbo dy bwcy jnm qoN bfad mr jFdy sI.iek vfr bfr dyÈ qoN ipMz mËfry ivafh qy afey, iek idn sfrf pirvfr mhfrfj jI dy drÈn nMU afey. mhfrfj jI krqfr isMG dy Gr bYTy sn. sB ny vfro vfrI bhuq ÈrDf nfl crnF ivc inmÈkfr kIqI. inmÈkfr qoN bfad sB nMU sfhmxy ibTF ilaf. gfbo df swq awT sfl dy muMzy dI bFh PV ky hr kOr nMU PVf idwqI. hr kOr dy muMzy dI bFh PV ky gfbo nMU PVf idwqI. gfbo nMU hukm kIqf gfbo qYnMU ieh muMzf idwqf iesnMU afpxf muMzf krky smJI ieho hI qyrf puwqr hY. hr kor nMU gfbo dy muMzy dI bFh PVf ky afiKaf hro qUM cMnx dI bFh PV sFJI kbIldfrI cMgI huMdI hY. hr kOr dy muMzy df nF gurbÉÈ isMG sI. gfbo dy muMzy df nF cMnx iek dUjy dy muMizaF dIaF bFhF PVf ky qor idwqy. Aus vyly iksy nMU koeI pqf nhIN ik kI Kyz rhy hn. ivafh qoN bfad sfrf pirvfr rfËI KuÈI 562 cwk ivc cly gey bfr duÈ ivc. kuJ idnF bfad gfbo dy lVky cMnx dI KwbI bgl ivc kCrflI ho geI kuJn idn iZwlf rihx qoN bfad surgvfs ho igaf. sfry pirvfr nMU pihlF hI pqf sI ik gfbo dy bwcy bwcdy nhIN cMnx vI nhIN bwcxf. gfbo df afsrf hr kOr df bwcf dy ky bxf idqf. Kudf dI rËf nMU nhIN moiVaf hr kOr dy hor vI bwcf sI. iek vfr gurbÉÈ isMG bhuq bImfr ho igaf. Cy mhIny bImfr irhf. klyrF vrgy Buq igr vrgy cMgy jfdUgr vI jor lf hty. zfktr hkIm sB jvfb dy gey. sfrf twbr bhuq Gbrf igaf. ies pirvfr df nfB kMvl rfjf sfihb jI qy Brosf sI. cwk 562 ivc hI bYiTaf ny siqgurF df iDafn krky ardfs kIqI swcy pfqÈfho kubËF df kuwb dUr kro, kohVIaF df kohV dUr kIqf. asfD rogI mhF pfpI ajfml vrgy qfry afp dI bÉiÈÈ lIqf hoieaf iek hI puqr qyry droN vrosfieaf swuKF df bUtf Auh vI awj suwk cilaf myrI Pirafd ikqy nyVy ho ky sux ijvyN mohxI vfly rfjy dI rfvI Pirafd suxI sI ijvyN sdny dI rwKI. jdoN gfbo dI drdnfk awQrUaF BrI afvfË pOx rfhI ibjlI dI qfr vFg mËfry bYTy arÈI pRIqm dy kMnI peI aMdroN kuMzI mfrI sMgq nMU hukm kIqf awj sfnMU koeI bulfvy nf smuMdf ipMz nfgiraf df Bfnf Kfndfnf vflf dovyN pihry ivc KVy krky ieh hukm kIqf koeI sfnMU bulfvy nf. awK mItx qy AuGfVn nfl hI bfr dyÈ cwk 562 mMjI qy pey awDmoey mrIË gurbÉÈ isMG nMU jf drÈn idwqy. gurbÉÈ isMG mMjI qy ipaf ihwl nhIN sI skdf, byhoÈI ivc ipaf sI. mhfrfj jI dy drÈnF dI Jlk aYsI peI ik srIr nMU iek hlUxf ijhf afieaf isr qy hwQ rwiKaf hoieaf nËrI ipaf. gurbÉÈ isMg qRbk ky Jtpt AuwiTaf kMnf ivc afvfË peI hF hF kfkf qkVf ho bws iek vfr aynI hO gwl kihx dy nfl gurbÉÈy dI dyh hlkI kMgx vrgI ho geI. rog QI rihq srIr qMdrusq ho igaf. gurbÉÈf AuwcI AuwcI afKx lwgf rfjf sfihb jI afey hn. bfkI hor iksy nMU drÈn nhIN hoey. bs gurbÉÈy nMU drÈnF dI JfkI dy ky ieh sfKI Bgvfn isMg qy afpxI jubfnI suxfeI. Bgvfn isMg df bhuq pRym sI mhfrfj jI nfl. lMmy lMmy sfh lY ky awQrUaF dI JVI lf idMdf sI jdoN mhfrfj jI dy bcn suxfAuNdf huMdf sI. bolo BfeI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI eIÈr isMG pujfrI hkImpur gurduafrf nfnksr vfly nfl hoeI

 

mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI ipmz mËfry afpxy Gr bYTy sn. srdI df mOsm sI sfrf idn

sMgq afp jI dy droN GroN vrosfky pdfrQF dIaF JolIaF brky jFdy rhy. sUrj iCp jfx qoN bfad

krqfr isMG nMU hukm kIqf sB nMU bfhr kwZ ky kuMzf lf dyh. afp jI dy hukm anusfr bYTI sMgq nMU

AuwTky cly jfx df hukm kIqf sfry bMdy bfhr cly gey iqMn bMdy sn ijhVy AuwTx nf iek pfsy kMD nfl

lwgky bYT gey jdoN iek pihr rfq cwlI geI mhfrfj jI bUhf Kol ky bfhr afey bYTy bMidaf ny AuwTky

inmÈkfr kIqI. ieqny bMdy iek df kMm koeI muwkdmf iksy nfl cl irhf sI. eIÈr isMG pujfrI df

kys akflIaf nfl gurduafry aykt dy anusfr cl irhf sI. qIjy df koeI ËnfnI df kys sI. mhfrfj

jI ny ieMnf iqMnf bMidaf nMU afiKaf afAu beI dso qumfrf ikaf kfm hY nfl hI lwgdy hwQ afKx lwgy

asIN ËnfnI df kys nhIN suxdy. ijhV fbMdf ËnfnI dy kys vflf sI AusnMU bfhr qor idwqf dUjy nMU kihx

lwgy qumhfry hwQ myN hmny muwkdmf kr dIaf hY. eIÈr isMG nMU afiKaf eIÈr dfs qumhfrf ikaf kfm

hY. eIÈr isMG ny bynqI kIqI gurduafry nfnk sr ipmz hkImpury dI jUh ivc hY. iewQy do pfqÈfhIaF

afeIaF hn. gurU nfnk jI aqy swqvyN gurU hr rfie sfihb jI. ies gurduafry df pujfrI mYN hF myry

Aupr muwkdmf kIqf hoieaf hY akflIaf ny. jy myry koloN gurduafry dI ËmIn jFdI rhI myrf twbr BuwKf

mr jfvygf. myrf koeI itkfxf nhIN swcy pfqÈfh koeI myhr kro. ieh kys myry hwk ivc ho jfvy qMU qy

Auh hI joq hY qyry hukm ivc sB klmF vgdIaF hn. qMU qy jnk rfjf avqfr hY. eIÈr isMG swcI

srkfr awgy iZwz vjf ky roieaf. qyrf idwqf hI Kf rhy hF jdoN eIÈr isMG ny bhuq afjjI nfl

bynqIaF kIqIaF awgoN siqgurF vwloN hukm hoieaf eIÈr isMG qusI adb syvf nhIN rwKdy syvf nhIN krdy

qusIN lfiek nhIN gurduafry ivc rihx dy. sMn 1927-28 ivc sromxI kmytI aMimRqsr dy pujfrIaF

koloN sB gurduafry Kohxy ÈurU kr idwqy sn. eIsr isMG kihMdf jI swcy pfqÈfho qusIN hI Auh joq ho asIN

afp jI dy hukm nhfl hI gurduafiraf dI sMBfl kIqI sI. awgy vfsqy BfAu pRym nfl syvf kiraf

krFgy. agoN mhfrfj jI iPr boly cMgf eIÈr isMG muwkdmf qumhfry hwQ ivc kr idwqf hY. ijnHF icr

syvf kryNgf hwk bixaf rhygf kihMdy bolIaF suxfE eIÈr isMG kuJ zry GrF dIaF bolIaF pfAux qoN

mhfrfj jI kihMdy kfkf zr nf hF AuwcI AuwcI pfAu ijs qrHF myly qy jotIaF bMn ky pfAuNdy ho. eIÈr isMg

lwgf AuwcI AuwcI bolIaF pfAux dIaF, pUrn dIaF. Dfrimk ijhIaF bolIaf pfAux lwgf. mhfrfj jI

kihMdy bFh kwZ ky jor nfl pfAu awgy ipMz dy cubfrf lMmI glI afAu imwqrf. aysIaF aYsIaF Afp dws

ky bolIaF puafAuNdy sn. nfnksr ivsfKI qy kfPI joV mylf huMdf ijs ivc muMzy jotIaF bMn bMn ky

bolIaF pfieaf krdy sn. ies qrHF bolIaF puaf ky KuÈ hoey muwkdmf hwk ivc hox df bcn dy ky qor

idwqf. mwukdmf eIÈr isMg dy hwk ivc ho igaf. lfhOr hfeIkort ivc kys liVaf pr eIÈr isMg

ijwqdf igaf. eIÈr isMG dy hwk ivc drgfhI klmF vih cukIaF sn iPr kOx mOV skdf sI. bolo

BfeI vfihgurU]

 

s:sfKI ipMz mËfry dy lokF nfl hoeI

krqfr isMG dy GroN mhfrfj jI AuwT ky ipMz dy pUrb vwl dy nfl hI iek CwpV ijhf sI gurduafry vwl dy pfsy Aus CwpV ivc mMjI zfh ky bYT gey. isafl df mOsm sI srdI df bVf jor sI, pUrf cl irhf sI. PslF drKqF df burf hfl sI. hvf DrqI pwtdI jFdI sI. bwdl df bVf hMgfmf ho irhf sI. ibjlI cmk rhI sI. jfnvr pey mr rhy sn. lokI pfly dy mfry hoey aMdr vV gey sn. ieho ijhy vgdy Twky ivc iqMn cfr idn Aus CwpV ivc hI bYTy rhy. bfrÈ pY rhI sI jdoN iqMn idn bfhr hI vgdy quPfn ivc bYTy rhy nf AuTy qF kfPI sMgq BYa krn lwgI peI mhfrfj jI df kI hfl hovygf pY rhI bfrÈ ivc vI nhIN AuTdy kuJ bMidaF ny slfh kIqI peI clo mMjf hI cuwk ky aMdr kr dyeIey. cfr muMzy lgf ky mMjf cuwk ky rvf rvI qur pey. mhfrfj jI ny do ku vfrI afiKaf pwQr rihx idE ikAuN cuwkI jf rhy ho.mMjI krqfr isMG imsqrI dI hvylI muhry sI jdoN aMdr mMjf lY ky lMGx lwgyqF drvfjf Cotf inkilaf nfl ijhy iek hor hvylI sI Aus vwl cl pey Aus bfVy ivc Kuwlf ijhf brFzf sI. jdoN brFzy dy muhry gey qF hukm hoieaf clo muV QMmxf dI hvylI dy muhry clo. jdoN muV ky Aus drvfjy dy muhry gey Auh hI bUtf ijhVf pihlF mMjy nfloN iek Puwt Cotf sI iPr do Pwut Kuwlf ho igaf. mMjf iswDf hI aMdr cly igaf. sfry lokI DMn DMn afKx lwgy aysy hI kOqk hËfrF sMgq nMU idKf idMdy sn. bolo BfeI vfihgurU]

 

awgy sfKI idaflU nMU gurU nfnk rUp ivc drÈn dyx dI cwlI

 

krqfr isMG rfmgVHIey dI hvylI qoN AuTky mhfrfj jI ikrpy dy cubfry ivc jf bYTy. sMgq drÈn krky mUMh mMgIaF murfdF pf ky jf rhI sI. idaflU qy ipafrf isMG AunHF idnF ivc lMgr dI syvf kiraf krdy sn.idaflU qy ipafrf isMG AunHF idnF ivc llLgr dI syvf kiraf krdy sn. ipafrf isMG qy idaflU dovyN jxy mhfrfj jI dy drÈnF nMU rsoaKfny qoN ipMz ivc afey. bUhy Kuwly sn idaflU qy ipafrf isMG jdoN aMdr gey qF kI dyKx idaflU nMU mhfrfj jI ny gurU nfnk jI dy srUp ivc drÈn idwqy hwQ ivc CotI mflf PVI hoeI sI. kMnf ivc ijvyN muMdry ijhy pfey hoey sn buMdy lfey hoey sn. ijvyN cMdn rgV lfieaf hovy. Aus vyly ichry df rMg ieqnf ÈoBf dy irhf sI jfno koeI sUrjf df muwKVy qy nUr zlkF mfr irhf sI. idaflU kihMdf myrf rom rom Aus vyly jumfl krky ivÈfl ho igaf bhuq hI afnMd afieaf. aYsf ÈFq avqfr drÈn kIqf idaflU dIaF awKF imldIaF jf rhIaf sn aYsf srUr afieaf awKF dyK dyK rwjIaF nhI sn. iek iek dId ivc lwK lwK csmf ho jfvy mYN afpxy murÈd nMU dyKdf irhf. kuJ dyr bfad cly jfx df hukm kIqf hukm pf ky rsoa Kfny cly gey aYsf mn nMU nsf afieaf plk vI nhIN BildI aYsf nÈy df rMg sI. qIjy idn idaflU qy ipafrf isMG ny puwiCaf BfeI afpF jdoN mhfrfj jI dy drÈn nMU gey sF qusI pfqÈfh iks rUp ivc dyKy sI ipafrf isMG kihMdf mYN qF Ausy hI rUp ivc drÈn kIqy sn. idaflU kihMdf mYN pihlF gurU nfnk df rUp izwTf iPr ikRÈn Bgvfn dy rUp ivc izwTf. ijvyN gurU nfnk jI ny lMkf ivc hnMUmfn jI nMU rfm lCmx sIqf df rUp idKfky drÈn idwqy sn. aYsy hI mhfrfj nfB kMvl rfjf sfihb jI ny idaflU nMU nfm df rMg cfiVaf inhfl kIqf mjITI rMg ivc rMg idwqf. bolo BfeI rfjf sfihb jI kI jY awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI iek Bgq nfl hoeI

 

ikrpy dy cubfry AuTky mhfrfj jI ipMz krnfxy dy KyqF ivc cly gey. tihldy tihldy krnfxy dy rfh ivc cly gey. kol bMqf isMG hOldfr ipMz rsUlpur df vI hfËr sI. aYny icr nMU pqf nhIN iek rfhI ikQoN df sI iek pMlG cuwkI jf irhf sI. mhfrfj jI kol dI lMGdf quiraf jFdf sI rfh ivc hI rfjf vwl inmÈkfr krdf igaf. mhfrfj jI df hukm hoieaf ik jy cMgI krdY qF pMlG rsoa Kfny rwK ky cMgf rhyNgf. Auh pMlG rwK nf sikaf ikAuNik Auh pMlG iksy kfrj vfsqy iljf irhf sI. keI vfrI GrF dIaF grËF vI krqfr dy hukm nMU ipwCy pf idMdIaf hn, aslIaq qoN dUr lY jFdIaF hn. ies hrI dy rUp nMU iek ipMjr ivc pf ky ajfd Èyr qoN jIv bxf idwqf hm qo hYvfn bxf idwqf hY. igafn df icrfg buJf ky aigafnqf dI rfq dI hnyrI ilaf CwzI. ‘qUM sux Xfr hmfry iek bynMqIaF’ Aus jFdy rfhI df mn krqfr dy hukm nfmy nMU nf smJ sikaf. jdoN rfhI awgy quiraf igaf qF iPr dubfrf hukm kIqf bMq pMlG dy swjy pfsy iek kIVf hY ijs Gr ivc ieh pMlG jfvygf nfs ho jfvygf. jdoN aYsf sÉq hukm hoieaf Aus pMlG vfly bMdy ny suixaf qF mn ivc BY ho igaf kuJ awgy jf ky iek afdmI qoN khI lY ky pfvy nMU pfV idwqf ieh rfhI ipMz guxfcOr vwl nMU jf irhf sI pfqÈfh ipMz krnfxy vwl nMU jf rhy sn. jdoN Auh pMlG vfly bMdy ny pfvf khI nfl pfiVaf qF swcI hI cfr ieMc lMmf suMz inkilaf. iek dm kol af ky mhfrfj jI boly sfzI prK krnI cfhuMdf hYN. jdoN kuJ guwsy ho ky mhfrfj jI boly qF rfhI bhuq ziraf crnF qy Zih ipaf qrly krn lwgf mhfrfj jI mYN Buwl igaf hF mYnMU pfpI nMU bKÈo jI mY mUrK afpdI ÈkqI nhIN smJ sikaf. mYN axjfx afpdI rmË nhIN sikaf. bhuq bynqIaF kIqIaF qF mhfrfj ny pMlG lY jfx df hukm dy hI idwqf aYsy hI jo pwQrF, jlF, QlF, akfÈF, pqflF sB QfeI nËr rfjf blI dI kMm kr rhI sI qdy hI afp nMU qrlokI nfQ afKdy hn. bolo BfeI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI bfbU dy AuDfr dI cwlI

 

ieh bfbU ipMz Bro mËfry df mhfrfj nfb kMvl rfjf sfihb dy lMgr dI syvf krn lwgf. ies ny pMj sfl lMgr ivc bhuq hI pRym nfl lMgr sI syvf kIqI. Aus vyly lMgr mËfry ajy ÈurU hI kIqf sI. nvF nvF kMm cflU hox dy kfrn jy kdI lMgr ivc qot vI af jfvy qF iesny sMgq nMU jrUr CkfAuxf afp keI vfrI BuwKy hI rih lYxf. mhfrfj jI vfsqy srdfeI hr roj bxf ky ijwQy vI hovx lY jfxI. inÈkfm syvf krn nfl ‘syvf krq hovy nyihkfmI, qf ko hoq pRfpq suafmI’ inÈkfm syvf krn vflf ieh syvfdfr swcy idl nfl syvf krdf. iesdI syvf qoN KuÈ ho ky mhfrfj jI ny lMgr ivc hI drÈn jf idwqy jf ky afvfË idwqI afAu bfbU qYnMU awj syvf dI imhnq dy dyeIey. ‘cfr pdfrQ jy ko mFgy, sfD jnf kI syvf lfgy’ bfbU crnF qy Zih ipaf awgoN siqgurU boly bfbU cl Gr cilaf jfh qyrI syvf QfeyN peI. clo qumhfry sB kMm hmny kr dIey hYN. ieh hukmnfmf sux ky sfDU bhuq Audfs hoieaf. kumlfeyN Puwl vFg bfbU dI idÈf ho geI bfbU kihMdf jI mYN afpdy drÈnF ibnF bc nhIN skdf,’iek GVI nf imlqy qF kljug hoqf’ afKf jIvF ibsry mr jfAu’ imhrvfn jIAu mYQoN koeI glqI ho geI qF myrI Buwl bÉÈo jI. swcy ipqf jIAu myrf afp qoN ibnF hor koeI shfrf nhIN. mYnMU crnF ivc hI rwKo. iPr siqgurF df hukm hoieaf bfbU Gr cl kihxf mMnIdf hY. bfbU rsoa Kfny qoN bfhr cilaf igaf rfh ivc jf ky aYsI ipafr dI klyËy ivc Duh peI, sInf Pitaf byhoÈ ho ky izwg ipaf. iksy af ky dwisaf jI bfbU rsqy ivc ipaf qVp irhf hY bYrfg ivc awQrUaF dI JVI lfeI hoeI hY. ieh sux ky mhfrfj jI iek isrpfAu lY ky ijwQy bfbU izwigaf ipaf sI AuwQy cly gey bfbU nMU afp mhfrfj jI klfvy ivc lY ilaf afpxy vwloN pgVI bÉiÈs kIqI isr qy hwQ rwiKaf. kuafV KolH idwqy jfAu kfkf hux kI ksr hY pfs qy Dur df hI bxf idwqf hY. awj qfeIN asIN iksy nMU isrpfAu nhIN idwqf qYnMU hI idwqf hY. bfbU Gr cilaf igaf iek hPqy dy aMdr aMdr bfbU dI dyh Cuwt geI. dyh iqafg ky prmgqI nMU pRfpq ho igaf. DMn hY rfjf sfihb qyry drÈn sdkf qyry Gr dI syvf QoVI quC syvf krf ky vwzy vwzy pfpIaF nMU qfiraf bfbU dI afqmf Aus svYprkfÈ ivc jf aBYd hoeI ijAuN jl myN jl afey Ktfnf qih joqI sMg joq smfnf. bolo BfeI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI pUrn dfs nMU lMgr dIaF cfbIaF dyx dI cwlI

 

pUrn ipMz cwk iblgf df jwt sI KyqI df kMm kiraf krdf sI. iek idn ibMsbr dfs ipMz kwtf vfly nfB kMvl rfjf sfihb jI dy drÈn krn afieaf. ibMsbr dfs pfqÈfh df pihlf hI pRymI sMq sI. pUrn ibMsbr dfs nfl afAuNdf irhf keI vfrI afvx nfl pUrn nMU vI pRym df rMg cVH igaf. keI vfrI iPr iewklf hI af jfieaf kry. suMdr isMG mUsfpurIaF surgvfs ho igaf sI. hor keI rsoeIey syvfdfr syvf krky cly gey. iek idn pUrn dfs drÈnF vfsqy afey mhfrfj jI krqfr isMG dy Gr bYTy sn. pUrn sfhmxy hoieaf afAuNdy nMU hI hukm lf idwqf clo rsoeIey, lMgr dI syvf kiraf kr. rsoa Kfny jf ky guljfr isMG koloN KUhI ivcoN Br ky pfxI dy pMj zol isr ivc puaf ley lMgr dI syvf qyry ijMmy lfeI hY. qYnMU awj qoN mMhq itkf idwqf hY mMhqI qyrI hI rhygI. sMgq nMU gurU rUp jfxky syvf krnI. gurU nMU hfËr nfËr smJky kMm krI afeI ciË sMgq ivc vmz ky CkxI lV nhIN kuJ bMnxf, kroD nhIN krnf, sIl, sMjm rwKxf. kfm, kroD, loB, moh, hMkfr pMj iviÈaF nMU dmn krnf jwq swq rwKxf nO drvfjy ku rok ky sfDk dwsvyN hy kfml kdm itkfAu. iPr dubfrf kMn PVfey Kbrdfr awgy vfsqy kuJ lVH nhIN bMnxf. aYsI cflI pur clyNgf qF asIN qyry hr vkq nfl hI hovFgy. sIsf ÈFq hor qyry qot nhIN afvygI aYsIaF hdfieqF krky lMgr vwl qor idwqf ipwCoN krqfr isMG dI BYx krm kOr nMU hukm dy ky qoiraf krmI cl lMgr dIaF cfbIaF lflf koloN lY ky pUrn nMU dy afAu. pUrn dfs lMgr dI syvf krn lwgf. iek idn iek guriswK ny cFdI dy do rupey mMhq nMU mwQf tyk ky bMsq isMG mUsfpurIey dy kihx qy pwg dy lV bMnH ley. bMsq isMG ny pUrn nMU ieAuN afiKaf ikqo Krc lvIN kol hI rwK. dUsry idn pUrn dfs swcy pfqÈfh jI dy drÈnF nMU igaf qF awgoN Gwt Gwt dIaF jfnxhfry pUrn nMU kihMdf mhfrfj jI mYN lV kuJ nhIN bMinaf mhfrfj kihMdy dyK qF pwg lV do rupey bMny hoey hn.

pUrn ny iewkly iewkly bMny hoey sn dovyN hO rlf ley BfeI qMU sfzy sfhmxy hI JUT bol irhf hYN iPr bhuq hdfieq krky qor idwqf. AusqoN bfad iPr mMhq jI siqgurF nMU hfËr nfËr smJ ky lMgr dI syvf krn lwgy hux qwk syvf kr irhf hY. bolo BfeI vfihgurU] awgy sfKI hor cwlI]

 

 

awgy sfKI rqn isMG ipMz msfxI vfly nfl hoeI

 

rRqn isMG msfxI df bhuq grIb sI. grIbI ny jdoN bhuq qMg kIqf qF Bgq sudfmy vFg nfB kMvl rfjf sfihb jI dy crnI jf lwgf Aus alfhI drbfr dI Et lY ky roj hfËrIaF Brn lwgf. iek idn mhfrfj imhrF dy Gr bYTy rqn isMG sfhmxy hoieaf qF awgoN hukm imilaf BfeI cwl nwT cl iksy tfpU cly jfeIdf hY. rylF sfrIaF rfjf dy nF qy hI bxIaF hoeIaF hn. jhfË vI rfjf dy nfm nfl cldy hn. bws drgfhI hukm sI pwkIaF muhrF lwg geIaF. rqn isMG aPrIkf ivc clf igaf jFdy dy hI afpxy BfeI dI mfieaf hwQ lwg geI. qrn isMG dy kuJ idn jfx qoN bfad Ausdf BfeI mr igaf. mrn dy ipwCoN sfrf Dn rqn isMG dy kfbU af igaf. TykydfrI df kMm ÈurU kIqf TykydfrI dy kMm ivc bhuq mfieaf bcI keI dukfnF bx ky ikrfey qy cfVH idwqIaF. iek do ies dIaF bwsF vI sn. cfr cuPyry qoN mfieaf df hVH cl ipaf. aPrIkf ivc rihMdf hoieaf BfeI crn isMG nfB kMvl rfjf sfihb jI nMU bhuq Xfd rwKdf. iek idn mhfrfj jI vwloN afkfÈ bfxI hoeI BfeI qyry juMmy syvf dI izAutI lwgI hoeI hY. bws ieMny sunyhy nfl rqn isMG aPrIkf qoN ieMzIaF af igaf af ky sohxdy pRIqm dy drÈn kIqy svf mx roj dI rsd lMgr ivc pfAuxI guxfcOr vfly mohx dI dukfn qulf idwqI. idaflU roj vihMgI ivc ilafAuNdf sI. iek Kuh sMgq dy pfxI pIx vfsqy 15 Put cOVfeI sMn 1934 ivc luafieaf. lMgr dI cfr dIvfrI dI syvf vI kIqI. hr aYqvfr nMU kVfh prÈfd dy vwzy vwzy kVfhy bxy ky vrqfey jFdy sn. jdoN KUh ivc 18 hwQ pfxI hoieaf qF zbolIaF dy rqn isMG ny hËUr dy crnF ivc bynqI kIqI aTfrF hwQ Kuh ivc pfxI ho igaf hY. KUh df Auqfrf krn qoN bs kr deIey jo afpdf hukm hovy qF siqgurU boly BfeI ies Kuh df pfxI lflo afl mqlb iJMgVf aqy mËfrf iek hI bhuq Bfrf Èihr hovygf. koeI smF pf ky ieh hukmnfmy afp jI du prgt hoxgy. iJMgVF qfeIN ieko hI ql myly df hoieaf krygf. svf mx lUx sfzy lMgr ivc ipaf hovygf aftf qpcIaF ivc guMn hoieaf krygf. aYzf vwzf lLmgr cwlx df hukm kIqf hoieaf hY. zbolIaF ipMz msfxI vflf, CwjU AumrU aojlIaf vflf iPr lwk bMn ky KUh df Auqfrf krn lwg pey, qyeI hwQ pfxI Aus vyly KUh ivc kIqf. nfl lf ky KUh Pyrnf ÈurU kIqf. iqMn idn KUh cldf irhf dUroN droN ienfmI bldf dIaF joVIaF afeIaF. iek joVI goslF dI gfvoN rMg dy bld sn, iek joVI bMigaf qoN ijsdy ivc iek pIlf bld bhuq Bfrf qy qkVf, cfry lVIaF krky iewklf hI cVs lY ky bhuq CflF mfrdf sI. iek joVI ipMz rihpy qoN gurbcn isMG dI ieh iqMn joVIaF bldF dIaF JMzI kwZ sn. cfVsI mfDo isMG, vqn isMG kUkf isMG rihpy qoN Tfkr isMG ieh sB nfloN JMzI lY ky gey sn cVs PVn ivc. syvf krn ivc sMgq ipMz rihpy nMu vI mhfrfj jI ny iek nMbr df iKqfb idwqf sI. koeI dws ku sfl rqn isMG syvf krdf irhf. rqn isMG dI BrjfeI kuJ Gr ivc krn lwgI BfeI sfrI mfieaf ayvIN brbfd krI jFdf hY. afpxI BrjfeI dy ijafdf kihx dy kfrx kuJ mn ivc mfx vI ho igaf sI. mYN sB nfloN ijafdf syvf kIqI hY jdoN syvf krdf sI cVdy sUrj vFg Dn vDdf igaf jdoN mn ivc hMkfr afieaf siqgurF dy hukm nfl lwCmI df Gr ivc vfsf sI mfx afAux dy nfl hI lwCmI GroN ibsqrf cuwk ky rvfnf hoeI gwzIaF cl rhIaF sn sB pqf nhIN ikDr cly geIaF. dukfnF ikrfey qy cl rhIaF sn sB inlfm ho geIaF. BfeI rqn isMG dI iksmq df dIvf gul ho igaf pihlF vFg hI rqn isMG dI hflq ho geI. ‘iKMn mYN rfAu rMk kr zfry’ rqn isMG nMU syvf krfAux vfsqy mfieaf dI bÉiÈÈ kIqI sI. cfbIaF qF sfrIaF afpdy hukm nfl hI KjfinaF nMU lwgdIaF hn ayvIN iksy syvk nMU mfx dyxf huMdy ijvyN mhFrQI arjn nMU mhFBfrq dy XuwD ivc mhfrfjf ikRÈn Bgvfn jI ny ivcfr rUp idKfky jMg krvfieaf sI. sfrf kuJ drgfhoN hI bixaf hoieaf idKfieaf. ieh sfrI mfieaf Bgvfn dy hwQ ivc idKfeI jMmxf mrnf mfx vizafeI ieh sB inMrkfr dy hwQ ivc hI hY. BfeI rqn isMG nMU jdoN mfx hoieaf iPr AuhI rqn isMG ivcfrf grIbI dI hflq nfl kuwbf hoieaf iPrn lwgf. bolo BfeI jIvfihgurU] awgy sfKI hor cwlI]

 

awgy sfKI gurduafrf iJMgVF dy muwkdmy dy prQfey cwlI

 

jgq isMG srdfr moqI isMG df vwzf puwqr ieh mhfrfj jI qoN kfPI iKlfÌ rihx lwgf. iek idn iesny afpxy nOkrF nMU Byijaf jfAu bfg ivcoN PlfhI dIaF lwkVF vwZky lY afAu. iesdy nOkr gurduafrf duwK invfrn dI hwd aMdroN lwkVIaF vwZx jf lwgy. Aus vyly gurduafry ivc mhfrfj jI dy gurBfeI suMdr isMG aqy sfeI irhf krdy sI jdoN lwkVIaF vwZx dI afvfË afeI sfeI ny dyiKaf jgq isMG dy nOkr lwkVIaF vwZ rhy hn. sfeI BfeI suMdr isMG nMU afKx lwgf BfeI jI swzy ijAuNidaf qy mhfrfjf jI dy bfg ivcoN koeI iCMg sfrKI nhIN vwZ skdf. tkUey lY ky dovyN syvfdfr ibjlI vFg kVk ky jgq isMG dy nOkrF nMU jf pey. nOkr lwkVIaF vwZ ky ivcoN hI Cwz ky nwT gey. Aus qoN bfad jgq isMG ny kuJ ielfky dy bMidaf nMU sihmq krky 72 bMidaf dy dsKq krfky jMlDr muwkdmf jf kIqf peI ieh sfzI jgfh hY iesdy sfzf hwk hoxf cfhIdf hY. ieh mlkIaq sfzI jwdI jfiedfd hY. muMnf lfl jwj dI adflq ivc dfavf kIqf mhfrfj jI vwloN BfeI suMdr isMG mwukdmy dy muKiqafry afs sn. srdfr gurbÉÈ isMg mhfrfj jI dI pfrtI vwl sI. jgq isMG iesdf skf cfcf ivroDI DVy df muhrI sI. iek sfl kys cwldf irhf aKIr adflq ny mOkf dyKx dI qfrIK mukrr kr idwqI. jwj muMnf lfl mOkf dyKx vfsqy afieaf GoVI qy af irhf sI. rfh ivc srmuwK isMG ipMz rihpy qoN gurduafry nMU af irhf sI. muMnf lfl jwj ny bfby nMU puwiCaf bfbf jI ikDr jf rhy ho. bfbf jI ny afiKaf gurduafry jf rhy hF. mYijstryt nMU XkIn ho igaf ik swcmuwc hI guruduafrf hY ijsnMU ielfky do lok vI mMndy hn. mOky qy jf ky donF pfrtIaF dy ilK ky lY igaf. gurbÉÈ isMG df vI ies jfiedfd ivc awDf ihwsf sI Ausny vI mhfrfj jI dy hwk ivc ibafn idwqy. jMlDr vflI adflq ny muwkdmy df Pyslf rfjf sfihb jI dy hwk ivc kr idwqf. iPr jgq isMG ny gurduafrf aMimRqsr pRbMDk kmytI hYwz grMQI BfeI AUDm isMG dI slfh nfl akflI aYkt dy aDIn lfhOr hfeIkort ivc muwkdmf jf kIqf peI ieh gurduafrf sfDUaF qoN Koh ky akflIaF dy aDIn kIqf jfey. Ausy vyly akflI kmytIaF bxf bxf ky sfDUaf koloN ieiqhfsk guruduafry leI jFdy sn. ieh sMn 1929 dI gwl hY. kys hfeIkort ivc do sfl cwldf irhf. Érc sfrf mhfrfj jI vwloN gurbÉÈ isMG dI mfeI nMdI vwloN kIqf jFdf sI iesy muwkdmy dI syvf ivc sMn 1931 ivc ijsdI syvf ivc mfeI nMdI iek idn lfhoroN afAuNdI hoeI nkodr vwl dI ho ky afeI. nMdI dy gwl cuMgy kwpVy gihxy vI pfey hoey sn kuJ nkd pYsy vI sI. qlvx dy bdmfÈ nMdI nMU ipMz gMny kol af ky Gyr ilaf qy KVH gey. byt dy ielfky vwl nMU pIrf pf ky qurn lwgy. nMdI ny mhfrfj jI dy crnF ivc iDafn Drky ardfs kiqI. awKF QIN awQrU kyry iek sikMt ivc ibjlI dI qfr vFg drÈn dI Jlk peI. kMnf ivc afvfË afeI nMdI asIN qyry nfl hF. bws Auh iqMny bdmfs pqf nhIN kI hoieaf KVo hI pwQrF dIaF mUrqF bx gey. koeI muMrmq nhIN rhI srIr ivc rwq nf rhI pIly Pwtk ho gey. lwqF iQVkx lwg peIaf, dyh df vI Bfr nf Jwlx. jdoN ieh idÈf hoeI nMdI nMU mfqf jI afKky mwQy tykx lwgy mfPI mMgky afpdy ipMz qlvx cly gey. qFgy vfly nMU vI Cwz idwqf. nMdI nMU ipMz Cwz ky igaf. nMdI rfjf rfjf krdI Gr afeI muwkdmf mhfrfj jI dy hwk ivc ho igaf. jgq isMG nMU sMgrihxI dI bImfrI lwg geI Cy sfl bImfr irhf. duafeIaf bUtIaf bQyrIaf kIqIaf koeI arfm nf afieAf. iek idn bMigaf qoN ipMz nMU jFdf sRI jgq isMG dI lVkI nfl sI. jdoN ipMz mËfry dy brfbr igaf kihMdf cwl pwuqrI awj Èfh dy drÈn jfdy jFdy kr hI jfeIey pqf nhIN koeI idn ijMdgI df hY pqf nhIN kdoN mr jfxf hY. jdoN mhfrfj jI dy sfhmxy igaf mhfrfj kihMdy jgqU kI hoieaf qYnMU qMU qy bhuq ilwsf ho igaf hYN.jgq isMG df bYrfg Pwut ipaf. jgq isMG dy kol 35 rupey sI Auh sfry inafixaf nMU pMgq luaf ky duaf idwqy. iek Auwjl suwky hoey byrF df qfkI rfh bfhr nMU suwt idwqf. lVkI ny cuwk ky jgq isMG nMU Ckx leI idwqf. bws Ausy vyly arfm ho igaf.iPr jgq isMG vI lMgr ivc afty dIaf burIaF hI pqAuNdf irhf. ijMnf icr jINdf irhf. bfkI iesdy Brf vI syvf ivc ihwsf lYNdy hn. bolo BfeI jI vfihgurU]

 

awgy sfKI ipMz rihpy vfly rfgI inrml isMG nfl hoeI

 

iek vfr dI gwl hY ipMz rihpy qoN dlIp isMG dy puwqr AUDm isMG mËfry ivafhux afey dUjy idn sfrI jMv dy bMdy mhfrfj jI dy drÈn krn vfsqy gey. mhfrfj jI imsqrI krqfr isMG dy Gr bYTy sn. vfro vfrI siqgurF dy crnF ivc inmÈkfr krky ipwCy muV rhy sn. Aus jyb dy nfl dfs vI drÈn krn igaf sI. Aus idn dfs nfl siqgurF ny hukm kIqy crnF ivc bhf ky syvf bÉÈI muwTI cfpI krvfeI. bYiTaf bYiTaF iuk pIqy dy Gr vflI ny do iqMn pysIaf guV dIaf awgy Dr ky inmÈkfr kIqI. Coty Coty guV dIaf ZylIaF bxf ky kuVIaF nMU pfeIaF. iek kwuqy ny Kfdy kFdy ny mUMh ivcoN guV kwZ idwqf. guV AusnMU pihlF vI Kuafieaf. iPr Auh kwuqy dy buwq df ilBiVaf hoieaf guV sfrf dfs ny hwQF qy rwiKaf nfl hI hukm kIqf ieh vI Ck lY mYN kuJ QoVf ijhf KfDf kfPI jor dy ky kfPI guV iKlfieaf. kuwiqaF vfly jUTy guV qoN mYnMU kuJ nPrq afeI. mhfrfj jI hor iksy nfl gwl kr rhy sn mYN afpxy icqoN ipCly pfsy ZolIaF rwK idwqIaf. jfxI jfx siqgurU afKx lwgy kfikaf Cwk lY sfrf hI Cwk lY pr mYN pUrf hukm mMn nf sikaf. Aus idn bhuq imhrF dy Gr ivc bYTy dfs nMU ipafr dy ky keI hukmnfmy bÉÈy. afnMd kfrj hox qoN bfad rfgI jwQf slfh krn lwgy. clo awj myry nfl afey hoey hF rfjf sfihb jI dI hËUrI ivc kIrqn kr afeIey. inrml isMG dy nfl ipMz mYnfbfd df gurbcn isMG kIrqn kiraf krdf sI. gurbcn isMG kihMdf BfeI iswKo mYN qy kIrqn krn nhIN jfvFgf. rfjf sfihb mMjy Auwpr bYTo hovxgy asIN BuMjy kIrqn krFgy ies ivc bfxI dI qohIn hY. bfkI jwQf kihx lwgf BfeI qyry isr krky asIN vI nhIN jFdy. ieMnI gwl suxky gurbcn isMG df uidl zr igaf afiKaf clo BfeI ijvyN quhfzI mrjI hY mYN vI cly jFdf hF myry isr krky nf hty. kIrqn krn qur pey nIly julfhf ijsnMU kuJ QoVf idwsdf sI ieh afKx lwgf BfeI inrml isMG mYnMU joVI cukf ky nfl lY clo. mYN quhfzy ivc bYT ky rfjf jI dy drÈn qF kr lvFgf. awgoN mhfrfj qRKfxf dy GroN AuwTky krqfrI JIrI dy Gr cly gey. ieh rfgI jwQf jdoN afp jI dy pyÈ hoieaf jFdy hI ipwCy moV idwqy jdoN Gr dy bfhr glI ivc gey inafsry ijhy ho gey jdoN mn nIvf hoieaf imlKf isMG rihpy vfly nMU afiKaf imlKI rfgIaF nMU moV ky lY afAu pihlF mhfrfj jI koTy Aupr bYTy sn krqfrI nMU hukm kIqf krqfrI BuMjy cuQeI ivCfAu. cuQeI ivCf ky bYT gey rfgI jwQy nMU vI kIrqn krn df hukm kIqf. mYn bfdIey nMU afKx lwgy kfkf hux qF nhIN bfxI dI qohIn. BfeI iswKf jdoN BuMjy pfT Koilaf hoieaf huMdf hY lokI koiTaf qy huMdy hn drbfr glIaf ivc lfeI iPrdy ho. jdoN ieh pRÈn pfqÈfh ny kIqy qF mYnf bfdIaf pfxI pfxI ho igaf. gurbÉÈ isMG dI sUrq guMm ho geI. bfr bfr bynqIaF krn lwgf jI mYN anjfx kI jfxdf hF afp dI gqI afp hI bfxI rcxhfr ho qusIN gurU nfnk qoN bfxI df jhfË iqafr krn hfry. mhfrfj jI dy hukm nfl kIrqn ÈurU kIqf igaf. nfly mhfrfj jI kIrqn sux rhy hn msqi ivc cutkIaF vjf rhy hn. nfly tihldy iPrdy jdoN aKIrlI quk Èbd dI bolI GroN bfhr cly gey. inrml isMG ny bynqI kIqI iek Èbd hor suxfAux nMU idl krdf hY. cldy cldy hukm dy gey hfËrI lwg geI clo Bfg jfvy krqfr isMG dy Gr cly gey. sfrf idn iesy hI Gr rhy sUrj iCpx qoN bfad krm isMG rfgI jwQy nfl afieaf nMU kuJ hnyrf hox qoN krqfr isMG nMU hukm idwqf bYTy bMidaf nMU bfhr kwZky izAuZI df kuMzf lf idE. krm isMG iek pfsy ho ky bYTf irhf. do GMty bfad bUhf KolHky bfhr inkly. krm isMG crnF qy Zih ipaf. krm isMG dy idmfg ivc kuJ nuks sI. isr nMU cwkr afAuNdy rihMdy sn mn ivc bynqIaF krdf ˆ:‘ibn boilaF sB ikCu jfxdf iks awgy kIjY ardfis. mhfrfj krm isMG dy amdrlo Purny nMU buwJky isr qoN pwg luhf ky kys ipwCy nMU istfey nfl hI hukm kIqf iswKf kdy bfhr AujfV ivc jf ky kys iKlfr ky iPr leIdf hY. bImfrI Ausy hI pl ivc dPy kr idwqi. jdoN imhr BrIaf nËrF nfl krm isMG vwl qwikaf sI. krm isMG nMU bfhr qur ky kyMzf krqfr isMG qoN luaf idwqf. bolo BfeI vfihgurU ]

 

awgy sfKI iek Qfxydfr nfl hoeI

 

iek Qfxydfr ijlHf luiDafxf rfpur guwjrvfl dy ipMzf df sI. Gr aolfd nf hox kfrn mhfrfj jI dy crnf ivc bynqI kIqI 500 rupey dI suwKxf suwKI ardfs gurU Gr suxI geI puwqr Gr pYdf hoieaf. puqr dy jnm dI KuÈI ivc suwKI hoeI suwKxf df 500 ruipaf cFdI df ipMz mËfry mhFblI pIrF dy pIr kuqbF dy mflk dy crnF ivc afx phuMcf. mhfrfj jI ipMz mËfry PwgU dy cubfry bYTy sn Aus Qfxydfr ny 500 ruipaf siqgurF dy crnF ivc ZyrI kr idwqf. slfm krky ipwCy hwt ky bYT igaf. mhfrfj ieMny brkqI sn muwTf Br Br ky suwt idwqy. sfrf hI Dn bwicaF nMU lutf idwqf. Auh gurU iswK nMU Gr jfx df hukm idwqf. jy koeI vsqr lY ky afvy Auh vI grIbF nMu hI cukf idMdy sn. iek vfr dI gwl hY mhfrfj jI krqfr isMG dy Gr swq idn aMdr rhy. bUhf KoilHaf qfkI rfhI sMgq Bytf aMdr iswtI geI swqvyN idn rfq nMU drvfjf Kol ky sfrf pdfrQ cVHfvy df ciVHaf hoieaf krqfr isMG koloN bRfhmxf dy Gr iBjvf idwqf. krqfr isMG ny dwisaf bfeI prfqF ijnHF ivc lwzU, pyVy, pqfsy, Pl, rupey, pYsy sn. aYnf pdfrQ hr roj sMgqF vwloN cVdf sI. iek idn iek syvfdfr iek iGE dI cftI BrI hoeI ilafieaf. iek mËfry df muMzf drÈnF nMU afieaf Auh iGAu dI BrI hoeI cftI bRfhmxf dy Gr afAux df hukm kIqf. Auh muMzf iGAu dyK ky bRfhmxf dy Gr nf igaf iek kuwibaF dI koTVI bflx vflI sI Aus ivc rwK ky af ky mhfrfj jI nMU afKx lwgf hËUr mYN bRfhmxf dy Gr dy afieaF hF. muMzf kuJ boilaf amqrjfmI ny krqfr isMG nMU afiKaF krqfrf dyK qF kuibaf dI bflx vflI koTVI ivc kuJ hY qF nhIN jdoN aynf afiKaf qF muMzf hwQ bMnH ky bynqIaf krn lwgf. mhfrfj mYN Buwl igaf. quhfzy koloN koeI cIË nhIN lukI hoeI. krqfr isMG nMU afKx lwgy krqfr isMG iGAu dI cftI bRfhmxf dy Gr dy afAu. cftI cuwk ky bRfhmxf dy Gr dy ky afieaf. ieho ijhIaF byaMq khfxIaF hn ilKx Xog gMrQ ijafdf vwDx dy zr nfl sMkoc nfl ilK rhy hF. bolo BfeI vfihgurU]

 

awgy sfKI hËfrf isMG rsUlpurIey dI cwlI

 

hËfrf isMG ipMz rsUlpurIey jfq jwt ieh sMn 1927 ivc Poj ivc BrqI hoieaf pMj sfl BrqI hoey iek idn nfb kMvl rfjf sfihb jI ny Poj ivc hI jf drÈn idwqy. hukm kIqf hËfrf qyrf nf asIN Poj ivcoN kwt idwqf hY, qUM sfzy kol af jf. ieqnf bol afKky pqf nhIN iek pl ivc ikDr ibjlI dy ilÈkfry vFg Jlk dy ky alop ho gey. koeI anoKf hI rMg dy gey Auh gYbI Jlk sI mn ivc srUr rihx lwgf. hux hor iksy dI nOkrI krn nMU idl nhIN krdf. bymukfËgI ny aMdr qyry afx lf idqy pRym df qIr vwijaf hux vwzy sfihb dI nOkrI krFgf. JUTy sfihb df hukm nhIN mMnfgf. kuJ idn hoey iesy hI qrHF ipaf irhf izAuZI qy nf igaf. pyÈI hoeI nf ikiqAuN vI nf inkilaf. sdf leI CuwtIaF iml geIaF Gr af ky vI koeI kMm nhIN kIqf ijnHF nMU lwgy pRym qmfcy Gr dy kMmo Auh geIaf. afAuNdf hI akflI pfrtI nfl rl igaf dyÈ Bgq bxn lwgf. AunHF idnF ivc akflI lihr cwlI sI. BfeI hËfrF isMG vI ieDr cMgf ihwsf lYx lwgf iek gruwp iqMnf cONh bMidaf df bxf ky ByxI sfihb gey. nfmDfrIaf df zyrf jf dyiKaf afpdy icqo dyKx gey kI mfhOl hY ienF lokF df ByxI sfihb qoN ibafsF gey. iPr iesy hI iKafl nfl ipMz mËfry rfjf sfihb jI dy afey. krm isMG inDfn isMG hËfrf isMG ieh iqMn bMdy bMigaF qoN gwzI Auqrky iswDy mËfry afey. awgy mhfrfj jI ikrpy dy cubfry ivc bYTy sn sMgq kIrqn kr rhI sI. kfPI BIV sMgq dI bxI hoeI sI. sMgq nMU cIr ky awgy ho ky inmÈkfr kIqI, hËfrf isMG nMU mhfrfj jI ny afiKaf. hËfrf qUM qF myrf hIrf iswK hYN nwQU PwqU idaF ikDroN afieaf hYN. nwQU PwqU iesdy vzfrU sn. jdoN afAuNdy df nfm lY ky ienHF dy vzfrUaF dy nF ley qF hËfrF isMG hYrfn hoieaf. sfrI pfx Auqr geI ijhVI sfDUaf qoN iKlfP dUjI pfrtI ny kIqI hoeI sI. hMkfr df buwq Zih igaf. mhfrfj kihx lwgy Poj ivcoN qYnMU kOx ilafieaf hY kdy ibafsf vfilaF nMU prKdf iPrdf hYN kdy ByxI sfihb vfilaF dIaF prKF krdf iPrdf hY.awgy qYnMU bMnHky vflf koeI nhIN imilaf hux nhIN jf skyNgf. hËfrf isMG kfPI iZwlf ho igaf nfl dy bMdy hËfrf isMG nMU awKF QIN idsxoN bMd ho igaf. rfmsr toBy ivc jf viVaf nfl dy bMidaf ny PVky bfhr kwiZaf. hspqfl gey kfPI twkrF mfrIaF mogy qwk ielfË krfieaf ikqy vI awKF nf bixaf iPr mËfry TokrF KFdf hoieaf muV ky afieaf ipMz af ky mhfrfj jI df pqf kIqf. pqf krn qoN pqf lwgf afp jI ipMz guxfcOr dy KyqF ivc hI bYTy hn. puCdf puCdf ijs jgfh pIrF df pIr bYTf sI iCx myN kroV 20 lwK nrk QI jIv kwZxhfry dy crnF ivc jf izwigaf. afpjI imrcf dI ikafrI ivc bYTy sn. hËfrF isMG bhuq bynqIaF krn lwgf ik siqgurU mYN afpdI gqI nMU nhIN sI jfxdf mYnMU bÉÈo. siqgurU imhrbfn jI ny do imrcF qoV ky Bgvfn isMG dy hwQ qy rwKIaF kfkf jfAu iksy dy Gr jfky iGAu ivc dovy imrcF rgV ky do slfeIaF awKF ivc pf leI. hËfrF isMG ny jwsI dy Gr jf ky imrcF rgV ky iGE ivc imlf ky do do slfeIaF awKF ivc pfeIF bws Ausy vyly csmyN kMm krn lwgy. pihlF vFg iPr idwsx lwg ipaf. ieh BfeI hËfrf isMG hux sfDU rUp ivc mhfrfj jI dy hukm anusfr ipMz krnfxy mIaF sfihb dI jgfh qy rihMdf hY. aYsy hI iek ipMz iJMgVf qoN srvx isMG dI awK ivc pwQr lwgf. aYsf zoly nMU gflF ipaf idwlI ivc jf ky ielfË krvfieaf awK TIk nf hovy. iek idn ipMz mËfro mhF kOr nfl rfjf sfihb dy drÈnF nMU afiKaf. siqgurF dy crnF ivc bynqI kIqI mhFkOr ny ikhf jI myry bwcy dI awK rfËI nhIN huMdI dUjI awK mr jfx df vI Kqrf hY. ijs Gr bYTy sn Ausy hI GroN iek buwZI koloN sUrmy dI slfeI lY ky awKF ivc pfeI. iek slfeI pfAux nfl hI awK TIk bx geI. bolo BfeI vfihgurU]

 

awgy sfKI hor cwlI

 

mhfrfj jI QoVf QoVf hI dfn krvfky bhuq sfry sMktF qoN jIvF nMU bcfAuNdy rihMdy sn. iek vfrI iek mfeI afpxy pqI nMU nfl lY ky afeI. kfPI icr qoN bImfr rihMdf sI. mhfrfj jI dy crnF ivc af ky bynqIaF krdI. ieMny icr nMU iJMgVF vflf AUDm isMG drÈn nMU afieaf. Aus rogI pqI dI pqnI nMU mhfrfj jI ny afiKaf lY ies iswK nMU Gr lY jfAu qy duwD iplfAu qyrf pqI rfËI ho jfvygf. bFh PVky lY jfAu Auh aorq AUDm isMG dI bFh PVn qoN sMgy. mhfrfj kihMdy sMgIdf nhIN pRym nfl iesdI bFh PVky Gr iljf ky duwD iplfAu. AUDm isMG nMU Gr iljf ky duwD iplfieaf Ausy hI idn qoN Auh bImfr bMdf rfËI ho igaf. aYsy hI iek idn dOly dI krmI drÈn nMu afeI. srkfr vwloN hukm hoieaf krmI vIh idn lflf dy nF df duwD iksy nMU iplfE. krmI kihMdI jI ijs nMU hukm dyvogy AusnMU iplf idaf krFgI. ijs Gr afp rihMdy sn Aus dy ivhVy iek QF lihMdy pfsy Aus QF afm sMgqF kolo duwD kVfh prÈfd cVHfAuNdy rihMdy BuMjy hI zulf idMdy. BfvyN sfrf idn AuwQy duwD puafeI jfx duwD dI Dfr bfhr nhIN vgdI krmI nMU Ausy QF duwD pfAux df hukm idwqf. vIhvyN idn df krmI duwD pf rhI sI iek buwZI kihMdI hF hF mfeI BuMjy duwd ikAuN zolHI jf rhI hYN. mhfrfj ipClI koTVI bYTy boly krmIey ieh buwZI kI kihMdI hY iesnMU bfhr kwZ sfrf bixaf hoieaf kMm Krfb kr idwqf. swq idn duwD hor pfE krmI dy kuJ mfl pÈUaF qy sMkt sI vIh idn duwD puaf ky Auh alfmq dPo kIqI. bolo BfeI vfihgurU]

 

awgy sfKI idvfn isMG goibMdpurIey nMU purIaF dy drÈnkrfAux dI cwlI

iek idn mhfrfj ipMz mËfry dfs dy Gr bYTy sn. sohxy pRIqm df rom rom nUr dIaF zlkF

mfrdf sI. Aus smyN afp jI dy ichry qy ieqnf rMg sI ikqfb JwlI nhIN sI jFdI. kotF sUrjF df

ichry prkfÈ sI. cODvIN dy cMd vFg aMimRq BrIaF ikrnF sIqlqf bÉÈ rhIaF sn. idvfn isMG

ipMz goibMdpur qoN imsqrI qrKfx BfeI jvfhr isMG dy Kfndfn ivcoN drÈn nMU afieaf. bhuq pRym

nfl inmÈkfr kIqI siqgurF dy crnF ivc bYT igaf. mhfrfj jI afp jI dy murÈd dI kul ivc

smJ ky imhrF dI nËr nfl qwk ky boly idvfn isMG drgfh dyKI hY kdI drgfh dyKI hY. idvfn isMG

kihMdf jI sfzI nËr drgfh qwk ikQy jFdI hY. jo afpdI imhr hovy qF dUr vI nhIN hY imhr kry

grIb df byVf pfr kro jI. idvfn isMG afp jI dy pMGUVy nfl bYTf sI. isr qy hwQ rwiKaf awKF iml

geIaF. idvfn isMG nMU iqMny lok nËrI afvx lwgy sB purIaF dy drÈn hoey. Aus gUbI mihlf dI jfkI

vI peI gYbI mihl dy mflk dI srUp dI Jlk aYsI dyKI,"kYsI idaf mYN insfnI hY nfhI ivc do jhfnI,

aYsI sUrq lfsfnI, dyK hoey vxjfry hF" Aus husn do jKIry dy drÈn hoey ijsdIaf ikrnF sfry sMsfr

nMU jIa dfn bÉÈdIaf hn ijsdf sfry bRihmMzf, dIpf, loaF ivc pRkfÈ hY. Aus kotF ibjlIaF vrgy

cmkIly pRkfr QI jdoN bfhr afey idvfn isMG nMU iewk hlUxf ijhf afieaf awK KuwlI qF kI dyKy Gbq

rfjf sfihb dy crnF ivc bYtF hY. kfieaf hor dI hor ho geI sfry dyKo nËfry awKF muhry iPr rhy sn.

jory jorI awKF imldIaF jFdIaf sfry dunIaF dy irsqy mYly mYly lwgx lwgy pRym df jfm pIqf. irÈqy sB

Buwl gey gurU iswK df ipafr sB irÈiqaf nfloN gUVHf ipafr iesdf nÈf idn b idn vDdf jFdf.

nfnk idn idn dUxf hyqh:’ iesy pRym ivc ndIaf nfly cIry jf skdy hn. iesy hI rMg ivc sUlIaf

qy Juty ley jf skdy hn. iesy hI rMg ivc pwuTIaf KuwlF luhfeIaf jf skdIaF hn. iesy hI rMg ivc

crKVIaf qy cVH ky bMd bMd ktvfey jf skdy hn. iesy hI rMgx nfl AubldIaF dygF ivc cONkVy lfey

jf skdy hn. ies hI pRym dI Dfr sIs qy afey clfey jf skdy hn. iesy hO rMgx nfl dws dws ky bMd

ktvfey jf skdy hn. aYsy pRym ivc kwcy GVy qy qfrIaF JnF ivc lfeIaF jf skdIaf hn iesy hI rMg

ivc swsI vrgIaF mfrUQlF ivc sV ky mr jFdIaf sn. hIr vrgIaF nfjk sUrqf CmkF dI mfr

KfdIaF sn. aysf rMg BfeI idvfn isMG jI nMU siqgurF bÉiÈÈ qy Gr vwl nMU qor idwqf. idvfn isMG

nMU qoV ky mhfrfj jI ny icMqI koloN bfhrlf jmdrf luaf ky nfl hI hukm kIqf sfzI ieËfËq qoN ibnF

jMdrf Kohlxf nhIN icMqI ny jMdrf lf idwqf sMgq bUhy muhry slfm krky muVdI geI. aYny icr nMU do iswK

KfnKfnf dy drÈn nMU afey qflf lwgf hoieaf dyK ky icMqI nMU afiKaf ijMdrF KolH ky sfnMU drÈn

krvfAu. icMqI kihMdI jI hukm qoN ibnF jMdrf nhIN Koilaf jfvygf dovy KfnKfnf vfly bMdy mfeI nfl lV

pey kihMdy qusIN mËfry dy lok mËfj krdy ho. icMqI ny jMdrf KolH idwqf jdoN aMdr dykx qF aMdr kuJ

vI nf. ieh kOqk dyK ky lok bhuq hYrfn hoey BY vI bhuq kIqf. icMqI zrdI ny Ausy vyly jmdrf mfr

idwqf ieho ijhy kOqk bhuq vfrI afp jI dy dyKy gey. bolo BfeI vfihgurU]

 

awgy sfKI gxyÈy nMU puwqr dI bÉiÈÈ dI cwlI

 

ipMz jlfh ajry BgqF dI joVI rihMdI sI. AunHF dy Gr ivc dOlq qF bVI sI pr aolfd df hI Gftf sI. Gr df Bfg murJfey hoey Puwl vFg Audfs sI. keI Aupfa kIqy pr KYr ikiqAuN nf peI. ies swKxI joVI ny cyilaf aqy zfktrF df bUhf Cwzky ies rfjf blI df bUhf afx mwilaf. ro ro ky arËFFFFFF kIqIaF iek idn gxyÈy ny svf pMj ruipaf df kVfh suwiKaf. rfjf dy Gr iksy cIË df Gftf nhIN sI. myhr ho geI 60 sfl dI Aumr ivc jf ky jwd hrI hoeI nO mhIny qoN bfad Gr bflk jnimaf. suwlKxI vFg JolI puwqrF dI dfq nfl Br idwqI. cfr puwqr hoey pihly bwcy dI KuÈI df qy suwK df pRÈfd pMj ruipaf df krf ky dovy jxy mËfry lY ky afey. ieh pihlF hI krfqro dI hvylI af ky jo ienF df irÈqydfr sI pihlF hI KuÈI krn lwgy qy Èrfb piqI. juaflI prÈfd lY ky iljfx leI afKx lwgI pr sfry Èrfb pINdo rhy. jdoN juaflI nMU boly AusnMU vI nfl lY ky afAuxf sI ijhVf Èrfb pI ky krqfro dI hvylI ipaf hY dyxIaF suwKF qy pIxIaF ÈrfbF. mhfrfj jI kfPI guwsy hoey juaflI bhuq zrI gwl pwlf pf ky crnF qy Zih peI rox lwgI, Qr Qr kMbx lwgI. zrdI ies vfsqy sI peI mhfrfj jI dI rsnf QI kuJ inkl nf jfvy. mhfrfj jI dI rsnf QI kuJ inkl jFdf sI Auh Ausy tfeIm pUrf ho jFdf sI ies hI zr nfl vwzy vwzy hfkm lok hor cMgy irDIaF iswDIaF vfly aflm lok sfhmxy af ky BY Kf jFdy sn. iksy dI juraq nhIN sI pYNdI peI koeI bdl kr jfvy. afpny iliKaf vI hY ‘sfD sqI sUrmf ikAuN hoieaf ikho rfjf sfihb dyK dsqur lokI hovx nf sMg jI jdoN mfeI iËafdf zrI qF puckfr nfl afiKaf cl kuwiqaf nMU pf ky Bfg cl qyrf ksUr nhIN hY gxyÈf iPr suwcm nfl dyg vMzx rfjf dy drbfr igaf. bolo BfeI vfihgurU]

 

sfKI guljfr isMG ipMz mËfry nfl hoeI

guljfr isMG mËfry df invfsI iÈmly kMm krdf sI. rfjigrI df kMm krdf huMdf sI. iek mËdUr nfl lVfeI hoeI. mËdUr dy mwQy qy qysI mfrI ijs nfl mwQy qy jÉm ho igaf. kfPI JgVf vD igaf kuJ guljfr isMG dI ishq Krfb ho geI. srIr ivc drdF hox lwg peIaF kfPI bImfr rihx lwgf. ijs vyly lVfeI hoeI sI Aus vyly pMj rupey df kVfh pRÈfd swuiKaf sI. pMj rupey DUP ky rwK idwqy muwkdmy qoN brI ho igaf. bImfr hox qy guljfr isMG dy vwzy BfeI krqfr isMG ny Auh pMj rupey hkIm nMU dy idwqy. guljfr isMG hor ijafdf bImfr ho igaf. kMm cwzky ipMz mËfry af igaf. ipMz af ky pMj rupey df kVfh pRÈfd df cyqf Buwlf idwqf. iek idn guljfr isMG bhuq bImfr ho igaf. krqfr isMG ny kfPI dOV bwj kIqI cl hkIm ilafeIey pr arfm dI QF hor qklIP hox lwgI. aKIr jo ksr sI Auh mUMh cVky bolI rfjf blI df pMjf ruipaf df pRÈfdf suwiKaf sI hfly qwk dyg nhIN kiqI. Aus vyly Jtpt pMj rupey dI dyg bxf ky ardfs kiqI guljfry nMU Ërf hoÈ afeI. dyg lY ky guljfrf isMG hfËr hoieaf. mhfrfj jI ny suwK mnËUr nf kIqI ipwCoN moV idwqf. guljfr isMG ny Gr af ky Ausy hI qrHF prfq rwK idwqI. jdoN vI vrqfAux df hukm dyxgy AudoN hI vrqfvFgy. krqfr isMG qy guljfr isMG dy qfey ny dyg vrqf idwqI. jdoN dyg ibnF hukm qoN vrqfeI qF krqfr isMG qy AusdI GrvflI cIkF mfrn lwgy. guljfr isMG nMU afrfm af igaf jdoN koeI cylf ilafxf qF ijafdf qklIP hovy iPr rfjf blI dI Èrn leI. Bwul dI mfPI mMgI gwl pwlf pf ky suwcm nfl iPr dyg bxf ky nwQf isMG dy Gr pfqÈfh bYTy sn gulËfr isMG ny pRÈfd dI prfq muhry Dr ky gwl pwlf pf ky Qr Qr kMbdy ny bynqI kIqI jI mYnMU gunfhgfr nMU bÉÈo mYN mUrK kI jfxdf hF afpdI gqI qF hukm hoieaf kUkrF nMU pf dyh pRÈfd qyrf mnjUr kIqf igaf hY. guljfro nMU Ausy hI tfeIm drgfhI hukm hoieaf. rojfnf rsoa Kfny KUhI qy ieÈnfn krn df hukm kIqf koeI bfhrlI ksr sI srIr suwkdf jFdf sI. iek idn rsoa Kfny ieÈnfn krky drÈn krn igaf mhfrfj jI krqfr isMG dy Gr bYTy sn. ijs Gr nMU mhfrfj jI afpxf Gr afiKaf krdy sn. subHf df tfeIm sI srdI bhuf Ëor dI pY rhI sI. gulËfry nMU hukm hoieaf kfkf cl mMgU dI cwpVI ivc ieÈnfn krn df hukm idwqf qF guljfro ny iksy isafxy qoN puwiCaf mMgU dI CwpVI ikwQy hY? guljfr isMG dyKo qF kxk dy KyqF ivc CotI ijhI CwpVI sI. guljfr ny kysI ieÈnfn vI kIqf jdoN guljfr isMG bsqr pf irhf sI jdoN nMU afp jI bl bl krdy nMgy pYrI iswDy hI Kyqo KyqI qryl ivc hI CwpVI qy afx KVy hoey. guljfro ny Jtpt inmÈkfr kIqI. crn gfry nfl ilbVy hoey sn. guljfr isMG df mn krdf sI ik hukm krn qf crn Do dyvF Ausy hI vkq hukm hoieaf cMgf kfkf sfzy pUr Do. mhfrfj CwpVI dy kMZy bYT gey guljfr isMG bhuq hOlI hOlI pRym nfl syvf krdf irhf hukm hoieaf bws kr kfkf bhuq pRym nhIN krIdf. cl qyry Gr koeI pRfhuxf af irhf hY shuiraf vwloN koeI sunyhf hoxf hY. jdoN Gr afieaf lokI vDfeIaF dyx lwgy. sirafly qoN lfgI pqfsy lY ky afieaf guljfr isMG dy Gr lVkf jnimaf sfry kfrj rfs ho gey. iek pRym dy pfxI dI Gwut bdly vwzy vwzy rogIaF dy rog Kqm kr idMdy. bolo BfeI vfihgurU awgy sfKI hor cwlI]

 

sfKI mMgU dy pirvfr dI cwlI

mMgU ipMz mËfry dy rihx vflf sI. mMgU ny lflf jI dI syvf kIqI. iek vfrI ipMz iJMgVI mMgU ny lflf jI dy crnf ivc bynqI kIqI lflf jI sfzy Gr crn pfAuxy. lflf jI vwloN hukm hoieaf mMgU qyry Gr bhuq hI blI ByjFgy QoVf hI tfeIm hY qyrIaF iewkI kuwlF df AuDfr krygf, mhFblI pIrF df pIr hovygf. jdoN mhfrfj jI sMn 1978 ivc sMq gMgf dfs nfl ipMz iJMgVI gey qF mMgU df puqr nwQf isMG vI syvf krn lwgf. jdoN mhfrfj jI ipMz sujoN qoN 1913 ivc muV iJMgVI gey qF mËfry 1916 nMU af gey. AuwQy rsoa Kfnf bxf ky bfby mfny nMU lfgrI itkf idwqf. sB qoN ijafdf syvf df ihwsf nwQf isMG nMU idwqf jFdf sI. nwQf uisMG dy Gr nfB kMvl rfjf sfihb jI afpdf Gr bulfieaf krdy sn. bhuq krfmfqI coj suhxy pRIqm dy mMgU dy puwqr poiqaF ny mhFblI rfjf sfihb dy dyKy. iek vfrI dI gwl hY mhfrfj bfhr Kyqf ivc cly gey. nwQf isMG nMU hukm kIqf nwQU qYnMU ieh Kyq lY idwqy hn. iesqymfl hox qy Auh hI Kyq nwQf isMG nMU iml gey. iek idn hukm kIqf nwQU cyilaF vflf QF vI muwl lY lYxf sI. kuJ sfl bfad Auh jgfh nwQf isMG ny swcmuc hI muwl lY leI. nwQf isMG dI nUMh krqfr isMG dy GrvflI bIbI sMqI bImfr ho geI. krqfr isMG dI mfeI jwsI ny mhfrfj jI dy crnF ivc bynqI kIqI swcy pfqÈfho fp hrqf krqf ho, sMqI nMU duwKF qoN arfm kro jI. siqgurU boly jwsI iesdI aAuD pUrI ho cuwkI hY. iesdI Aumr Kqm ho cuwkI hY. svfsF dI rfs Kqm ho cuwkI hY. jwsI ny iPr bynqI kiqI afp dy sB kuJ hukm ivc hI hY. qusI drgfh dy mflk ho hukm afpdf hI vrqdf hY. pfqÈfh kihx lwgy jwsI asIN Kudf dI rËf nMU nhIN BMndy iËafdf afKdI hYN qF iesdy bdly hor iksy nMU qor idMdy hF. iPr kihx lwgy krqfro nMU qor deIey puwqrF df moh bhuq huMdf hY. jwsI hwQ bMnH ky bynqI krn lwgI myrf ieklOqf puwqr hY iesdf vfl ivMgf nf hovy. iesdf ivCoVf myry pfsoN Jilaf nhIN jfvygf qusIN iesy nMU hI rfËI kr idE. mhfrfj kihMdy jwsI mrfqro df hor ivafh kr dyvFgy. jwsI jI koeI afvygI puwqrF nMU mfiraf krygI. sMqI dy do puwqr sn iek df nF duwmx isMG qy dUjy df nF cYn isMG sI. mhfrfj jI( boly jwsI pqf vI nhIN hovygf myry puwqr hn jF soNkx dy hn. dUjf ivafh hox qy aYsf hO hoieaf. nsIb kOr nMU koeI pqf nhIN ik myry puwqr hY jF myrI sOkx dy hY ieMnf ipafr sI. iek vfrI sIbo bImfr ho geI sOkx dy vwzy puwqr nMU ieMglYNz ivc rihMdy nMU icwTI pfeI. duwmx isMG ivc icwTI dyKdy hI cOQy idn sIbo afx imilaf. sMqi rfËI nMU hoeI srIr Kpdf Kpdf Kwp igaf. iej idn sMqI dy svfs cwlx qoN Kqm ho gey. srIr TMzf pY igAf, sMqI dI afqmf AuzfrI mfr geI. Gr ivc rox ipwtx dI avfË afeI. lokI iewkTy hoey sMqI nMU afKrI iesnfn krfky sIVHI qy pfieaf igaf sMqI nOjvfn sI cyly nMU ilaFdf iesnMU kIlx vfsqy. cylf sroN mMgf ky jfdU pVHx lwgf. ieMny icr nMU mhfrfj koTy Auwpr dI rfjU lMbV dy koTy Aupr af ky boly kOx hY cylf, iesnMU bfhr kwZo. sfzy jUTy BFzy mFjdI rhI jwsI ieh kIlx Xog nhIN rihx idwqI. iesdI afqmf df kilafx ho igAf hY ijs ijsky ijMnI vI ies sohxy pRIqm df drsn kIqf sB pfrgRfmI hoey. jdoN sMqI dy dUjf bwcf cYn jnimaf jjIxI dfeI qoN iksy puwiCaf mfeI kI pYdf hoieaf jIxI ny afiKaf lVkI hY. mhfrfj jI aMdr bYTy boly jIxI ikAuN JUT boldI hYN mYN qF mIaF sfihb qoN muMzf krky ilaFdf sI. mIaF sfihb muslmfn PkIr ijsdI ipmz krnfxy Kfngfh hY. cYn jnm qoN hI suMnq hY ipCly jnm ccYn muslmfn sI. iek idn jwsI dI puqrI bIbI krmI mhfrfj dy drÈn krn geI. mhfrfjipMz cVHdI vwl iek vfVy bYTy sn. krmI ny inmÈkfr kiqI. awgoN hukm hoieaf krmI jldI cl iek sPyd rMg df lwTy df cfdrf idwqf. nfl hI hukm kIqf krmI nwT cwl jwsI ikqy cVHfeI nf kr jfvy. hF hF tfeIm qy af hI igaf hY. sfzf cfdrf jwsI dy Auwpr pf dyvIN. mhfrfj jI df hukm pf ky krmI Gr vwl nMU pfglF vFg nwTI. pUrf XkIn sI mhfrfj jI dI mfrI hoeI rmË swc hI huMdI hY. krmI ny jdoN Gr pYr pfieaf jwsI cuwly mUhry qoN AuwTky ivhVy ivc bYT geI. krmI nMU afiKaf puwqrI myrf srIr TMzf pYNdf jf irhf hY. bws ienf hI bol afiKaf. iek pfsy nMU rfjf rfjf krdI luVHk geI. krmI ny Jt jwPI ivc lY ky pwt qy rwK ilaf. mfeI jwsI dI afqmf AuzfrI lf geI. afkr bYkuMT Dfm nMU isDfr geI. afKrI ieÈnfn krfky bxI hoeI kfT dI GoVI qy cVHf ky idwqf hoieaf siqgurF vwloN cfdrf krmI ny Aupr pf idwqf. jwsI ny bhuq kIqI rfq nMU sox lwigaF gwl dy kwpVy nhIN sn kdI lfhy. pqf nhIN kdoN siqgur afvfË mfr ky iksy kMm leI hukm dyxgy ikqy hukm mMnxy ivc iZwl nf pvy. srdfeI df smfn kwcy duwD df dhIN jmf ky hr vkq iqafr rwKdI sI. bolo BfeI vfihgurU]

 

awgy sfKI ipafrf isMG guxfcOr nfl hoeI

iek idn dI gwl hY mhfrfj jI mËfry qoN ipMz guxfcOr dy pUrb vwl dy pfsy KyqF ivc jf KVy hoey. sfvx dy idn sn ipRQvI qy jobn df rMg iKiVaf hoieaf sI, mor pYlF pf rhy sn. koielF kU kU nfl bfgF ivc gIq gf rhIaf sn. PslF qy nUr brs irhf sI bwdl vI grj rhy sn. TMzI TMzI pOx ruhk rhI sI. bfg msqI ivc Jum rhy sn, ibjlI ilÈk rhI sI imwTI imwTI Puhfr pY rhI sI, ppIhy bol rhy sn, ieMdr ipRQvI df imlfp ho irhf sI. aysy rmg Bry suhfvxy smyN ivc nfB kMvl rfjf sfihb jI iek ibRC dy Qwly KVy krqfr nfl surq juVI hoeI sI cOdF qpkF qy ingfh iPr rhI sI. Buq,BivwKq vrqmfn iqMnF guxF qy nËr mfrI bl bl krdy iek KUh Auwqy jf KVy hoey. ipafrf isMG dy kMnI bl bl dI avfË peI. aMdroN AuwTky dyKy pIrF df pIr KUh dI mOx qy KVf hY ipafrf isMG ny jf inmÈkfr kIqI. ipafrf isMG vwl ieÈfrf kIqf kfkf ilafE khI awj qyry KyqF dI hwd bMn dyvF. rOlI vflI KUhI qfeI ipafrf isMG qoN rOVIaF luaf idwqIaF. pihlF afKx lwgy kfkf 500 GumF jmIn qyry nf luaf dyeIey. dUjI jbfny afKx lwgy qyry kolo vfh nhIN hoxI cl 40 GumF hI bQyrI hY qyry jogI. iesqymfl hox qy sfr rkbf Ausy hI QF bixaf ijs QF dUjI vfr lIk mfrI sI. ipafrf isMG ny gAU co ky duwD iplfieaf. pMj idn mhfrfj Ausy hI KUh qy rhy. pMj idn qoN bfad ipmz mËfry Gr Af gey. iek rfq ipafrf isMG dy ipqf dulyl isMG ny siqgurF dy awgy duwD dI gVvI Drky duwD Ckx vfsqy bynqI kIqI. kuJ duwD afp jI pIqf bcdf siq pRÈfd ipafrf isMG nMU idwqf. ipafrf isMG ny do GuwtF BrIaF ipafrf isMG nMU msqI cVH geI. ipafrf isMG nMU phfV vwl qor idwqf. ipafrf isMG phfVHI jf ciVaf. awgy iek drKqF dy JuMz ivc dyKy Èyr KVf. ipafrf isMG Èyr qoN ziraf. iek drwKq qy cVHn nMU dOiVaf iPr mn ivc pRym df Jtkf afieaf. KVH ky Èyr vwl qwkx lwgf. Èyr vwloN koeI anoKf hI rMg imilaf. Èyr ipafrf isMG dy ipwCy nhIN ipaf dyKdy dyKdy qoN hI pqf nhIN ibjlI dI ilÈk vFg awKF qoN Ehly ho igaf. ipafrf isMG kuJ Awgy viDaf qF iek qwpsvI jo dUxf lf ky bYTf ipafrf isMG nMU rmË mfrI Bgqf ipwCy muV jf qyrf qf murÈd bhuq kfml hY ipafrf isMG ipwCy muV afieaf. ipiCAuN ipafrf isMG df ipqf aqy mfmf ipafrf isMG df pqf krn vfsqy mhfrfj jI kol afey. mhfrfj jI dy crnF ivc arË kIqI sI ipafrf isMG Gr nhIN igaf. dulyl isMG nMU afiKaf dulyl ipafry nMU bMgI dyK afAuxf sI AuDroN ipafrf isMG bMigaf qoN mËfry vwl nMU af irhf sI. rfh ivc hI iek dUjy nMU iml pey. mhfrfj sfboafxy bfivaF dy bfg ivc bYTy sn muVky afAuNdy hoey ipr mhfrfj jI dy kol af gey. hukm kIqf ipafrf isMG kol bhf ilaf. virafm isMG qy dulyl isMG nMU ipwCy moV idwqf. ieMny icr nMU iek duwD dI gVvI iek gurmuwK lY ky afieaf. kuJ afp pIqf ipiCAuN isMG nMU ipafieaf. duwD iplf ky hukm kIqf cl ipafrf mMjkI vwl jwt bx ky idn kwt leIdy hn. afKr ipafrf isMG nMU aYsf rMg bÉiÈaf ik Auh ÈfdI krfAux qoN vI ienkfrI ho igaf bhuq iËafdf Gr idaF dy afKx qy mMinaf. ijs idn ivafhux jfxf sI Aus idn iPr aysf mn ivc Prym ny AuCflf idwqf mhfrfj dy bUhy muhry af ky bYT igaf. ivafh krfAux qoN iPr ienkfr kr idwqf. iPr sfrf twbr irsqydfr nwTy afey, imMnqF qrly kIqIaF, mhfrfj jI dy crnF ivc bynqIaF kIqIaF ijvyN ivsnMU jI ny nfrd nMU afiKaf sI ik iek rfjy dI lVkI nfl qyrI ÈfdI hoxI hY. Auh iqQ Bugq pUrI krky iZb sMinafs Dfrn krI. ijvyN BrQrI nMU iek imrg ny afiKaf sI hy BrQrI jUnIpq rfjy dI lVkI kmlf pqI Aus nfl qyrf sMXog hY Auh purf kr nhIn qf sfDU nhIN rHvygF nrkF nMU jfvNygf aYsy hI ipafrf isMG nMU mhfrfj jI ny AupdyÈ kIqf kfkf prfrBD krm jo BI bx cuwkf hY ipCly jnmF df Bugqxf hI pYNdf hY iesnMU mukf lYxf cMgf huMdf hY nhIN qF iPr Bugqxf pvygf. ipafrf isMG jI, Afp nfl clogy qF ivafh krfvFgf. mhfrfj kfkf! Cl asIN vI qyry nfl hI afnMd kfrj vyly drÈn dyvFgy. mhfrfj jI dy afKx qy ipafrf isMG vafh krfAux cilf igaf. ipMz kMg jgIr ivc ivafhux cly gey. ipafrf isMG df ivafh vir isMG dI puwqrI amr kOr nfl hoieAf. mhfrfj jI amr kor sdwdy huMdy sn. pMj lVky iek lVkI pYdf hox qoN bfad ipr Gr Cwzky mMjkI dy ipMz iblgf vwzf ruVkf ies pfsyrihx lwgf. bfkI ijMdgI sfDpuxy ivc hI bsr kIqI. bolo BfeI vfihgurU]

 

awgy sfKI sMq krqfr dfs jI dI cwlI

 

ÈMq krqfr dfs jI df jnm ipMz isMG pur ijlHf huisafrpur rfjnI kol hoieaf. ienHF dy mfqf ipqf ny ipMz mfihl gihlF sMq ieMdr dfs dy zyry pihlF bwcf cVfAux dI suwK suwKI jo sfzy Gr aolfd ho jfvy. sMqf dI imhr nfl iek vry bfad puwqr jnimaf. krqfr dfs jI bhuq sumdr sI rMg gOrf, nYx nÈily, jfxI qsvIr hI kwtI hoeI sI. do sfl dI Aumr hox qy krqfr dfs dy vyVy inkl Afey ikiqEN afrfm nf afvy afKr mfqf ipqf qyg af ky mihlI smq ieMdr dfs dy zyry cwz gey. ijwQy dI cIj sI jdoN Aus jgfh afeI qF dyh kMgx vrgI sfP ho geI krqfr dfs jI sq sfl dy hoey qF cwk krflI mMhq prfgrfj jI kol pVHny pf idwqy. 25 sfl dI Amr qfeIN ivwidaf pRfpq kIqI kfsI ivc jf ky sMsikRqI pVI. ividaf pVHky kuJ sfl mfihlI zyry ivc af gey. ipMz iJMgVI ieMnF df smq hrIpfl kol afAuxf jfxf huMdf sI. iek idn hrIpfl nMU imlx vfsqy afey. rsqy ivc mhfrfj jI iJMgVF qy guxfcOr dy KyqF ivc bYTy sn. krqfr dfs ny vI inmÈkfr kIqI krqfr dfs nMU bYT jfx df hukm kIqf. krqfr dfs kol gMrQ cuwky hoey sn. krqfr dfs nMU hukm kIqf sfDU afqmk igafn qoN ibnF hnyrf hI hnyrf hY. hrI icxMqn kiraf kr ikqfbF df Bfr cuwkx df kI PfeIdf hY idl qy idmfg dI druwsqI dy nfl nfl bgl myN sUrq idldfr dI. buwDvfr kry buwD pRkfs ihrdy kMvl myN hir kf vfsf’. sfDU jy bRhm dI ivcfr nf kIqI jfvy qF ivwidaf vI bykfr hY coj nhIN dyKdf hy. Koj nhI jb lwg afp qfhI Brm nf jfey BfvyN sq aklIm qMU qIrQF idaf kIiqaF qy vydF idaF piVHaF qy iesdI kilafx nhIN huMdI. kilafx qF bRhm igafnI dI kmfeI krn nfl huMdI hY. krqfr dfs nMU ividaf pVHky ivwidaf df mfx sI siqgurF dy ieMny bol nfl hI krqfr dfs df idl nrm ho igaf, inafsrf bx igaf. siqgurF df drÈn rom rom ivc Jrnftf dy igaf. pRym df Duxf aMdr DUKx lwgf. awgoN iJMgVI cilaf qy igaf rfq msF kwtI idl nMU qoV lwgI hoeI kdoN sohxy pRIqm dy iPr jf ky drÈn krF. ‘dfg aMb qy sfr df jfey nfhI iqvyN ieÈk df dfg nf jfvdf eI’ krqfr dfs swcf pRymI bx igaf. cMd ckor vflI prIqI ho geI. iek kutIaF ipMz mËfry dy liMhdy pfsy kbrF ivc bxf ky bYT igaf. hr roj siqgurF dy drÈn krky muV iesy hI kutIaf ivc af ky BgqIO krnI. mfihlF qoN ieMdr dfs iesdf pihlF gurU lYx vfsqy afieaf AusnMU krVf jvfb idwqf ijvyN mhINvfl ny afpxy sfQIaF nMU gujrfq ivc sohxI nMU duyK ky jvfb idwqf sI. asIN ijwQy phuMcxf sI phuMc gey hF aYsy hI krqfr dfs ny afpxy pihly gurU ieMdr dfs nMU jvfb idwqf asIN ijwQy phuMcxf sI phuMc gey hF sfzy kol iksy nhIN afAuxf. dUjy gurU aMgd dyv ny krqfrpur phuMc ky gurU nfnk jI dy drÈn krky afpxy sfQIaF nMU jvfb dy idwqf sI BfeI cly jfvo sfnMU Kudf df Gr lwB ipaf hux asIN hor iksy dy bUhy awgy jf ky alK nhIN jgfvFgy. ieMdr dfs vfps clf igaf. iek idn krqfr dfs siqgurF drÈn hr roj dI qrHF krn igaf awgoN mhfrfj drvfjy qoN sfhmxy krmI dy Gr bYTy sI. krqfr nfl ilv juVI hoeI sI. Aus smyN siqgurF dy ijsny drsn kIqy sB dy byVy pfr hoey. krqfr dfs ny inmÈkfr kIqI siqgurF ny imhr BrI nËr nfl ipafey iÈÈ vwl qikaF pqf nhIN ies qwkxI ivc kI vrkqF sn, kI niÈaf dy jfm sn, ieko hI nYxF dy vfr nfl krqfr dfs nÈy nfl mqvflf ho igaf byÈuD ho igaf. koeI pqf nhIN irhf ieMnf nÈf. bUhy muhry hI izwg ipaf nflI ivc sxy kwpVI jf ipaf ‘bs bulfAu nhIN hmko koeI nÈf kIaF hY hmny’. krqfr dfs nwseI ho ky gfry ivc ilbiVaf ipaf koeI surq nhIN. ieMdr mËfry vflf drÈn krn afieaf. mhfrfj jI ny ieMdr nMU afiKaf ieMdr cuwk ky sfDU nMU kbrF ivc Cwz afAu. ieMdr ny krqfr dfs nMU AuTf ky ipCy GnyVI lf ky cuwikaf kutIaf ivc Cwz igaf. krqfr dfs dI rUh PulF vrgI hlkI hlkI sfP bMsq ruwq dy afkfÈ vFg inrml ihrdf ÈuwD ho igaf. hux nf koeI qRyh nf koeI BuwK rhI mn sbr df puMuj bx igaf. aMdroN kuMzI lf leI nf kuJ Kfvy nf pIvy srIr kuwbf ho igaf jMgf ibwlkul mr geIaF, jINdf hI mr ky amr ho igaf. aYsI Gor qwpisaf kIqI bfrf sfl ies kuwtIaf aMdr bYT ky qwpisaf kIqI bfrF sfl ies kutIaF aMdr bYT ky qp kIqf. mhfrfj jI dy joqI joq smfAux qoN bfad pqf nhIN iksy pfsy cly gey muV nhIN afey nf iksy dyKy. bolo BfeI vfihgurU awgy sfKi hor cwlI]

 

awgy sfKI sMq avDUq jI dy imlfp dI cwlI

 

ÈMq sMqoK isMG ieMnHF